04.12.2005

 

S�permen Miti 1

Umberto Eco

Umberto Eco, �izgi romanla akademik olarak ilgilenmi�, kimi kahramanlar hakk�nda incelemeler yazm��t�r. S�permen hakk�ndaki bu uzun incelemeyi iki ayr� b�l�m halinde yay�nl�yoruz.

�rnekleri Herk�l�den Siegfried�e, Roland�dan Pantagruel�e, oradan da Peter Pan�a kadar uzanan, s�radan insana oranla �st�n g��lere sahip kahraman, pop�ler imgelemin de�i�mez par�alar�ndan biri olagelmi�tir. S�zkonusu kahraman�n meziyetleri �o�unlukla insanile�tirilmi�tir; g�c�, do�a�st� olmaktan ziyade, dirayet, �eviklik, d�v�� yetene�i ve hatta mant�k kabiliyeti, ve Sherlock Holmes�e �zg� g�zlem g�c� gibi, do�al yeteneklere dayan�r. Ancak, insan�n �rg�tlenme d�zeninde bir say�ya d�n��t��� ve karar verici rol�n�n elinden al�nd��� sanayile�mi� bir toplumda, ki�i herhangi bir �retim arac�ndan, dolay�s�yla da karar g�c�nden yoksundur. Bireysel g��, e�er spor etkinliklerinde harcanm�yorsa, insan�n hareketlerini denetim alt�nda tutan makinelerin g�c� kar��s�nda giderek etkisiz kalmaktad�r. Bu t�r bir toplumda, olumlu kahraman s�radan vatanda��n duydu�u ancak ger�ekle�tiremedi�i akla hayale s��mayacak g�� taleplerine sahip olmal�d�r.

S�permen D�nyal� de�ildir; buraya gen� ya�ta Kripton gezegeninden gelmi�tir. D�nyada b�y�rken, insan�st� g��lere sahip oldu�unu ke�feder. G�c� ger�ekten s�n�rs�zd�r. Uzayda ���k h�z�nda u�ar ve bu sayede zaman s�n�r�n� a�arak ba�ka bir zaman dilimine ge�ebilir. Yaln�zca ellerinin g�c�yle k�m�r� elmasa �evirecek �s� d�zeyine ula�t�r�r; s�personik h�zla bir ka� saniye i�inde b�t�n bir orman� kesip, a�a�lardan kereste �retip, bir gemi ya da bir kasaba in�a edebilir; da�lar� delebilir; dev gemileri kald�rabilir; baraj in�a edip y�kabilir; delici bak��lar� herhangi bir nesnenin i�inden s�n�rs�z uzakl�ktaki �eyleri g�rmesine ve bir bak��ta metal nesneleri eritmesine olanak tan�r; s�per i�itme yetene�i, ne kadar uzakl�kta olursa olsun bir konu�may� dinleme avantaj� sa�lar. Kibar, yak���kl�, al�akg�n�ll� ve yard�mseverdir; ya�am�n� k�t� g��lerle sava�a adam��t�r ve polisin y�lmaz yard�mc�s�d�r.

Yine de, S�permen imgesi okuyucunun tamamen �zde�le�me kuramayaca�� bir konumda de�ildir. S�permen gazeteci Clark Kent kimli�iyle insanlar�n aras�nda ya�ar; bu y�n�yle ise korkak, �ekingen, fazlaca ak�ll� say�lmayacak, beceriksiz, miyop ve S�permen�e delicesine a��k oldu�u i�in kendisine y�z vermeyen anaerkil meslekta�� Lois Lane�e kar�� itaatkar bir karakterdir. Anlat� ba�lam�nda, S�permen�in bu �iftte kimli�i, dedektif �yk�s�n�n gerilim �zelli�ini ta��d��� ve kahraman�m�z�n maceralar�n�n, mu�lak y�nlerinin, s�z ve haraketlerinin akatar�m�nda �e�itleme olana�� sundu�u i�in, bir i�leve sahiptir. Ancak, s�zkonusu �iftte kimlik, mitsel a��dan olduk�a zekice kurgulanm�� bir ara�t�r: Clark Kent, tipik olarak, komplekslerinden rahats�zl�k duyan ve arkada�lar� taraf�ndan horlanan s�radan okuyucuyu simgeler; a�ikar bir �zde�le�me s�recinin sonucunda, Amerika�daki her muhasebeci i�ten i�e, ger�ek ki�ili�inin alt�ndan, y�llard�r s�regiden s�radan ya�ant�s�ndan kendisini kurtaracak, bir S�permen ��kaca�� umudunu ta��r.

