31.10.2004

 

�izgi Roman�n �yk�s� 2

Maurice Horn

Maurice Horn, daha �nce ilk b�l�m�n� yay�nlad���m�z incelemesinde �izgi roman tarihini anlatarak, farkl� �lkelerde ya�anan geli�meleri �zetliyor. D�nya �izgi roman�nda �nc� metinlerden biri say�lan inceleme bu b�l�m sonunda tamamlan�yor.

��ZG� ROMAN DERG�S�N�N Y�KSEL���
Bir�ok kimse, �izgi roman dergisinin bir Amerikan icad� oldu�unu san�r. Oysa bu yanl��t�r. �lk kez Japonlar (1920'lerde) ucuz, her ay d�zenli bi�imde yay�nlanan, kimi zaman da renkli olan �izgi roman dergilerini ortaya ��karm��lard�r. Bu dergilerde ilk on y�l Amerikan yap�tlar� kullan�lm��, ilk kez 1930'da �zg�n Japon �izgileri sayfalarda yer almaya ba�lam��t�r. �izgi roman dergisi Japon �ocuklar� taraf�ndan �ok tutulunca, bu t�r dergiler yay�nlamaya y�nelik �zel k�t�phaneler kuruldu. Bunlar, yay�nlad�klar� dergileri satmay�p, kiral�yorlard�. Bu y�ntem 1960 y�l�na kadar kullan�la gelmi�tir. Bir�ok gen� �izer, kariyerlerine bu kiral�k dergilerde ba�lad�. Piyasada sat�lan dergilere ge�meden �nce, bir�ok �izgi tipin ilk ��k��lar�n� da bu dergilerde ger�ekle�tirdiler.
�lk modern Amerikan �izgi roman dergisi, 1933'te Funnies on Parade ad�yla yay�nland�. Bunu ser�ven striplerine yer veren ba�ka dergiler izledi. Gazete stripi olarak hi�bir ba�ar� kazanamayan Superman dergi olarak yay�nlan�nca umulmad�k �l��de b�y�k bir ilgi g�rd�. Bu ilgi, tutulmu� tipin bir�ok taklidinin ortaya ��kmas�na neden oldu. Amerika'n�n 2. D�nya Sava��’na giri�iyle birlikte piyasa bir s�r� s�per kahraman tipi ve onlar� i�eren dergiyle dolmu�tu. (Batman, Sub-Mariner, The Human Torch vb.) Bir�ok yay�nc� �izgi roman dergisi yay�nlayan imparatorluklar kurdular, bir�ok gazete de pazar eklerini �izgi roman dergisine �evirdi.

Will Eisner'�n yaratt��� The Spirit ilk olarak, bu d�nemde dergi olan bir gazete ekinde yay�nland�. Hem tip, hem de yeni ek �ok ba�ar�l� oldu. O'nu Brenda Starr izledi. Art�k �izgi roman dergisi yeni bir kitle ileti�im arac� olarak yerle�mi�ti.

��ZG� ROMAN VE 2. D�NYA SAVA�I
Amerika'n�n sava�a psikolojik haz�rl���n� sa�lamak ve mihver g��lerine kar�� sava�mak �zere bir�ok �izgi roman kahraman�, silahl� kuvvetlerin yan�nda yer ald�. Bu d�nemin sanat��lar� sava� s�resince, hatta sava�tan sonra da sava�� konu alan, cephede ve cephe gerisindeki Amerika'n�n moralini y�ksek tutmay� ama�layan temalar� i�lediler. En �nemli �rnekler olarak Milton Cannif’in Terry and the Pirates’i, Jack Kirby'nin Captain America’s�, Frank Robins'in Johnny Hazard’i say�labilir. B�t�n bunlara tamamen ters d��en Crockett Johnson'�n �airane Barnaby’si de bu d�nemde yay�nland�.

Amerikan �izgi roman�, mihver g��leriyle olan sava��m�nda yaln�z de�ildi. �ngiliz, Kanadal� ve Avustralyal� sanat��lar da ayn� cepheyi payla��yorlard�.

