04.11.2004

 

Anka Ku�lar�

koloni

1992 y�l�nda ilk say�s� ��kan Koloni adl� �izgi roman fanzininden bir yaz� aktar�yoruz. O d�nem kapanan Rr (Resimli Roman) ve Zeplin dergileriyle ilgili bir yaz� bu. Okuanlar g�recektir, heyecan� h�l� t�ten bir yaz� Hem o dergileri hat�rlatmak hem de o dergilere emek veren insanlara bir selam yollamak niyetimiz..

Bu yaz�da dar bir �er�evede soluk al�p veren T�rk �izgi roman piyasas�nda �l� do�an Anka ku�lar�ndan bahsedece�iz.

Rr ve Zeplin
Her iki deneme de 1991 y�l�n�n Aral�k ay�nda ba�lay�p Ocak sonunda bitiverdi. Temelde ayn� parantezde incelenmelerine kar�in birbirlerinden farkl� olduklar� a�ik�r... Biz o farkl�l�klar�n ve giderek benzerliklerin g�lgesinde ba�ar�s�zl���n nedenlerini ara�t�raca��z.

�NCE RES�ML� ROMAN...
Rr amat�rce bir ba�lang��la, sohbetlerle ba�lad�. �r�n ve �izer potansiyeli �st�ne k���k �apta ba�layan ara�t�rma giderek geni�leyerek �stanbul d���na da ta�t�. Kendilerini de �a��rtan bir ilgiyle kar��la�t�lar. H�b�r dergisinin kadrosundan Erg�n G�ND�Z, Sarkis PA�ACI ve �rfan SAYAR �nce "T�nel"de eski, y�zy�l ba�lar�ndan kalma bir binada daire kiralad�lar. Kendi aralar�nda konu�tuklar� olas� bir dergi projesi i�in ilk ad�m b�yle at�ld�. Art�k gizliden gizliye �izerlerle konu�uyorlard�. Ama hi� bir zaman "kesin" konu�muyor, kendilerine ve �izerlere "s�re" tan�yorlard�. Proje yava� yava� �ekillenirken yeterli finans kaynaklar� olmad��� i�in kimselere "s�z" veremiyorlard�. Sonunda bir "canl� maket" olu�turuldu. Ancak hi� kimse projeyi pek parlak g�rm�yordu. Hem a��r� bir maliyete sahipti hem de "ilk" olman�n riskini ta��yordu. Ara�t�rmalar sonucunda, "Karacan" yay�nlar�n�n projeye "okey" deme olas�l��� g�z�kt�. Eyl�l sonunda Karacan da vazge�ince �irketle�erek HMO (Hayal Mahsulleri Ofisi) ad�n� alan ��l� kendi ba�lar�na devam etme karar� ald�lar. Bu her �eyden de zordu. O g�ne kadar k��esinde oturup yaratt��� �r�n�n kar��l���n� maa� olarak almaktan �te bir ticaret yapmayan insanlar i�in bu i� �ok k�lfetliydi. Ticaretten anlam�yorlard�. Matbaac�larla konu�mak, ka��t fiyatlar� ��renmek, bask� maliyetlerini hesaplamak onlara g�re de�ildi. Bu, Anka ku�lar�n�n ilk b�y�k yan�lg�s� oldu. Hayal mahsulleri ticareti beceremiyordu. Kredi faizi, da��t�m �irketleri, bas�mevleri derken "canl� maket"teki profesyonel �izerler birer iki�er �ekildiler. B�ylece Rr daha idealist, daha amat�rce d���nen bir kadroyla s�n�rland�. Alternatifi olmayan �izerlerden kuruluydu. Rr i�in ilk hedef ba�lang��ta, da��t�m�n sat�lan �r�nlerin paras�n� vermedi�i ilk �� ay� atlatabilmekti. Sonu belirsiz bir yola girilmi�ti. Korkuyorlard�. ��nk� ba�ar�s�zl�k onlara y�kl� miktarda mal� y�k�ml�l�kler getirecekti. Geri d�n�lmez bir yoldayd�lar.

