28.01.2007

 

Zoraki Casus: Max Friedman

Tanyel Ali Mutlu

Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip...

Casusluk tarihi ile ilgili pek �ok kaynakta, casusluğun, fahişelik ve şamanlıkla birlikte, en eski �� meslekten biri olduğu belirtilir. Elbette bu ifade, tarihsel bir ger�eği değil, insanın �ncelikli ihtiya�ları dikkate alınarak yapılan bir akıl y�r�tmeyi, yakıştırmayı dile getirmektedir. Birlikte anıldığı �ilk� mesleklerle kıyaslandığında, casusluğun (ya da en basit haliyle ispiyonculuğun), d�şmanlık, ger�ek amacını gizleme, bilginin gizlice edinilmesi ve gizlice sunulması gibi, �ok daha karmaşık ilişkiler gerektirdiği ve bu nedenle sunulan hizmetin �ok daha �insani� olduğu s�ylenebilir. En eski mesleklerden biri olduğu iddia edilen casusluğun g�n�m�zdeki anlamıyla modern casusluk faaliyetlerine d�n�şmesi 19. y�zyıla rastlar. Hemen her devletin kendi gizli haber alma �rg�t�n� kurması ile, casusluk kurumsallaştırılır. Edebiyatta casus fig�r�n�n ve casusluk faaliyetlerinin işlendiği ilk �rnekler de, haber alma �rg�tlerinin kurulması ile aynı d�nemde, 19. y�zyılın başlarında g�r�lmeye başlar.

Daha �ok The Last of the Mohicans (1826) romanı ile tanınan James Fenimore Cooper, 1821 yılında yayınlanan The Spy romanında Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında ge�en bir casusluk olayını anlatır. 1776 yılında yaşanan ve İngiliz Binbaşısı John Andre�nin idamı ile sonu�lanan ger�ek bir olaydan esinlenilen hik�yede, başkarakter Harry Brich, haksız yere, Amerikan askeri bilgilerini İngilizlere satmakla su�lanmakta ve kendini aklamaya �alışmaktadır. G�n�m�zde, polisiye edebiyatın bir alt t�r� olarak değerlendirilen casusluk edebiyatının (Spy Fiction, Spy Thriller) asıl gelişimi, 1900�l� yılların başında İngiltere�de olur. İngiliz yazarların kaleminden �ıkan bu ilk �rneklerde, yazıldıkları d�nemin politik koşullarına uygun olarak, d�şmanlar/casuslar Rus (Kim, 1901, Rudyard Kipling) ya da Fransızdır (The Secret Agent, 1907, Joseph Conrad). İrlandalı yazar Erskine Childers�ın The Riddle of The Sands (1903) romanı, hik�yenin asıl konusunun casusluk olması ve hik�yede askeri bilgi ve terimlerin ger�ekliği nedeniyle ilk modern casusluk romanı olarak kabul edilmesinin yanı sıra, tehlike olarak İngiltere�nin ezeli rakipleri Farnsa�yı ya da Rusya�yı değil, Almanya�yı işaret etmesi bakımından da bir ilktir. Romanda, ana karakterler Caruthers ve Davis�in, Dulcibella isimli tekne ile Baltık Denizi�nde �ıktıkları gezide, Almanya�nın İngiltere�yi işgale hazırlandığını keşfetmesi �zerine gelişen olaylar anlatılmaktadır. Almanya�nın İngiltereyi işgal girişimleri, Birinci D�nya Savaşı �ncesinde yazılan casusluk romanlarında sık�a tekrarlanır. Aynı konunun işlendiği en �nl� romanlardan biri The Invasion of 1910 (1906) bir milyon n�shanın �zerinde satar. Kitabın H.W.Wilson ile birlikte iki yazarından biri olan William Tufnell Le Queux�un casusluk edebiyatına katkısı �ok satan bu kitapla sınırlı değildir. 150�ye yakın romana imza atan Le Queux, casusluk edebiyatının �ok �nemli bir eksiğini tamamlar. Yukarıda bir kısmına değinilen ilk casusluk hik�yelerinde casuslar, hik�yenin olumsuz karakterleri, k�t� adamlarıdır. Bu durum pek de şaşırtıcı değildir: Ger�ek ama�larını ve kimliklerini gizleyen, g�nl�k hayatta davranışlarımızı belirleyen etik değerlere �nem vermeyen casuslar, klasik kahraman tiplemesinde aranan �zellikleri taşımaz. Ancak, tehlikenin yakınlığı, d�şmanın aynı y�ntemleri kullanması, casusların kullandığı y�ntemlerin olumsuz g�r�lmemesini sağlayabilir. Le Queux, 1903 yılında yayınlanan ve kısa hik�yelerden oluşan Secrets of the Forign Office ile casusluğu �k�t� adamların� tekelinden kurtarır, casusluk edebiyatına kahraman casus tiplemesini d�hil eder. Le Queux�un, ingiliz gizli servisi i�in �alışan kahramanı Duckworth Drew, James Bond�da en başarılı ve pop�ler halini alacak olan yeni bir kahraman tipinin �nc�l�d�r. Hatta Ian Flemming�in, Bond romanlarını yazarken, Le Queux�dan fazlaca esinlendiği iddia edilmektedir.(1) İlk James Bond romanı olan Casino Royale�den (1953) elli yıl �nce yaratılan Duckworth Drew, Bond gibi yakışıklı, karizmatik, �apkın bir karakterdir. Patlayan sigara gibi �zel silahlar kullanmasının yanı sıra, bilgi edinmek i�in bir kadınla birlikte olmayı icad eden ilk casustur.