Mihver devletlerine gelince; Hitler bu sanat t�r�n� sevmedi�i i�in Almanlar bu konuda �al��malar yapamad�lar. Ama �talyanlar ve Japonlar, kendi sava� �izgi romanlar�n� yaratmaktan geri kalmad�lar.
Sava��n bitiminden sonra da sava� �izgi romanlar� bir s�re yay�nlar�n� s�rd�rd�. 2. D�nya Sava�� �izgi romana yans�yan tek ve en �nemli ger�ek ya�am deneyimi oldu.

BEL�RS�ZL�K D�NEM�
Sava� sonras�, �izgi sanat��lar� aras�nda bir bocalamaya yol a�t�. Asl�nda, mizah��lar�n otuz milyon ki�inin �l�m�yle sonu�lanan bir y�k�mdan komik bir �eyler ��kartamayacak olmalar�, pek�l� da anla��labilir bir durumdu. Ser�ven romanc�lar� ise kendi aralar�nda daha karma��k bir sorunla kar��la�m��lard�. �nl� ya da isimsiz milyonlarca sava�an insan taraf�ndan ger�ekle�tirilen suskun kahramanl�kla kar��la�t�r�ld���nda, kendi tipleri birden yak���ks�z, sa�ma ve anlams�z kal�yordu.
Mizah��lar�n tersine, ser�ven striplerinin �izerleri kendi alanlar� d���na ��kmak ve t�m�yle yeni �eyler yaratmak zorunda kald�lar (1945-47). Ancak, bunun da pek yarar� olmad�. Hogarth'�n yeni tipi Drago ancak bir y�l s�rd�. Cannif’in Steve Canyon’u so�uk sava� bata��na sapland�. Alex Raymond'�n Rip Kirby’si (Dedektif Nik) �izerinin bir trafik kazas� sonucu zamans�z �l�m�yle yar�m kald�; bu tip ba�ka bir ressam taraf�ndan s�rd�r�ld�yse de eski tad� kalmam��t� art�k (1956). T�m�yle kendine has bir ku�ak b�ylece ortal�ktan �ekilmi� oluyordu.

Bar��, mizah� strip ve �izgi roman dergisi �zerinde daha de�i�ik etkiler yapt�. Bu d�nemde kayda de�er bir tek yeni tip ��kt�: Walt Kelly'nin Pogo’su. O da kendi d�neminden �ok, gelecek on y�l�n anlay���na uygundu. Dergiler ise hareketsizli�in donuk atmosferi i�inde yeni s�n�fland�rmalar yapt�lar, eski ba�l�klar� att�lar, yeni ebatlar denediler ama, sava� sonras�n�n de�i�mi� havas� i�inde hi�bir yere varamad�lar.

Ayn� kar���kl�k Avrupa, Latin Amerika ve Japonya'da da h�k�m s�r�yordu. Ge�mi�e, her �eyin daha iyi oldu�u d�nemlere geri d�nmek arzusu �ok g��l�yd�. Yine de, sava� sonras� y�llar� birka� gen� yetenekten ba�ka bir �ey getirmedi. Fransa'da, bilimkurgu �zerine bir �r�n olan Les Pionniers de l'Esperance, Hollanda'da tarihi konulu Eric de Nooman, �ngiltere'de Rufus ve �talya'da bir Western kahraman�n� i�leyen, Aurello Galleppini'nin yaratt��� Tex Willer bunlar�n baz�lar�yd�. Yaln�z, minik Bel�ika'da yeni yeni olu�makta olan bir yaratma ortam� kendini g��l� bir bi�imde d��a vurmaktayd�. 1945-50 y�llar� aras�nda, bir k�me p�r�l p�r�l yeni yap�t burada g�n �����na �ikti.

Bunlar, Morris'in bir western parodisi klasi�i olan Lucky Luke’u (Red Kit), Jacques Martin'in Alix ve E. P. Jacobs'un bilim-kurgu dizisi Blake et Mortimer’di.

Ayn� d�nemde Japonlar, efsanele�mi� esneklikleriyle geriye s��ramay� ba�ard�lar. Amerikan i�gali, Japon sanat��lar�n baz� verimsiz �yk� anlat�m geleneklerinden s�yr�l�p yeni ve daha canl� bir d��a bak�� yaratmalar�n� sa�layacak ortam� olu�turmu�tu. B�ylece bu sanat��lar bilim-kurgu, orman ser�venleri ve domestik mizah gibi daha �nce el s�r�lmemi� konulara el att�lar.