Mitin Yap�s� Ve Roman�n �Uygarl����
Kahraman�m�z�n mitolojik �a�r���mlar�n� b�ylece belirledikten sonra, s�ra bu mitin halka g�nl�k ya da haftal�k olarak sunuldu�u anlat�n�n yap�s�n� tan�mlamaya geldi. S�permen fig�r� ile Klasik ve �skandinav mitolojilerinin geleneksel kahraman f�g�rleri ya da tek tanr�l� dinlerin fig�rleri aras�nda temel bir ayr�m bulunmaktad�r.

Dinin geleneksel fig�r� de�i�mez �zelliklere ve kadere sahip olan, insani ya da ilahi k�kene dayanan bir karakterdir. Bu karakteri destekleyen bir �yk�n�n yan�s�ra pek �ok yan �yk� bulunabilir; ancak �yk� daha �nceden belirlenmi� bir geli�im �izgisi izler ve karakterin �zelliklerini a�ama a�ama ancak kesin bir tarzda tan�mlar.

Bir di�er deyi�le, bir Yunan heykeli, Herk�l�� ya da onun yerine getirdi�i g�revlerden birini temsil eder, ancak �zellikle de sonuncu durumda, Herk�l, �yk�s� olan biri olarak g�r�n�r ve bu �yk� onun ilahi niteliklerini simgeler. �yk� ger�ekle�mi�tir ve art�k inkar edilemez. Herk�l zaman i�erisindeki olaylar�n geli�imiyle ger�ek k�l�nm��t�r. Ancak bu geli�im sonland���nda, karakter ve onun geli�im �yk�s�yle birlikte simgelenen imaj�, s�zkonusu karakter hakk�ndaki pe�in h�k�m ve yarg�larla birlikte kesinlik kazan�r. Herk�l��n ilk �a�larda pop�ler olan �yk�s� dahi daha �nce ger�ekle�mi� olan ve halk�n a�ina oldu�u bir �yk�d�r.

��valye Roland��n �yk�s�n� bilmem ka��nc� kez de anlatsan�z, halk kahramana ne oldu�unu bilecektir. �yk�ye yeni eklemeler ve romantik s�slemeler kat�lm�� olabilir, ancak bu anlat�lan mitin �z�n� zedelemez. Benzer bir durum plastik sanatlarda ve Gotik katedrallerde ya da Kontr-Reformasyon ve R�nesans kiliselerindeki resimlerde de g�zlenmektedir. Daha �nce olmu� olan, �o�unlukla etkileyici ve dramatik tarzda anlat�l�r.

Modern roman�n �uygarl����, okuyucunun esas ilgisinin, ne olaca��n�n tahmin edilemeyen do�as�na y�nlendirildi�i bir �yk� sunar, bu sayede ilgimizi �eken �ey olay �rg�s�ne ili�kin bulu�lara d�n���r. Olay, �yk�den �nce ger�ekle�memi�tir; anlat�l�d��� s�rada ger�ekle�ir ve genellikle ne olaca��n� yazar bile bilmez.