Diğer pop�ler edebiyat t�rlerine oranla, casusluk hik�yeleri, �izgi romancıların fazlaca ilgi g�sterdiği bir konu değildir. Casusluk konusunun �izgi romanlarda en pop�ler olduğu d�nem, ka�ınılmaz olarak, İkinci D�nya Savaşı d�nemidir. Savaş sırasında �retilen Amerikan �izgi romanlarında, Dick Tracy, Batman, Superman, Kaptan Amerika gibi �nl� �izgi kahramanlar, Amerika�daki Nazi ve Japon casuslarıyla m�cadele etseler de, savaş sonrasında casusluk konusu �izgi roman okurları i�in ilgi �ekici olmaktan �ıkar. Casus romanları i�in �ok verimli bir kaynak olan Soğuk Savaş�a da �izgi roman karelerinde fazlaca yer verilmez.(2) �izgi roman alanında da, en uzun soluklu casusluk serisinin ardında James Bond isimi yer alır. Bond i�in pek de şaşırtıcı olmayan bir tarihte (07.07.1958) Ian Fleming ve Anthony Hearn�ın senaryolarını yazdığı, John McLusky�nin resimlediği James Bond�un g�nl�k �izgi bantları, Daily Express gazetesinde yayınlanmaya başlar. Kısa aralar vermesine rağmen, 25 yıl boyunca gazete �izgi romanı olarak yayınlanan Bond, �zellikle gazeteler i�in, benzer �izgi romanların hazırlanmasına �nc�l�k eder. Ancak, Bond �izgi romanları asla sinema ve romanlarının g�rd�ğ� ilgiyle karşılanmandığı gibi, Bond benzeri �alışmalar da fazla uzun soluklu olmaz.