�arklar aylard�r bu son i�in d�n�yordu. R��t�n� ispatlamak isteyen �ocuklar gibi hem cesur hem �rkerek "devam" ediyorlard�. Ser�ven akmal�yd�, HMO ba�armal�yd�. G�rg�r ekol�n�n tekrarlar�n�n fark�ndayd�lar. Rr i�in tam s�ras�! Tam zaman�!! Rr'nin bu inad� taze umutlarla dolu yeni bir �izgi romanc� ku�a��n ilk d��� oldu.

ZEPL�N'�N FARKI...
Zeplin haz�rl�k a�amalar�na Rr'den daha ge� ba�lad�. Bir arkada� �evresinde ba�layan �al��malar "fantastik e�ilimli" bir yay�n �zerine geli�ti. Ancak hi� bir a�amada yeterli d�zeyde anapara yoktu. S�rf bu y�zden "�r�n potas�na" giren �al��malar "dost i�i" veya manev� tatmin bekleyen amat�rlerin i�lerinden olu�uyordu. Hal b�yle olunca Zeplin, standart d�zeyi bir t�rl� koruyamad�. Zeplin'in de maket d�zeyinde finansman arad���n� duydum. Ancak s�ylediklerine g�re yat�r�mc�lar �al��malar� mizah dergisinden ay�rt edemiyorlard�. Yani di�er bir deyi�le Zeplin'in �izgisini mizah dergilerinden ay�rt edemeyen bir yay�nc� profili vard�.

Zeplin'in Rr'den fark� hayat anlay��lar�ndan ba�l�yordu. B�lent MORG�K-Ayd�n G�ND�Z ikilisinin y�r�tt��� Zeplin (bana g�re) 70'li y�llar�n m�zi�iyle harmanlanm�� bir fantastik denemeydi. ��erikte 68 ba�kald�r�s�, uzun sa�, Hippie felsefesi vard�.

Nuri KURTCEBE'yle 75'lerde G�rg�r'da ba�layan fantastik �al��malar Galip TEK�N'le s�rm��t�. Zeplin bir anlamda bu �izginin devam�yd�. Rr'nin postmodernist tezah�rlerine kar��l�k Zeplin'in fantastik e�ilimlerinin T�rk�e'de kalenderlikle a��klanacak k�l�k ve k�yafetten ba�layan d�nya g�r��lerinin bug�n Rock ve Heavy Metal'ci gen�likle �zde� oldu�unu s�yleyebilirim. Rr ve Zeplin'in ilk fark� yarat�c�lar�n�n farkl�l���ndan kaynaklan�yordu. M�zikten ba�lam��ken, en basitinden Rr "soft", Zeplin "hard" m�zik taraftar�yd�. Zeplin her ne kadar Moebius, Caza, Serpieri gibi Avrupal� ustalar� izliyor gibiyse de 50'li y�llarda ABD'de EC Comics'le ba�lay�p "underground"a uzanan t�r�n takip�isiydi. Fantastik k�lt�r�n olu�mad��� bu �lkede yap�lan �al��malarda yerel, bize has anlamlar ta�im�yordu. Karikat�rden gelme al��kanl�klar�yla mesajlar� abart�yor, genelde piyasada ya�anan "senaryosuzlu�u" yeni bir boyutta ya�at�yorlard�.
Rr ise ayn� problemleri estetik kayg�lar da y�kleyerek ya��yordu. Yarat�c� �zelliklerinin ve esin g�c�n�n d���nda Do�an �R'le Zeplin’cilerin �o�unun d���nce yap�s�, senaryo ko�ullanmas� asl�nda ayn�yd�. Zeplin'de olmayan �ey ise Suat G�MR�K��, Soner TUNA gibi "resimsi" �al��malard�. Bir �izgi roman i�in gerekli okuma kolayl���n� sa�layan hareket resimleri yoktu.
Dura�an, ba�l� ba��na resim olan kareler... Bu yenilikti (Erg�n G�ND�Z'de de vard� ayn� yakla��m... Ancak G�ND�Z'� senaryo yap�s�yla ay�rmam�z gerekiyor). Bu resimsi �al��malar�n d���nda Frans�z-Bel�ika ekol� diyebilece�imiz kurgu i�erisinde ele al�nabilecek �al��malar da yok de�ildi. Ama b�y�k bir �o�unlu�unda bize has tiplemeler yoktu! Gerekli, olmas� gereken bir i� mekan �al��mas� yoktu!