Ortaya ��kt��� d�nemde, Tresias��n if�aatlar�yla Oedipus�un kendisini su�lu konumda buldu�u coup de th�atre [dramatik ve beklenmedik geli�me, �.n.], halk s�zkonusu mitten haberdar olmad��� i�in de�il, �olay �rg�s�n�n� mekanizmas�, Aristocu kurallara ba�l� olarak, onlar� merhamet ve ter�r arac�l���yla bir kez daha kat�l�mc� k�ld��� i�in, �etkili olmu�tur�. Okuyucu, hem durumla hem de karakterle �zde�lik kurar. Buna kar��l�k, Julien Sorel, Madam de Renal�i vurdu�unda ya da Poe�nun dedektefi Morg Soka���ndaki �iftte cinayetin sorumlusunu buldu�unda ya da Javert, Jean Valjean�a takdirlerini sunarken, tahmin edilemeyen do�as� bulu�lardan kaynaklanan ve bu y�n�yle de estetik bir de�ere sahip olan bir coup de th�atre��n izleycisi konumunday�zd�r. Bu olgu roman�n pop�laritesiyle orant�l� olarak �nem kazan�r ve kitleler a��s�ndan, feuilleton -(pop�ler Frans�z macera ve dedektif tefrikalar�n�n iki kahraman� olan) Rocambole ve Ars�ne Lupin�in maceralar�- bir zanaat olarak, beklenmedik olaylar�n ustal�kl� yarat�m�ndan �te bir de�ere sahip de�ildir.

�yk�n�n bu yeni boyutu �o�unlukla karakterin mitsel potensiyeli ad�na g�zard� edilir. Mitsel karakter bir yasay� ya da evrensel bir talebi temsil eder ve bu nedenle de, bizleri �a��rtmamal�, bir �l��de �nceden tahmin edilebilir olmal�d�r: roman kahraman� herkes gibi bir insan olmak ister ve ba��na gelebilecek olanlar t�pk� bizim ba��m�za gelebilecek olanlar gibi belirsizdir. Bu tarz bir karakter �estetik evrensellik� olarak adland�rabilece�imiz bir �eye, bir di�er deyi�le, bize ait davran�� ve duygular i�in bir referans noktas� g�revi g�rme kapasitesine sahiptir. S�zkonusu karakter, mitin evrenselli�ine sahip de�ildir, bir arketip, do�a�st� ger�ekli�in simgesi durumuna gelmez. Belirli ve s�k ger�ekle�en bir olay�n evrenselle�tirilmesinin sonucudur. Roman karakteri �tarihsel bir tiptir�. Bu y�zden, roman�n esteti�i bu karakteri kullanmak i�in, �zellikle de sanat�n mit boyutundan s�yr�ld��� noktada gerekli olan eski bir kategoriye ba�vurmak durumundad�r: Bunu ��rneksel [tipik]� olarak adland�rabiliriz.

�izgi romanlar�n mitolojik karakteri de, kendini b�ylesi bir durumda bulur: Bir arketip, belirli ortak �zlemlerin toplam� olmak durumdad�r ve bu nedenle de, kolayl�kla tan�nabilece�i simgesel ve sabit bir konumda bulunmal�d�r (S�permen�e olan da budur); ancak �romans� t�keten bir kitleye hitap eden �romantik� �retim ekseninde yerald��� i�in de, roman karakterleri gibi tipik bir geli�im g�stermelidir.

Olay �rg�s� Ve Karakterin �T�ketimi�
Aristo�ya g�re, trajik bir olay �rg�s�nde karakter, bir felaketle sonlanan, bir dizi olay, terslik, fark�na varma, ac�kl� ve korkun� durum ile kar��la��r; romansal bir olay �rg�s�n�n, bu dramatik birimleri, aral�ks�z ve �yk�lenmi� bir tarzda geli�tirdi�ini ekleyelim. Bu durum, pop�ler romanda amac�n kendisi haline gelir. Bu dramatik birimler olabildi�ince s�k kullan�lmal�d�r. Maceralar�, Yirmi Y�l Sonra�da s�ren ve nihayet Bragelonne Kontu�nda (ancak, burada devreye ba�ka anlat�c�lar girer ve Siha��rlerin o�ullar�n�n maceralar�n�, ya da d�Artagnan ile Cyrano de Bergerac aras�ndaki �at��may� vb. anlat�rlar) son bulan, �� Silah��rler, t�pk� ba��rsak kurdu gibi �reyen olay �rg�s�n�n bir �rne�idir; bu olay �rg�s�, kar��tl�k, �at��ma, bunal�m ve ��z�m �retme kapasitesi ne kadar artarsa, o derece canl�l�k kazan�r.