�izgileri ve işlediği konularla, Avrupa �izgi romanının son yirmi yıldır en dikkat �eken isimlerinden biri olan Vittorio Giardino, 1982 yılında yarattığı Max Friedman�ın maceralarında, �izgi romanda fazlaca ilgi g�rmeyen casusluk konusunu işler. Bug�ne kadar sadece �� macearası yayınlan Max Friedman�ın, �zellikle ilk iki macerası, casusluk hik�yelerinin �izgi roman alanındaki en başarılı �rnekleri kabul edilir. 1946 yılında İtalya�da (Bolonya) doğan Giardino, elektrik m�hendisliği eğitimi almasına rağmen, 1976 yılından itibaren �izgi romanla uğraşmaya başlar. 1979 yılında, Sam Spade, Philip Marlowe tarzında sert bir dedektif tiplemesi olan Sam Pezzo�nun maceralarını yazıp-�izmeye başlayan Giardino, 1982 yılına kadar sekiz Sam Pezzo macerasına imza atar. 1982 yılında yarttığı Max Friedman karakteri ile �alışmaları uluslararası bir �ne kavuşur. Ne var ki, Sam Pezzo�daki �retkenliği Friedman serisinde g�r�lmez. Aradan ge�en 24 yılda, sonuncusu hen�z tamamlanmamış, �� Friedman macerası yayınlanabilir. Bunun en �nemli sebebi, Giardino�nun aynı anda birden fazla hik�ye/seri �zerinde �alışmasıdır. 1984 yılında, Winsor McKay�ın �nl� �izgi romanı Little Nemo�dan esinlenerek yarattığı Little Ego, Giardino�nun bir başka �nl� serisidir. McKay tarafından 1905�te yaratılan Little Nemo, r�yalarda ge�en ve genellikle �ocuk kahramanın yataktan d�ş�p uyanması ile sona eren, olağan�st� g�zellikte resimlenmiş tek sayfalık hik�yelerden oluşmaktadır. Giardino�nun Little Ego �alışmasında ise, kahraman gen� bir kadındır ve bir-iki sayfa s�ren maceralarında erotik d�şler g�rmektedir. 1991 yılında, kom�nist �ekoslavakya�da ge�en ve Giardino�nun en başarılı �alışmalarından biri olan Jonas Fink serisi yayınlanmaya başlar. İngilizce�de A Jew in Communist Prague �st başlığı ile yayınlanan bu hik�yede, babası anti-kom�nist faliyetlere karışmakla su�lanıp hapse atılan Jonas Finkel�in, ergenlikten yetişkinliğe ge�iş s�reci ve rejim karşıtı birinin oğlu olması nedeniyle yaşamak zorunda kaldıkları anlatılmaktadır. Bug�ne kadar �� alb�m� yayınlanan bu uzun �alışma da hen�z tamamlanmamıştır.