Zeplin'in karelerinde siyah-beyaz dengesi hep siyahtan yana... G�z� yoran, rahats�z eden yo�unlukta bir tarama. Bu belki de O�uz ARAL'�n bask� unsuru olan sadeli�e "tepki" olarak d���n�lmeli... Bug�n b�t�n mizah dergilerinde bilgisayardan ��kma izlenimi veren yo�un "Tram" bombard�man� da ayn� silsilenin ba�ka t�rden yans�mas�...
�izerler �st�ne biraz daha devam edersek piyasa ko�ullar�ndaki �izerler �st�ne baz� genellemeler saptayabiliriz.

Birincisi ya�anan "senaryosuzluk"; k�saca, �izilen resme g�re senaryo yazmak gibi d�zeysiz bir �al��ma, tembellik olarak a��klanabilir. Zeplin'de bu a��k�a belirgindir. Rr'de ise s�re� i�inde anla��lacak senaryo yazarl��� ihtiyac�d�r.

�kincisi "Genel �izim noksanl���"; okuyucuya olay�n nerede ge�ti�ini a��klamak veya gerekli atmosferi yaratmak i�in genel �izim yap�l�r t�r�nden a��klamalarla yaz�m� uzatmak niyetinde de�ilim. Piyasada �izerler ya bu t�r �izimden bihaberler ya da i�in kolay�na ka��p yak�n plan omuz ve ba� �izimleri ile i�i ge�i�tiriyorlar. Bu da hem i�in kalitesini d���r�yor hem de yapt�klar� i�e �nce kendileri sayg�lar�n� yitiriyorlar. Haftan�n bir-iki g�n� �al��an, s�rekli tatildeki �izerlerimizden daha kaliteli daha d�zeyli �al��malar beklememiz gerekmiyor mu?

ANKA'NIN D�����...
Sonunda Anka d��t�. �l� do�an ku�lar toprak oldu.
...........
Rr 2 (ayl�k) say�, Zeplin 7 (haftal�k) say� sonra yay�n�n� durdurdu. Bu incelemede her iki yay�n�n "format" sorunundan bahsedilmedi. Zeplin'in gazete boyutu y�z�nden sergilenememesi ba�tan d���n�lmemi� amat�rce bir format-dizayn yoksunlu�uydu. Bunu yarat�c�lar�n�n bir d��� ger�ekle�tirme isteklerine ba�l�yorum. Romantik ama ger�ek�i de�il! Rr ise �zerinde �nemle durdu�u ka��t ve kalitesinin yan� s�ra, farkl�l���n� format�yla da vurgulamak istedi. �k�mesinin (substitution) olmamas� elbette g�z ard� edilemez. Ama mizah dergilerinden farkl� format� sat���n� etkiledi mi? Zeplin kadar oldu�unu sanm�yorum ama sergilemede dezavantajlar getirdi�i a�ikar! Akt�el, Nokta gibi dergilerle yan yana sergilenmi� olmas� Rr i�in ne gibi avantaj ya da dezavantajlar getirdi, bilemiyorum. Ancak bana g�re yeterli ticar� ba�ar�ya ula�amayan Rr anlam olarak bir prestij dergi kimli�ine de ula�amad�. Bu y�zden ticar� ba�ar�s�zl�k gerek�eleri i�inde format yap�s� ve buna ba�l� olarak sergilenememe olay� bir dezavantajd�r demek zorunday�z.