1940'� izleyen y�llar, �izgi roman�n k�lt�rel ve sosyal potansiyeli �zerine bir ilgi dalgas�n�n kabarmas�na tan�k oldu. Bu y�llarda �izgi roman �zerine kitaplar yaz�ld�, onun �a�da� folklor ve m�zik �zerindeki etkisinin tan�m� geni� bi�imde yap�ld� ve tart���ld�. Li’l Abner, Popeye, Superman, Beetle Bailey gibileri yeni bir ���k alt�nda incelendi. �izgi roman i�in masumiyet �agi sona ermi�ti art�k...

OLAY DOLU 50'L� YILLAR
1950'de Amerikan �izgi roman� liderlik, prestij, yarat�c�l�k ve canl�l�k a��s�ndan yava� ama g�zle g�r�l�r bir gerileme i�ine girmi�ti. �izgi roman dergileri gazete strip'inin okuyucusunu kendine �ekmi�ti. Bunun sonucu olarak gazete sayfalar�nda yer alan �izgilerin say�s� giderek azald� ve bunlara ayr�lan �l��ler darald�. Mizah� strip yeni ebatlara kolayca uydu, ama ser�ven stripleri bu esnekli�i g�steremediler. Burne Hogarth 1950'de �izmeyi b�rakt�. Alex Raymond 1956'da �ld�, onu 1957'de Clarence Gray ve 1959'da Frank Godwin'in zamans�z kay�plar� izledi. Amerikan ser�ven strip’i yerini dolduramayaca�� ustalar�n� yitirmi�ti.

Dergilerin de kendi sorunlar� vard�. Sava� y�llar�n�n g�rkemli patlamas�ndan bu yana okuyucu say�s�nda azalma olmu�tu. Bir�ok yay�nc� daralan pazardaki paylar�n� korumak i�in k�yas�ya bir m�cadeleye giri�mi�lerdi. Yeni yap�tlar ��km�yordu ve s�per kahramanlar art�k okuyucu �ekmekte eskisi gibi etken olam�yorlard�. Superman bile okuyucu kaybetmekteydi. Tam bu bunal�m�n i�inde yay�nc� William Gaines, sahibi oldu�u E.C. Comics ad�na yeni bir t�r ortaya ��kard�. Bu yeni t�r, cinayet �yk�leri formu i�inde kontrols�z bir �iddeti sergilemekteydi. S�z konusu �yk�ler �izgi ve anlat�m bak�m�ndan belli bir d�zeyin �st�ndeydiler ve �izgi roman sanat�na yeni bak�� a��lar� da getirmi�lerdi ancak, kamuoyunda tepki uyand�rd�lar. K�zg�nl�k 1954'de en y�ksek noktas�na ula�t�. Dr. Frederic Werthem'in "Masumun Ba�tan ��kar�l���" ba�l�kl� makalesinin yay�nlanmas� bir �ok �izgi roman yay�nc�s� "Syndicate" sahibinin kula��nda tehlike �anlar�n�n �almas�na neden oldu. Bir yasaklama s�z konusu olabilirdi. Ayn� y�l, yay�nc�lar bir araya geldiler ve bu sanayii korumak amac�yla, bir t�r oto-sans�r sistemi olan "Comics Code Authority’yi kurumla�t�rd�lar. Kendi aralar�nda belli kurallar saptad�lar ve bu kurallara uymayan �r�nleri basmamay� ve da��tmamay� taahh�t ettiler. Toplumu ve end�striyi korumak amac�yla olu�turulan bu kurum ayn� zamanda �izgi roman sanat�n�n b�y�k �l��de had�m edilmesi sonucunu da beraberinde getirdi. Art�k �izgi roman dergisinin yarat�c� g�� olarak bir de�eri kalmam��t�.