Vittorio Giardino�nun ilk d�nem �alışmalarından olan, ilk Max Friedman macerası Rapsodia Ungherese (Macar Rapsodi, Orient Express, 1982) 4 Şubat 1938 tarihinde, Budapeşte�de başlar. 1938 yılı, Avrupa�da savaşın ka�ınılmaz olduğunun anlaşıldığı yıldır. Hitler Almanyasının tedirgin edici y�kselişi ve bu y�kselişten kaynaklanan saldırgan s�ylemleri artmıştır. �lkeler m�stakbel m�ttefiklerini belirlemek i�in saldırmazlık ya da ortak savunma anlaşmaları imzalarken, istihbarat �rg�tleri Avrupa�nın b�y�k şehirlerinde, politik merkezlerinde, kimin d�şman kimin m�ttefik olduğunu anlamaya, bir sonraki hamleyi �ğrenmeye �alışmaktadır. Askerler arasındaki savaş hen�z başlamamıştır ama haber alma �rg�tleri arasındaki savaş iyice kızışmıştır. Fransız haberalma �rg�t� Deuxieme Bureau�nun (İkinci B�ro) eski bir �alışanı olan Friedman, İkinci B�ro�yu, Fransa�yı ve karısını geride bırakıp, İsvi�re�ye yerleşmiştir. Cenevre yakınlarındaki evinde k���k kızı Esther ile birlikte yaşamaktadır ve iki kuşaktır aile mesleği olan t�t�n ticaretiyle uğraşmaktadır. Ne var ki, İkinci B�ro�nun Budapeşte�de bulunan Rapsodi Grup kod adlı birimininde g�revli iki ajanının aynı g�n �ld�r�lmesi, Friedman�ı, Cenevre�deki sakin hayatına ara vermek zorunda bırakacaktır.
Budapeşte�deki saldırıların ardından, Rapsodi Grubu�nun geriye kalan tek �yesi Ethel Moget, Grubun merkezle bağlantısı Maurice Bennefoi�ye telefon ederek yardım ister. Ancak katiller Bennefoi�den �nce Ethel�e ulaşır. Gen� kadın peşindekilerden kurtulmak i�in 3. kattaki evinin penceresinden atlar ve mucize eseri kurtulur. Ertesi g�n Bennefoi olaylar hakkında rapor vermesi i�in Paris�e �ağrılır. Saldırıyı kimin ger�ekleştirdiği ya da saldırının sebebi konusunda kesin bir bilgisi yoktur. Olası ş�pheliler NKVD (Rus gizli servisi) ve ABWERH�dir (Alman gizli servisi), olası sebep ise, Grubun farkında olmadan �nemli bir bilgiye ulaşmasıdır. Ancak bu bilginin i�eriği hakkında kimsenin bir fikri yoktur. Macaristan�da neler olduğunu anlamak i�in yeni bir ajan yerine, yetenekli ama amat�r birinin g�revlendirilmesine karar verilir. İkinci B�ro�nun y�neticilerinden Ledoux�un aklında bu g�reve uygun bir isim vardır: �Şirket�in eski bir �alışanı olan Max Friedman.

İki g�n sonra Cenevre�de, Max Friedman�ı, İzmir t�t�n� satın almak i�in bir T�rkle pazarlık ederken g�r�r�z. Pazarlıktan sonra Friedman, Coffre Şirketi�nden birinin kendisini aradığını ve evinde O�nu beklediği �ğrenir. Friedman�ı bekleyen misafir Ledoux�tur. Max, pek de iyi hatırlamadığı casusluk g�nlerini geride bırakıp Cenevre�de sakin bir hayat s�rd�rmekte kararlıdır. Ancak Ledoux tarafından Friedman�a hala bir Fransız vatandaşı olduğu hatırlatılır ve eğer �Şirket� isterse Friedman�ın İsvi�re�den sınır dışı edilebileceği ima edilir. Bu tehdit �zerine Friedman Macaristan�a gitmeyi kabul etmek zorunda kalır.

Budapeşte�ye adım atar atmaz Max kendini bir kovalamacanın i�inde bulur. Rapsodi Grup�un hayatta kalan tek �yesi Ethel ile birlikte, bir yandan peşlerindeki katillerden ka�arlarken, bir yandan da Rapsodi Grup�un neden ve kimler tarafından yok edilmek istendiğini �ğrenmeye �alışırlar. İlerleyen sayfalarda katillerin Alman casusları olduğu anlaşılır. Rapsodi Grup saldırıya uğramadan �nce, Zadig isminde biri Grup�la bağlantıya ge�erek, ABWEHR�e ait �ok �nemli belgeleri satmak istemiştir. Saldırılar nedeniyle belgeler elde edilememiş ve Zadig�in izi kaybedilmiştir. Friedman ve Ethel, Zadig�e ulaşıp, pek�ok kişinin �l�m�ne sebep olan belgeleri satın alır. Belgeler Hase Operasyonu (Yaban Tavşanı Operasyonu) diye isimlendirilen ve Almanlar tarafından İspanya�daki Franco g��lerine yapılan bir askeri sevkiyat hakkındadır. Friedman ve Ethel sevkiyatın yapıldığı gemiye ulaşmayı başarır ancak gemi Alman casuslar tarafından havaya u�urulduğundan, İspanya�ya yapılan sevkiyatın i�eriği ve neden �nemli olduğu a�ıklık kazanmaz. Hik�yenin son sayfasında, Friedman�ı Paris�te, Ledoux�a gemide ne olduğunu sorarken g�r�r�z. Ledoux bu soruya bir cevap vermez. T�m yaşananlar belki de İkinci B�ro�nun bir oyunu, dikkati başka yere �ekmek i�in sahnelediği bir şaşırtmacadır. Macaristan, İsvi�re, Fransa, Almanya, Yunan Adaları ve Romanya�da devam eden bir aylık kovalamaca 12 Mart 1938�de sona ererken, radyodan Almanya�nın Avustur�yayı işgal ettiği duyurulmaktadır.