Her iki yay�n�n ba�lang�� g�nlerinde T�rk bas�n�nda da��t�m �irketleri �nemli bir d�neme� s�recinden ge�iyordu. H�rriyet ve Sabah "Birle�ik Bas�n Da��t�m" ad� alt�nda birle�irken, H�rriyet daha �nce elinde tuttu�u bir �ok yay�n� Gameda'ya b�rak�yordu. B�ylece Rr Birle�ik da��t�mla, Zeplin ise Gameda’yla da��t�ld�.

�imdi burada k�saca T�rkiye'deki da��t�m �irketlerinin �al��ma sistemlerinden bahsedece�im. Elinizde yeni bir yay�n�n�z var ve belki ger�ekten belki de tan�d�klar sayesinde Birle�ik veya Gameda taraf�ndan da��t�m i�in kabul edildiniz. Uzatmayal�m, (anla��laca�� �zere bu i�ler bir hayli uzun ve y�prat�c�) yay�n�n�z piyasaya ��kt�, sat�l�yor, �zerindeki sat�� fiyat�n�n %30'u da��t�m �irketine, %10'u gazete bayilerine kal�r (Bu hesaba g�re Rr asl�nda 12.000, Zeplin 1.200 TL'ye sat�l�yor. Geri kalan� ikinci, ���nc� ki�ilerce kazan�l�yor). �yi g�zel! Her �eyi g�ze al�p ba�tan b�yle bir i�e raz� olup, s�zle�me yapm��s�n�z (ba�ka da �ans�n�z yok zaten). Dergi de sat�lm��... Para almal�s�n�z ki baz� "sabit maliyetleri" kar��layas�n�z veya ka��t zamlar�ndan �nce ka��t alas�n�z! Ama olmaz!! Da��t�m tr�stleri paray� hemen de�il 3 ay sonra "toptan" veriyor. Bu bir ge�i� s�reci ve 4. ay�n sonunda her �ey normale d�nse de bu �� ay yeterli finansman� olmayan te�ebb�sleri eritip yok ediyor. Ger�i Zeplin'in �al��ma sistemi farkl�yd�. Onlar her say� �ncesi dergi sat�ls�n veya sat�lmas�n y�kl�, bol s�f�rl� bir rakam� pe�inen Gameda'ya �d�yorlard�. Ancak ne olursa olsun Rr ve Zeplin’i y�kan nedenler aras�nda bu ko�ullar� g�stermek gerekiyor. Buradan hareketle Rr'nin T�rkiye �artlar�nda ula�t��� 7.000 sat��� yeterli g�renlerdenim. Ancak Rr gerek dergi �ncesi yap�lanma d�nemi, gerekse �ok kaliteli ka��t ve y�ksek maliyetli bask� y�z�nden sabit maliyetlerini korkun� derecede art�rd�. S�rf bu y�zden, bas�lan 20.000’e yak�n tiraj�n ancak %70-80’i sat�labildi�i taktirde bu maliyetleri kar��layabilecek duruma geldi. Elbette o kadar dergi sat�lmad�. HMO ticaretten anlam�yor derken bunlar� kastediyorduk. Bir enformasyon �a��nda ya��yoruz (yaln�z reklamlar�n� g�rd���m�z �r�nleri al�yoruz). Hele bu �r�n medya i�indeyse reklama hem tan�t�m hem finans kayna�� olarak �ok ihtiyac� var. Bu y�zden "�r�n" tasar�m ve marketing d���nda reklama da �nem vermek zorundad�r. Medya i�inde reklam olgusu sabit maliyetleri s�f�rlamak �st�ne planlan�r. Rr reklam i�lerinde �ok amat�rce davrand�. Bir reklam �irketinin tekeline d��meme uyan�kl���na kar�in profesyonel olmayan bir g�revlinin eline reklam� b�rakt�. B�ylece Rr yar�m kalan y�r�y���nde c�zdan�n� ba�tan bo� tuttu. Bu konuda Zeplin'den hi� bahsetmiyorum. ��nk� ald�klar� ilanlar�n okul y�ll�klar�na destek olmak i�in verilen ilanlardan fark�n�n olmad���n� d���n�yorum.