Tan�m� gere�i hi�bir �eyden etkilenmeyen bir karakter olan S�permen, hasm� olmayan bir kahraman olmak ve dolay�s�yla da herhangi bir geli�me olas�l���n�n bulunmamas� gibi, kayg� uyand�ran bir anlat�sal durumla kar�� kar��ya kal�r. Dahas�, belirli psikolojik nedenlerden dolay�, okuyucular, anlat�sal s�recin �e�itli anlar�n� g�nlerce s�reyle ak�lda tutmaya muktedir de�ildirler. Her bir �yk� bir ka� sayfayla s�n�rl�d�r; bir di�er deyi�le, haftal�k say�lar�n her biri, belirli bir epizodun sunuldu�u, geli�tirildi�i ve ��z�mlendi�i, iki ya da �� b�t�n �yk�den olu�maktad�r. Estetik ve ticari a��dan, anlat�s� geli�im olas�l���ndan yoksun olan S�permen, yazarlar� ciddi sorunlarla y�z y�ze getirir. Bir kar��tl�k ��karmak ve bunu me�rula�t�rmak i�in azar azar �e�itli form�ller sunulur; �rne�in, S�permen�in bir zaaf� vard�r. Has�mlar�n�n, biricik d��manlar�n� etkisiz k�lmak i�in her ne pahas�na olursa olsun elde ettikleri meteorik k�kenli bir metal olan kriptonit radyasyon kar��s�nda neredeyse �aresiz kal�r. Ancak, insan�st� entelekt�el ve fiziksel g��leri olan bir canl�, bu t�r tehlikeleri savu�turman�n yollar�n� kolayl�kla bulur, t�pk� S�permen gibi. Ayr�ca, bir anlat� se�ene�i olarak kriptonit yoluyla onu zay�flatma giri�imi pek de fazla ��z�m sunmamaktad�r ve idareli kullan�lmas� gerekmektedir.

Bu durumda S�permen�in kar��s�na beklenmedik olduklar� i�in merak uyand�ran, ancak kahraman taraf�ndan �stesinden gelinebilecek bir dizi engel ��karmaktan ba�ka bir se�enek kalm�yor. �lkin, okuyucu s�zkonusu engellerin tuhafl��� kar��s�nda �a��racakt�r � �eytani bulu�lar, uzaydan gelen tuhaf donan�ml� yarat�klar, zamanda yolculuk olana�� sunan makineler, yeni deneylerin teratolojik sonu�lar�, k�t� niyetli bilim adamlar�n�n S�permen�i kriptonitle etkileme yolundaki sinsi planlar�, kahraman�n � be�inci boyuttan gelen ve yaln�zca S�permen ad�n� tersten s�yletti�inde (Kltpzyxm) ekarte edilebilen Mxyzptlk gibi � kendisiyle e� g�ce sahip yarat�klarla m�cadeleleri vs. �kincisi, kahraman�n hikmetinden sual olunmaz �st�nl��� sayesinde bunal�m h�zla a��l�r ve anlat�m k�sa �yk� s�n�rlar� dahilinde tutulur.

Ancak bu hi�bir �eyi a���a kavu�turmaz (Ticari zorunluluklar�n �ng�rd��� s�n�rlar dahilinde). Engelin �stesinden gelindi�inde, S�permen yine de bir �eyler ba�arm�� olur. Sonu�ta, karakter, ge�mi�inde yaz�l� olan, ancak gelece�ini belirleyen bir davran��ta bulunmu� olur. �l�me bir ad�m daha yakla�m��t�r, bir saat kadar da olsa ya�lanm��t�r; ki�isel deneyimleri de�i�tirilemeyecek bi�imde zenginle�mi�tir. �yleyse, S�permen i�in eyleme ge�mek, b�t�n di�er karakterler (ya da her birimiz) i�in oldu�u gibi, kendini �t�ketmek� anlam�na gelir.