İlk Friedman macerası Macar Rapsodi�nin başarısı, karmaşık ilişkiler, entrikalar ve politik arkaplan gibi casusluk hik�yelerinin t�m gereklerini yerine getirmesinin �tesinde, Giardino�nun ayrıntıcı �izgilerine dayanmaktadır. Max Friedman�ın diğer iki macerasının da ge�tiği yıl olan 1938 yılı, Giardino tarafından titiz bir d�nem �alışması ile �izgi roman karelerine aktarılmıştır. �izgi olarak, Herge ile birlikte başlayan Linge Claire (temiz �izgi/sade �izgi) tarzını benimseyen Giardino, �yk�s�n� anlatmak i�in en uygun mek�nları se�miş ve d�nemin atmosferini yansıtabilmek i�in, g�nl�k hayatın ayrıntılarını ustaca kullanmıştır. Binaları ve i� mek�nları ger�ek�i bir şekilde �izgi roman sayfalarına taşımakta haklı bir �ne sahip olan Giardino, hik�yede yer alan karakterlere de aynı �zeni g�stermiştir. Giyim kuşamlarından, y�z ifadelerine kadar �zenle tasarlanan karakterler, hik�yedeki rollerine uygun olarak, olaylara abartısız, ger�ek�i duygusal tepkiler vermektedir. Hik�yenin başkarakteri Max Friedman da, korkusuz bir eski casus olmaktan uzak, istemediği halde tehlikeli bir maceraya atılan orta yaşlı biridir. Dil sorunu nedeniyle anlaşamadığı bir taksici tarafından tartaklanan, tehlikeyle karşı karşıya kaldığında titreme krizlerine engel olamayan bir �kahraman�dır.

1985 yılında yayınlanan ikinci Friedman macerası, La Porte d�Oriente (Şark Kapısı, Corto Maltese) 1938 yaz sonlarında İstanbul�da başlar. Avusturya�lı bir Tro�kist olan Profes�r Stern, 1934 yılında Avusturya�da yaşanan başarısız darbe girişiminin ardından Sovyetler Birliği�ne ka�mıştır. Sovyetler Birliği�nde ge�irdiği d�rt yıl da hayal kırıklığı ile sonu�lanmış ve bu kez Avrupa�ya d�nmek isteyen Stern, Sovyetler Birliği�nden ka�arak İstanbul�a gelmiştir. Ancak Avrupa�ya ge�mek i�in gerekli parası ve bağlantıları yoktur. Peşindeki Rus (NKVD) ajanlarından ka�maya �alışan Ster�in yapabileceği tek şey eski dostlarına mektup yazarak yardım istemek ve yardım gelene kadar İstanbul�da saklanmaktır.