Asl�nda ne Rr ne de Zeplin kadrosunu ticar� ba�ar� ya da ba�ar�s�zl�k konusunda yarg�layamay�z. ��nk� onlar �reticidir, sanat��d�r ve �artlar�n zorlamas� y�z�nden ticarete bula�m��lard�r. K�t� olan onlar�n ticari ba�ar�s�zl�klar�n�n yeni ku�aklara b�rakt��� k�t� mirast�r:

-Bak karde�im vazge�, i�te tutmad� g�rd�k!!!

Bu, yeni ��k��lar� ve taze k�v�lc�mlar� uzun bir s�re geciktirecektir. Bizim as�l korkumuz budur. Rr ve Zeplin s�rf bu y�zden su�ludur.

SONU�...
Rr ve Zeplin, �nceden bir �al��ma yap�lmadan eldeki �r�ne g�re kotar�ld�lar. Zeplin finansal kaynaklar�n�n yetersizli�i y�z�nden bir �e�it "fanzine" (fanatik magazin) olarak kald�. Resimli Roman'sa daha uzun bir �aba ve estetik kayg�larla yola ��ksa da yeterli kalitede ve �e�itlilikte sanat��ya sahip olamaman�n s�k�nt�s�n� �ekti.

Belli bir �izgi roman k�lt�r� olmayan bu �lkede �retilen �r�nler belirli bir tekrar�n izlerini ta��yordu. Rekabete izin vermeyen piyasa ko�ullar� y�z�nden �izerler i� yap�yor gibi g�r�n�p kaytarmac� bir kurnazl�kla para kazan�yorlard�. Ekonomik rahatl���n getirdi�i yaratma s�reci hantal bir tekrara d�n���yordu. �retilen b�t�n �izgi roman �al��malar�n� incelersek, �n�m�ze karikat�rden gelme bir al��kanl�kla mesaj�n abart�ld��� �r�nlerle kar��la��yoruz. Konularda yerel, bize has tiplemeler g�remedi�imiz gibi oturtulamam�� bir mek�n d�zeni g�r�yoruz. Mek�n tasar�m�, �evre d�zenlemeleri ve foto�rafa dayanan detaylar g�z ard� ediliyordu.

Zeplin'de BK ad�yla ba�layan fantastik �al��malar g�r�l�yor. Bu da ba�lang�� olarak D�nya �R'�n�n g�lgesinde varolam�yor. Genel �izim yetersizlikleri; ba�ar�s�z senaryolar insana sayfa doldurulmak i�in ihtiya�tan ele al�nm�� hissi veriyor. S�rf bu y�zden ticar� taraf� g�z ard� edilen, �lkemizin en �nemli "fanzine" �al��mas�d�r. ��nk� amat�rcedir. �lk s��ray��t�r. Rr daha b�y�k laflarla ba�lad�. �izgi roman�n �zerinde farkl�l�klar�n� belirleyen anlay��lardan bahsediyorlard�. Ancak zamanla T�rkiye'de asl�nda yeterli bir �izgi roman k�lt�r� olmad���n� anlad�lar. HMO'nun post-modernist imarelerin d���nda dergide resimsi �al��malar ve Frans�z-Bel�ika ekol� (kurgu) �R'lar g�r�l�yordu. Rr'nin ihtiyac� da Zeplin'in �zelliklerini i�erecek ancak ba�ar�l� olmu� ticar� bir misyon dergiydi. �yle bir dergi Rr'nin sat�� avantaj� olacakt�. Ancak b�yle bir dergi yoktu. Bu dezavantaja, okuyucuya uzat�lm��, doldurulmu� (hatta narsist) gibi gelen �al��malar da eklenince Rr sabit maliyetlerini kar��layamad�. Kapand�.

Rr ve Zeplin i�in bug�n sempatiyle �unlar s�ylenebilir:

"Onlar yaln�zca ticar� bir ba�ar�s�zl�k ya�ad�lar. Ancak belki biraz gecikecek bile olsa yeni olu�umlar�n ilk k�v�lc�m�, ilk �nc�leri oldular."

29-30 Haziran 1992
Ulus, ANKARA





En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|