Ancak, mit �t�ketilebilecek bir �ey olmad���� i�in, S�permen kendini �t�ketemez�. Klasik mit kahraman� tam da �rnek bir eylemde �t�kendi�i� i�in �t�ketilebilir bir �ey de�ildir�. E�er �yle olmasayd�, s�rekli yeniden do�ar ya da bir t�r bitkisel d�ng�y� � ya da en az�ndan olaylar�n ya da hayat�n kendisinin d�ng�selli�ini � simgelerdi. Ancak S�permen g�ndelik ya�am�n i�inde ve �imdiki zamanda yer alan, �st�n g��lerle donat�lm�� olsa da, bizlerin ya�am ve �l�m ko�ullar�na ba�l� bir mittir. �l�ms�z bir S�permen, insan de�il tanr� olurdu ve halk�n onun �iftte kimli�iyle �zde�le�mesi m�mk�n olmazd�.

�yleyse, S�permen �t�ketilebilir bir �ey olmamal�d�r� ve ayn� zamanda da g�ndelik ya�am gere�i �t�ketilmelidir�. S�permen, zamans�z bir mit �zelli�i g�sterir, ancak yaln�zca, etkinliklerini bizim insani ve g�ndelik d�nyam�z�n zaman boyutunda s�rd�rd��� i�in kabul edilir. S�permen�in yazarlar�n�n, fark�nda olmasalar da, bir bi�imde ��zmeleri gereken anlat�sal paradoks, zamansal a��dan paradoksal bir ��z�m� zorunlu k�lar.

Kendini �T�ketmeyen� Olay �rg�s�
S�permen�de aksayan �ey zaman kavram�d�r. Zaman�n yap�s�, ge�ti�i de�il, aktar�ld��� zamansal d�zlemde aksar. Bir epizodu di�erine ba�layan zaman nosyon aksar. �yk� d�zleminde, S�permen belirli bir g�revi yerine getirir (bir haydutlar �etesini da��t�r); bu noktada �yk� sona erer. Ayn� �izgiroman alb�m�nde, ya da bir haftasonraki alb�mde, yeni bir �yk� ba�lar. E�er alb�m S�permen�i b�rakt��� yerden ele alsayd�, �l�me bir ad�m daha yakla�m�� olurdu. �te yandan, bir �yk�ye daha �nce meydana gelenleri g�stermeden ba�layarak, S�permen�i, bir an i�in de olsa, zaman i�inde ya�amdan �l�me do�ru giden yasadan kurtarmay� ba�ar�r. Nihayet (S�permen 1938�den beri ortalarda), � felaketlerle dolu �ocuklu�u bitmek bilmeyen K���k Yetim Annie�nin durumunda oldu�u gibi � okuyucu durumun komikli�ini anlayacakt�r.

S�permen�in yazarlar� bu duruma daha zekice ve ku�kusuz daha �zg�n bir ��z�m geli�tirdiler. �yk�ler � izleyicinin tamamen fark�nda olmad��� � daha �nce ve daha sonra olanlar�n son derece bulan�k oldu�u, bir nevi d��sel ortamda geli�ir. Anlat�c�, adeta bir �ey s�ylemeyi unutmu� da, s�ylenenlere bir ayr�nt� eklemek ister gibi, olay�n ucunu tekrar tekrar �eki�tirir.