Gazete striplerinin durumu daha iyiydi. Ser�ven alan�nda belirli bir d��me vard�, ama geleneksel mizah� �izginin yarat�c�l��� eksilmemi�ti. Bu d�nemde Mort Walker Beetle Bailey’yi (Hasbi Tembel Er), Hank Ketcham Dennis the Menace’i (�lkemizde Yumurcak, Bacaks�z gibi �e�itli adlarla yay�nland�) ortaya ��kard�lar.

50'li y�llar romantik yap�l� �izgi romanlar�n (soap-opera comics) y�kseli�ine de tan�k oldu. Rex Morgan, The Heart of Juliet Jones (bizdeki ad� K�r�k Kalp) ve On Stage (Sahne A�iklar�) bu devrin �r�nleri oldular.

Derken, bir ulusun korkular�n�, ku�kular�n� ve umutlar�n� yans�tan bir grup entelekt�el ve d���nd�r�c� yeni �izgi dizi ortaya ��k�verdi. Charles Schulz'un Peanuts’i (Charlie Brown ve sevimli k�pe�i Snoopy'nin kendi �evrelerindeki ya�am�n� konu alan ve bir �l��de Amerikan toplumunun psikanalizini yapan bu dizi bizde yay�nlanmad��� halde, bir�ok ticar� �r�ne yans�m�� olmas� bak�m�ndan iyi tan�nmaktad�r), Jules Feiffer' �n tiyatro diliyle anlat�lan strip’i Feiffer, Johnny Hart'�n BC’si ve Walt Kelly'nin Pogo’suydu, bunlar.

Ayn� d�nemde, d�nyan�n Amerika d���nda kalan k�sm� art�k Amerikan �izgi roman�ndan esinlenme al��kanl���ndan s�yr�lm��t�. Ulusal �r�nler b�t�n �lkelerde boy g�stermekteydi. Amerikan �izgisi h�z�n� kaybederken, Amerikal� olmayan �izgi roman b�y�k bir h�zla serpilip geli�mekteydi. Bilim-kurgu alan�nda �ngiltere'de Dan Dare ve Jeff Hawke, Japonya'da Tetsuwan Atom; Western alan�nda ise Arjantin'de Randall, Bel�ika'da Jerry Spring; polisiyede Fransa'da Ric Hochet (bizde Yaman Gazeteci Rik ad�yla yay�nland�) ve Gil Jourdan (Gil Gradon ad�yla �lkemizde de yay�nland�) d�nya �izgi roman� i�indeki yerlerini almaktayd�lar.

Mizah alan�nda ise Frans�zlar�n Ast�rix’i, Bel�ikal�lar'�n Gaston Lagaffe’i ve �talyanlar'�n Coco Bill’iyle; �ngilizler'in Andy Capp’i Amerikal� okuyucunun g�nl�n� fethetmi�ti bile.

Y�N DE���T�RME
1950'deki parlak ama k�s�tl� r�nesans�ndan sonra Amerikan gazete stripi sanatsal ve ekonomik a��dan en k�t� d�nemini ya�amaya ba�lad�. Bu d�nemde s�z� edilmeye de�er �� yeni tip ��kabildi: Brant Parker'�n The Wizard of Id’i (bizde K���k Kral ad�yla yay�nlan�yor), Dick Browne'un H�gar the Horrible’i (Bast�r Viking) ve Gray Trudeau'nun Doonesbury’ si. Yeni tipler ve yarat�lar�n g�n �����na ��kmamas�n�n bir nedeni de gen� yeteneklere olanak tan�nmamas� ve bunlar�n hayalet �izer olarak �alismak zorunda kalmalar�yd�.

1960 y�l�nda Amerikan �izgi roman dergileri, yazar ve edit�r Stan Lee'nin �nc�l���nde bir hamleye giri�tiler. Stan Lee, gen� ve yetenekli �izerlerin i�birli�iyle s�per kahramanlar yaratmay� denedi. Bunlar ge�mi�tekilerden farkl� olarak kusursuzluk ��yle dursun, sorunlar� olan s�per kahramanlard�. Spider-Man ("�r�mcek Adam" ad�yla �lkemizde de yay�nlan�yor), Thor ve Fantastic Four, kolej ��rencisi ku�ak i�in birer sembol oluverdiler. Ancak bu tipler �zerine kurulan �izgi roman dergileri umulan ba�ar�y� sa�layamad�. 1970'de, bir tek �izgi roman dergisi b�y�k ba�ar� elde etti. Robert Ervin Howard'�n roman�ndan uyarlanan Conan the Barbarian (bizde de yay�nland�) okuyucuyu yakalamas�n� bildi.

