09.12.2006

 

Bunun faili kim?

Linda Stark

Fransızlar bizim gibi �izer demiyorlar �izgi roman �reticilerine. Onlar auteur demeyi tercih ediyorlar. Auteur, �izer ile kıyaslandığında farklı bir anlam i�eriyor haliyle. Linda Stark bu kavram karmaşasıyla ilgili a�ıklayıcı bir yazı yazdı.

Fransızlar 2005 yılında Ankara�ya geldiler, g�zel bir sergi, konferans, tartışma ortamı ve bazı değerli yerli �izerlerle yapılan bir at�lye �alışması d�zenlediler. Bizimkilerin ise en �ok taktığı konulardan biri �bizim �izer dediğimize onların auteur demesi�, zira auteur��n ilk akla gelen anlamı �yazar�dır. Terimin Fransızca�daki anlamlarını d�ş�n�nce ve Fransızların bir�ok konunun yaratıcısına, bir�ok alandaki eser sahibine auteur dediklerini de g�z �n�nde bulundurunca �izgi roman yaratıcılarına auteur denmesine neden bu kadar şaşırdığımıza epey şaşmış olmalılar!...

�ncelikle, auteur teriminin Fransızcadaki d�zanlamına değinmek isterim. Auteur, halihazırda Fransızcada sadece �yazar� demek i�in kullanılan bir s�zc�k değildir. Aslında kelimeye en yakın T�rk�e karşılık �fail�dir. Elimde 1900�lerin başına ait eski p�sk� bir Larousse var. Auteur��n �eşitli anlamlarını oradan aktaracağım:

(isim-eril) (Latince auctor, ya da autor�den [ki bu da yazar demek olduğu gibi, ata anlamına da geliyor; k�keni �artırmak� anlamındaki augere]).

Bir şeye sebep olan kişi: Bir kazanın auteur�� o kazadan sorumludur.
Evrenin auteur��: Tanrı.
İcat eden: bir yalanın auteur��.
Yazar; bir kitap, herhangi bir eser yapmış olan erkek veya kadın: bilimsel auteur�ler.
Eserin kendisi: bir auteur�� incelemek.

Sıfat: auteur kadın.

Evet, bir kitabın auteur�� dediğimizde kitabın yazarıdır s�zkonusu olan, ve sıklıkla da bu anlamda kullanılır. Ama farklı kategorilerin s�zkonusu olduğu bir alanda, yazarlık s�zkonusuysa buna ya ��crivain� denir ya da g�rsel bir �r�n�n metniyse (yani senaryo yazıyorsa) �sc�nariste�. Yukarıdaki tanımlardan anlaşılacağı gibi, bir bilimsel buluşun da auteur�� s�zkonusu olabilir, yaratılan herhangi bir eserin de. Bu durumda �yaratıcı�, �mucit�, ve en yakın olarak �sahip� kelimeleri �nerilebilir veya �eserin sahibi, yaratıcısı� (maddi anlamda değil elbette, yapmış, �retmiş, yaratmış kişi anlamında).

İngilizce�deki author kelimesi de benzer anlamlar taşımakla birlikte, birincil anlamı yazarlıktır; fakat yine �yapan kişi�, �fail� anlamında da kullanılır. Evet sinemada bug�n İngilizce�de dahi Fransızca olarak yazılıp telaffuz edilen ve yerleşmiş olan auteur kavramıyla �izgi romandaki auteur kavramının �rt�şt�ğ� de s�ylenebilir (Bkz. Mercier r�portajı). Fakat bir filmin auteur��nden bahsedildiğinde ille de Fran�ois Truffaut�nun 1954�te Cahiers du Cin�ma�da yayınlanan yazısından yola �ıkarak belirlenen anlamda kullanılması gerekmiyor. Bir filmi yapan kişi, �damgasını vurmuş bir isim� olmasa da, o filmin auteur��d�r. Benzer şekilde, �izgi romanın yaratıcısına, hele ki hem �izen hem yazan kişiyse, yazar veya �izer demekle sınırlandıramayacağımız aşik�r. O zaman auteur demek son derece mantıklıdır ve kullanışlıdır. Bu sık rastlanan ve Moebius gibi, Bilal gibi, Tardi gibi, mutlaka �b�y�k isim� olmayan, hatta belki de hi� bir zaman olmayacak kişiler i�in de ge�erlidir. Kapaktaki isim odur. O eserin yaratıcısıdır ve tanınmasa bile �falanca kitabı g�rd�n m�?� karşılığında �peki auteur�� kim?� denir. Yazar ve �izerin ayrı olduğu durumlarda bile aslında her ikisi de eserin ayrı ayrı auteur�leridir. Bu durumda elbette belirtmekte fayda var:

Yazan: falanca / �izen: filanca.
(Aynı uygulama Fransa�da da s�zkonusudur: textes: falanca / dessins: filanca.)

�Av Partisinin auteur�� kim?�
�Bilal �izmiş, Christin yazmış.�

Belki sinemadaki bildik kavrama daha yakın olacak bir �rnek bu ve Enki Bilal, Pierre Christin ile birlikte yaptığı eserlerin �izeri, tek başına yaptığı eserlerin auteur��d�r denebilir, zira kendi yazdığı metinler de �izimleri kadar kayda değerdir ve isim yapmıştır. Şunu da belirtmekte fayda var: Bu metin her zaman �yazılı� olmak zorunda da değildir. Tamamiyle yazısız bir �izgi romanın �izeri i�in de auteur diyebiliriz, tanınmış olsun veya olmasın.