S�permen �yk�lerinin yan�s�ra, S�permen�in �ocuklu�unun anlat�ld��� ya da S�perbaby adl� bir bebek olarak sunuldu�u, S�perboy �yk�leri de anlat�lmaktad�r. Bir noktada, sahneye S�pergirl ��kar. S�pergirl, S�permen�in kuzenidir ve o da Kripton�un y�k�m�ndan ka�m��t�r. S�permenle ilgili b�t�n olaylar (�imdiye kadar s�z� edilmeyen, ��nk�, a��klamaya g�re, bir k�z okulunda kimli�ini gizleyerek, her �eyi a��klayabilece�i ergenlik d�nemini bekleyen) bu yeni karakterin varl���n� izah etmek amac�yla �u ya da bu �ekilde yeniden anlat�l�r (anlat�c�, daha �nce s�z� edilmedi�i halde, S�pergirl�in, S�permen�in tek ba��na dahil oldu�u �ok say�daki maceradan hangilerine ve ne s�kl�kta kat�ld���n� anlatmak �zere zamanda geriye d�ner). S�permen�le ya��t olan S�pergirl�in, zamanda yolculuk sayesinde ge�mi�te S�perboy�la kar��la�t��� ve onunla oyun oynad���; ve hatta S�perboy�un tamamen hata sonucu zaman s�n�r�n� a�arak y�llar sonraki hali olan S�permen�le biraraya geldi�i izlenimine kap�l�r�z.

Ancak bu t�rden bir olgu, karakterin gelecekteki eylemlerini etkileyebilecek bir dizi geli�meye yol a�abilece�inden, �yk� bu noktada sona erer ve S�perboy�un r�ya g�rd��� ve s�ylenenlerin geri al�nd��� imas�nda bulunulur. Bu �er�evede, en �zg�n ��z�m ku�kusuz Hayali �yk�ler�de [Imaginary Tales] sunuland�r: Asl�nda, halk �o�unlukla yazarlardan zevkli yeni geli�meler talep eder; �rne�in, S�permen kendisini uzun zamand�r seven gazeteci Lois Lane�le neden evlenmez? Elbette, e�er S�permen Lois Lane�le evlenseydi, bu geri d�n��� olmayan bir �nc�l daha do�uraca�� i�in, �l�me do�ru bir ad�m daha atm�� olurdu; yine de, anlat� s�rekli yeni uyar�c�lar bulmal� ve halk�n �romantik� taleplerini tatmin etmelidir. Bu nedenle, �e�er S�permen Lois�le evlenseydi ne olurdu?� diye sorulur. S�z konusu �nc�l b�t�n dramatik olas�l�klar�yla ele al�n�r ve sonunda uyar�da bulunulur: Unutmay�n, bu i�inde do�ruya yer almayan �hayali� bir �yk�d�r. (Bu ba�lamda, Roberto Giammanco�nun S�permen ve Batman gibi karakterlerin � �s�perg��ler� temas�n�n bir ba�ka varyasyonu olarak � e�cinsel do�as�na ili�kin g�r��erini an�msatal�m. Bu ve�he, �zellikle de Batman�de bulunur ve Giammanco, �zerinde daha sonra duraca��m�z gibi, bunun nedenleri konusunda da yorumda bulunur; ancak S�permen s�z konusu oldu�unda, e�cinsellikten �ok �parsifalcilikten� [Parsifal: Wagner�in bir operas�n�n kahraman�, �.n.] s�z etmek daha uygun olur. S�permen�de, Batman ve Robin, Green Arrow ve arkada�� vd. karakterlerde a�ikar olan eril toplum �gesine hemen hemen hi� yer verilmez. Her ne kadar � �o�unlukla efemine �zelliklere sahip, ancak her iki cinsten ola�an�st� g��lere sahip gen�lerden olu�an � Gelece�in S�per Kahramanlar� Lejyonu�yla s�k s�k i�birli�i yapsa da � S�permen kuzeni S�pergirl�le de �al���r �, ne Lois Lane�in, ne de onun eski bir s�n�f arkada�� ve hasm� olan Lara Lang�in hamlelerine S�permen�in bir kad�n d��man� gibi ho�nutsuzlukla kar��l�k verdi�ini s�yleyebiliriz. Bunun yerine, anaerkil bir toplumdaki herhangi bir gen� adam gibi mahcubiyet g�sterir. �te yandan, daha dikkatli dilbilimciler, bir denizk�z� olarak ona ancak su alt�nda bir ili�ki vaadi sunan Loris Lemris�e kar�� duydu�u mutsuz a�k� g�zden ka��rmam��lard�r. Cennetvari bir s�rg�n anlam�na gelen bu ili�kiyi S�permen, g�rev duygusu ve misyonunun vazge�ilmez do�as� gere�i, reddetmek durumundad�r. S�permeni karakterize eden, sevgisinin platonik boyutu, kendi iradesinden �ok ko�ullara ba�l� olan iffet yemini ve durumunun tekilli�idir. Bu anlat�sal olgu i�in yap�sal bir neden arayacak olursak, daha �nce de�indi�imiz g�zleme d�nmemiz gerekir: S�permen�in �parsifalcili�i� kendi kendini �t�ketmesini� engelleyen ko�ullardan biridir ve onu olaylardan, dolay�s�yla da erotik maceralarla zaman�n ak�p gitmesinden koruyan ko�ullardan biridir.)