Rus ajanları da Stern�in dostlarından yardım isteyeceğinin farkındadır. Bir şansızlık eseri Max Friedman, Stern�in dostları ile aynı gemide İstanbul�a gelmektedir. Bir zamanlar Fransız haberalma �rg�t�nde �alışması nedeniyle, Ruslar Friedman�ın Stern�i Avrupa�ya ka�ırmak i�in g�nderilen ajan olduğuna inanır. Gemiden iner inmez Ruslar tarafından ka�ırılıp sorgulanan Max, İkinci B�ro�da birlikte �alıştığı Varand isimli eski bir dostu tarafından kurtarılır. Hik�ye�nin ilerleyen sayfalarında, Stern�in gen� ve g�zel karısı Magda nedeniyle, Max kendisini, Stern�in Avrupa�ya ka�ırılması operasyonunun i�inde bulur. Fransız H�k�meti i�in �alışan Varand�ın yardımı ile Stern�i Fransa�ya g�t�recek bir gemi ayarlanır ve yolculuğun g�venli ge�mesi i�in Varand�da, Stern ve Magda ile birlikte, Oberon isimli gemiye biner. Gemi Karak�y limanından ayrılırken Stern bir ka� g�n i�inde Fransa�ya ulaşacağını d�ş�nmektedir. Ne var ki Fransız h�k�meti, Avrupa�da savaşın ka�ınılmaz g�r�nd�ğ� bir d�nemde Sovyetler Birliği ile arasının a�ılmasını istemediğinden, Varand, Stern�i a�ık denizde Rus ajanlarına teslim edecektir. Friedman bir kez daha İkinci B�ro tarafından kandırılmış, d�zmece bir kurtarma opersayonu i�in kullanılmıştır.

Casusluk edebiyatında sevilen konulardan biri olan adam ka�ırmanın işlendiği Şark Kapısı, hik�yedeki T�rk imajları nedeniyle eleştirilebilirse de, mek�n olarak T�rkiye�yi se�en yabancı �izgi romanlar i�inde en başarılı �alışmalardan biridir. İstanbul�un oryantalist geleneğe uygun olarak egzotik bir arkaplan olarak kullanıldığı hik�yede, maceranın ana karakterleri İstanbul�daki insan avına taraf olan yabancı casuslar ve hik�yenin zoraki kahramanı Friedman�dır. Giardino Şark Kapısı�nı, hik�yenin kahramanı Friedman�ın başarısızlığı ile sonu�landırır. �izgi romanlarda pek rastlanmayan bu son, hik�yenin ger�ek�i anlatımına uygun olduğu gibi, Friedman�ın kişiliği ile de uyumludur. Ger�ek d�nyada, Friedman gibi iyiniyetli, romantik idealistlerin kazanma şansları yoktur.

[Yazının tamamı Yeni Ser�ven 2 (8)'de]


En Son Eklenen 5 İnceleme

James Bond �izgili Romanları
07.12.2009
James Bond, son y�zyılın pop�ler mitlerinden biri. T�rkiye�de polisiye romanın en �nl� araştırmacısı sayılan Erol �yepazarcı, Bond�u �izgi romanlarına da değinerek irdeliyor. ...

Rh+ ve Yayınlanan �izgi Romanların Listesi
22.01.2009
1993 yılında �ıkmış, kısa �m�rl� �zigi roman dergilerimizden biri olan RH+ ile ilgili bir d�k�m yayınlıyoruz....

Hakkım Sana Haram Olsun
16.12.2008
Mizah dergilerimizde tefrika �izgi roman geleneği neredeyse unutuldu. Hakkım Sana Haram Olsun, bu geleneğin son �rneklerinden başarılı bir siyasi �izgi roman....

Fevkal Beşer
06.12.2008
Memo Tembel�izer�in Penguen dergisinde �Ge�miş Zaman� adıyla yayınlanan k�şesinde �nceleri g�n�m�z�n d�nyasının bundan yaklaşık 100 yıl �nceki Osmanlı İmparatorluğuna taşı...

Persepolis: Kederli Kahkaha
25.11.2008
Persepolis, İranlı Marjane Satrapi�nin Fransızca yayımlanmış otobiyografik �izgi romanı. Yakın zamanda �izgi film uyarlaması �lkemizde de g�sterime giren Persepolis, yayımlandığ...



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|