Bu durum akla şunu getirebilir: T�rkiye�deki yaratıcıların hem yazan hem �izen oldukları durumlarda �izerlikleri �n plana alınıyorsa ve genelleme halinde ��izer� olarak anılıyor olmalarının sebebi senrayoların ve metinlerin/diyalogların eksikliğinden mi kaynaklanıyor? Ya da, daha doğrusu, b�yle olduğuna dair yerleşmiş bir �nyargıdan dolayı mı? Oysa buraya has bir�ok yazar/�izere sahip olduğumuz yadsınamaz. Hatta �oğunlukla hem yazıyor, hem �iziyorlar. Bu durumda kapakta ya da başlığın yanına (altına/�st�ne), �nvan belirtmeksizin yalnızca isim yazılır. Ama biz �Melankomik�in auteur�� kim?� diye sormayız. ��izeri kim diye sorarız.� �izgi roman olduğunu bilmiyorsak �yazarı kim?� diye sorarız, ve b�y�k ihtimal d�zeltiliriz: ��izer... �izgi roman s�zkonusu. �izeri Kenan Yarar�. Oysa belirtilmediği s�rece metinler de, ona aittir. Kitap onun elinden �ıkmıştır; O, kitabın auteur��d�r.

İlle biz de bir terim bulalım demiyorum. Yazar-�izer diyebiliriz, �izer demeye devam edip elzem durumlarda �hem �izmiş, hem yazmış� diye ekleyebiliriz. Yalnızca şunu s�ylemeye �alışıyorum; auteur kelimesi ne tam olarak yazarla anlamındadır, ne de her zaman �damga vurmuş isim� demektir; yapan, yaratan, eserin sahibi, yaratıcı vb... anlamlara gelebilecek kullanışlı bir kelimedir ve Fransızca�da �izgi roman yazar ve �izerleri i�in kullanılmış olması doğaldır. Şaşırmış olmamıza şaşırmış olsalar gerek....

Truffaut sayesinde karışan kafaları biraz olsun aydınlattığımı umuyorum.

Meraklısına �Ekstra� Malumat: Auteur Kuramı sinemanın, �oğunlukla y�netmen olan (ama bazen yapımcısı da olabilen) bir auteur��n�n (yaratıcısının diyelim) bıraktığı iz �zerinden okunma ve değerlendirilme bi�imini dile getirir. İngilizce s�zl�k Webster�de de yer alan bu Fransızca terimi adı ge�en s�zl�k ş�yle a�ıklamıştır:

Bireysel �slubu ve prod�ksiyonun t�m unsurları �zerindeki tam h�kimiyeti bir filme kişisel ve kendine has damgasını veren bir film y�netmeni veya yapımcısı.

http://www.encyclopedia.thefreedictionary.com g�re:
Fran�ois Truffaut, 1954�te yazdığı denemesi Une certaine tendence du cin�ma fran�ais�de (Fransız sinemasının belirli bir eğilimi), �la politique des auteurs� ibaresini icat etti ve Jean Renoir�ın en k�t� filminin Jean Delannoy�nın en iyi filminden her zaman daha ilgin� olacağını a�ıkladı. Truffaut ve Cahiers du Cin�ma�daki meslektaşları, film yapmanın sınai bir işlem olduğunu kabul ettiler. Ama peşine d�ş�lecek bir ideal �nerdiler: Bu ticari aygıtı bir yazarın kalemi kullandığı gibi kullanmak. Ve b�ylece bu ideale yaklaşanların işlerine değer verdiler. Bu eleştirmenler � Truffaut, Godard, Chabrol, Rohmer �, ara sıra oyunculara da kurnazca takdirler �rettikleri olduysa da �oğunlukla y�netmenler hakkında yazıyorlardı. Aynı genel ekole ait daha sonraki bazı yazarlar Mae West gibi yıldız kişiliklerin katkısına dair vurgu yapmışlardır. Ne var ki esas vurgu yine y�netmenler �zerineydi ve Andrew Sarris kuramı ABD�ye ihra� edince, senaristler, yapımcılar ve diğerleri epey bir d�şmanlık g�sterdiler. �Politique� elbette �izlenen yol, y�ntem� anlamında �politika� olarak �evrilebilir; filmlere belli bir bi�imde bakma ve belli bir bi�imde değer verme kararı s�z konusudur. Truffaut kışkırtıcı bir şekilde �iyi ya da k�t� film yoktur, yalnızca iyi ya da k�t� y�netmen vardır� der. S�ylemek istediği, sanata bir kalite-kontrol s�reciyle � ��nemli� bir konu bulmak, �se�kin� bir oyun yazarı bulmak, �otantik� mek�nlar bulmak, vb gibi � varılamayacağıdır. Bir film bir�ok y�nden başarısız olup yine de bir yaratıcının ne d�ş�nd�ğ�n�n ve hissettiğinin bir keşfi olarak �nemli de olabilir.




En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|