Beklenen yeni kan, underground �izgi roman dergilerinden geldi. "Comics Code Authority" kurumuna ba�l� olmaks�z�n, b�y�k bir yaratma �zg�rl��� i�inde ve �zg�n kaynaklara d�n�k �retim yapan yeralt� sanat��lar� sans�r, kanun� takibat ve s�rekli tedirgin edilmeye kar�in b�y�k bir patlamay� ger�ekle�tirdiler. The East Village, Other ve Zap Comix adl� dergiler bu ak�m�n ba�in� �ekti. Fritz the Cat ve Mr. Natural’in yarat�c�s� Robert Crumb ve The Fabulous Freak Brothers’in yarat�c�s� Gilbert Shelton k�sa s�rede �nl� oldular. Ancak, bu sanat��lar�n �o�u disiplinsiz �al��ma y�z�nden bekleneni vermekten uzak kald�lar. Yine de "Underground", Amerika'n�n yan� s�ra Avrupa'y� da etkisine alan yeni bir ak�m� ba�latt�.

1960’lar ve 1970’ler Avrupa'da b�y�k bir geli�menin ya�and��� y�llar oldu. �ngiltere'de bu d�nemde �ikan en �nemli i�leri ��ylece s�ralayabiliriz: Modesty Blaise (bizde Di�i Bond), Bristow, The Fosdyke Saga, Tiffany Jones (ayn� anda bizde de yay�nland�) ve Frank Bellamy'nin e�siz birer ustal�k �rne�i olan �al��malar�.

Fransa'da ayn� y�llarda Greg'in Achilles Talon’u, Gotlib' in Gay Luron’u (ser�ven dal�nda), Jean Giraud'nun Lieutenant Bleuberry’si (western), Fred'in Philemon’u (fantezi), Jean-Claude Forest'in Barbarella’s� (bilim-kurgu) g�n �����na �ikmaktaydi.

Bel�ika ise ser�vende Bernard Prince, western'de Comanche (her ikisini de �izen Hermann) tarih� ser�vende F. Craenhals'�n ��valye Ardent’iyla bu alana a��rl���n� koymaktad�r.
1960'larda �talya, bir anti-kahraman olan Diabolik’i ve kara mizah anlay���yla �izilmi� Sturmtruppen’i ortaya atarken, Hugo Pratt da Una Ballata del Mare Salato’su ve Corto Maltese’siyle �izgi roman sanat�na yeni bir hava getiriyordu. Guido Crepax ise La Casa Matta ve Blanca’s�yla bi�im ve i�erikte devrim yarat�yordu.

Tasar�m kalitesi ve i�lemedeki ustal�k ise �spanyol �izerlerinin tescil edilmi� markas� olmu�tu. Carlos Gimenez'in Delta 99’u, Victor de la Fuente'nin Haxtur’u, Esteban Maroto'nun Wolf'u birer sanat harikas�yd�lar. Enric Sio ise striplerinde ilgin� plan ve renk denemeleri ger�ekle�tirmekteydi. (Bir s�re sonra baz� Avrupa dergileri bu sanat��lar�n bir �o�unu transfer ettiler).

Japonya’da da bu d�nemde hem say�, hem de kalite bak�m�ndan s�z etmeye de�er bir�ok �izgi roman �retildi (En �nemli iki sanat��: Hiroshi Hirata ve Koo Kojima).

�izgi roman art�k bir "D�nya Fenomeni" olmu�tu. Birle�mi� Milletler'de yer alan �lkelerin hemen hemen t�m� (Filipinler'den Meksika'ya, Arjantin'den �in'e, hatta Rusya'ya kadar) �izgi roman �retmekteydiler art�k.

�eviri: Sinan G�rda�c�k

Bravo, �ubat 1982



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|