Hayali �yk�ler, t�pk� Anlat�lmayan �yk�ler [Untold Tales] ya da daha �nceden aktar�lan olaylar� i�eren ancak �bir �eylerin eksik kald���� �yk�ler gibi �ok say�dad�r, bu y�zden de ba�ka bir a��dan yeniden sunulur ve bu s�re�te yan anlamlar �n plana ��kar. Aralar�nda mant�ksal bir ba� bulunmayan ve etkile�imleri herhangi bir gereklili�e dayanmayan, bu olaylar silsilesinde, okuyucu, fark�nda olmadan zamansal geli�im nosyonunu yitirir. S�permen, bizimkine oranla nedensellik zincirlerinin a��k (A, B�ye neden olur; B, C�ye; C de D�ye, ve b�ylece devam eder) de�il, kapal� oldu�u (A, B�ye neden olur; B, C�ye; C, D�ye, D ise A�ya) bir hayali evrende ya�amaktad�r, ve burada art�k makrokozmozun olu�umunu tan�mlad���m�z tarzda bir zamansal geli�imden s�z edemeyiz (Reichenbach, s. 36-40).

Bu t�r bir duruma neden olan efsane yarat�m�yla ilgili ve ticari zorunluluklar d���nda, S�permen �yk�lerinin benzer bir yap�sal de�erlendirmesinin, bir �l��de de olsa, nedensellik, zamansall�k kavramlar� ve olaylar�n geri d�n��s�zl��� sorunu konusunda k�lt�r�m�zdeki yayg�n inanc� yans�tt���n� g�zlemleyebiliriz; ve asl�nda, Joyce�tan Robbe-Grillet�ye, ya da Ge�en Y�l Marienbad�da gibi bir filme kadar, pek �ok �a�da� sanat �r�n�, paradoksal zamansal durumlar� yans�t�r. Yine de, bu zamansal durumlar�n modellerini g�n�m�z�n epistemolojik tart��malar�nda bulabiliriz. Ancak, Finnegan�s Wake ya da Robbe-Grillet�nin Labirentte�si gibi yap�tlarda, tan�d�k zamansal ili�kilerin tersy�z edilmesi, hem yazar a��s�ndan, hem de bundan estetik tatmin duyanlar a��s�ndan, bilin�li bir duruma i�aret eder. Zamansall���n b�l�nmesi, hem aray�� hem de a��klama i�levi g�r�r. Ayn� zamanda da, okuyucuya, yeni bilimi kabullenmesini sa�layacak, eski d���ncelere ba�l� bir tasavvurun etkinli�i ile bir g�r�nt�ye ya da d���nceye s��mayacak evrenleri tasavvur eden ya da tan�mlayan bir akl�n etkinli�ini ayn� potada eriten, hayali modeller sa�lar. Sonu�ta, bu yap�tlar (ancak burada ba�ka bir sorun ortaya ��kar), �a�da� d�nya sakinlerine bir t�r simgesel �neri ya da � bilimin, metafizik tarzda de�il, d�nyayla ili�kimizi kuracak bir bi�imde, dolay�s�yla da d�nyay� tan�mlay�c� bi�imde ��z�mledi�i � mutla��n alegorik diyagram�n� sunarak, efsane yarat�c� bir i�levi yerine getirirler.

Ancak, S�permen�in maceralar� bu ele�tirel e�ilime sahip de�ildir ve karma��k zaman nosyonu, �yk�y� ge�erli k�lan yegane ko�ul oldu�undan, s�zkonusu maceralar�n dayand��� zamansal paradoks, okuyucu a��s�ndan a�ikar k�l�nmamal�d�r (belki yazarlar�n kendisi de bu durumun fark�nda de�ildir). S�permen�in bir mit olarak ortaya ��k���, okuyucu zamansal ili�kilerin kontrol�n� yitirdi�inde ve bu ili�kiler temelinde anlamland�rma gere�ini reddetti�inde, bu suretle kendisini sunulan denetimsiz �yk� ak���na b�rakt���nda ve ayn� zamanda, s�rekli bir �imdiki zaman yan�lsamas�na kap�ld���nda m�mk�n olur. Mit, sonsuzluk boyutunda ibret i�in tecrit edilmedi�i, asimile olmak i�in s�z konusu �yk�n�n ak���na dahil olmas� gerekti�i i�in, ayn� �yk�, bir ak�� olmaktan ��kar, dura�an bir �imdiki zaman olarak g�r�l�r.

Olaylar�n s�rekli bir �imdiki zamanda ge�ti�i d���ncesine giderek al��an okuyucu, s�zkonusu olaylar�n, zaman�n gerekleri do�rultusunda geli�im g�stermesi gerekti�ini unutur. Zaman bilincini yitirerek, alt�nda yatan sorunlar� unutur. Bu sorunlar aras�nda, �zg�rl���n varl���, planlama olas�l���, planlar�n yerine getirilmesinin gereklili�i, bu planlaman�n neden oldu�u �z�nt�, i�erdi�i sorumluluk ve son olarak, ilerleme anlay��� plan yapmaya dayanan insanl���n varl��� yer al�r.

(Devam edecek)

[Diacritics (Bahar 1972), �talyancadan �ngilizceye �ev. Natalie Chilton, s.14-22�de yeralan yaz�, The Role Of the Reader (Bloomington: Indiana University Press), s. 107-124 i�inde yeniden yay�nlanm��t�r. (�eviri: Ahmet G�rata)]




En Son Eklenen 5 İnceleme

James Bond �izgili Romanları
07.12.2009
James Bond, son y�zyılın pop�ler mitlerinden biri. T�rkiye�de polisiye romanın en �nl� araştırmacısı sayılan Erol �yepazarcı, Bond�u �izgi romanlarına da değinerek irdeliyor. ...

Rh+ ve Yayınlanan �izgi Romanların Listesi
22.01.2009
1993 yılında �ıkmış, kısa �m�rl� �zigi roman dergilerimizden biri olan RH+ ile ilgili bir d�k�m yayınlıyoruz....

Hakkım Sana Haram Olsun
16.12.2008
Mizah dergilerimizde tefrika �izgi roman geleneği neredeyse unutuldu. Hakkım Sana Haram Olsun, bu geleneğin son �rneklerinden başarılı bir siyasi �izgi roman....

Fevkal Beşer
06.12.2008
Memo Tembel�izer�in Penguen dergisinde �Ge�miş Zaman� adıyla yayınlanan k�şesinde �nceleri g�n�m�z�n d�nyasının bundan yaklaşık 100 yıl �nceki Osmanlı İmparatorluğuna taşı...

Persepolis: Kederli Kahkaha
25.11.2008
Persepolis, İranlı Marjane Satrapi�nin Fransızca yayımlanmış otobiyografik �izgi romanı. Yakın zamanda �izgi film uyarlaması �lkemizde de g�sterime giren Persepolis, yayımlandığ...



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|