18.11.2004

 

Red Kit'in G��l� Mizah� Pop�ler K�lt�re Kar�� M�?

Tahir Abac�

Tahir Abac�, farkl� bir Red Kit portresi �iziyor. Ona g�re Red Kit, al��ageldi�imiz kovboy mitosunun t�m �zelliklerine sahip. Dahas�, fazlas�na sahip: Otoriteyle, iktidarla ili�kileri her zaman iyi.

Resimli (�izgi) romanlar�n yabanc� �rnekleri �lkemize 1940'l� y�llarda ve �zellikle sineman�n etkisiyle girmeye ba�lad�. As�l yayg�nl�k kazanmalar� ve yerli �rneklerinin ortaya ��kmaya ba�lamas� ise 1950'li y�llarda oldu. Bu y�llarda g�nl�k gazetelerin en az yar�m sayfas�n� tefrika �izgi romanlar ya da g�nl�k bantlar kapl�yordu. �nceleri, �izgi romanlar�n ayd�nlar aras�nda k�t� bir ��hreti oldu. �zellikle �ocuklar� ve gen�leri cidd� kitaplardan uzakla�t�ran bir t�r olarak g�r�ld�ler. Bunun etkisiyle 1960'l� bilin�lenme ve ayd�nlanma y�llar�nda �izgi romanlar g�nl�k gazetelerden g�rece �ekilmi�ti. Ne var ki televizyonun etkisiyle ba�layan g�rsele ilgi s�reci, �izgi romanlar�n da yayg�n bi�imde geri d�n���ne yol a�t�. Art�k en cidd� gazeteler bile, yine en az yar�m sayfalar�n� �izgi roman ve bantlara ay�rmaya ba�lad�lar.
Bu arada, ayd�nlar da orada burada �izgi roman okuduklar�n� "itiraf" etmeye ba�lad�lar. Giderek �izgi roman okumak bir "k�t� al��kanl�k" olarak g�r�lmekten ��kt�. Bu arada, pop�ler k�lt�r�n genel yap�s�na ve sanat �zerindeki etkilerine ili�kin ara�t�rmalar�n yan� s�ra �zg�l olarak �izgi romanlar� irdeleyen ara�t�rmalar da yap�ld�.
�izgi romanlar, pop�ler k�lt�r�n en yo�un egemenlik kurdu�u alanlardan birisi. Ger�i, bir merkezden �retilen, tek tip bir d���nce yap�s�n� yans�tan bir resimli roman ideolojisinden s�z etmek m�mk�n de�il. Yine de farkl� mekanizmalar i�inde, farkl� kaynaklarca farkl� ustal�klarla �retilseler de �izgi romanlar�n b�y�k bir �o�unlu�una ortak bir mant���n egemen oldu�unu ve benzer anlamlar �rettiklerini g�r�yoruz. Gerekti�inde ba�ka havalar estiren ve kozmopolit "bilin� end�strisi"nin organik bir uzant�s� say�lamayacak bizim kendi, "ulusal" �izgi romanlar�m�z bile, son ��z�mde bu mant�ktan belli etkiler ta��yorlar: S�per kahraman, kaba g�c�n belirleyicili�i, tepeden inmecilik, ben-merkezcilik. �zg�n �izgisiyle ve "milliyet�i"li�iyle en �ok alternatif durumdaki "Abd�lcanbaz" i�in bile ge�erli bunlar. Hele kimi ba�ka �rneklerde ise d�ped�z taklit�ilik ve eklemlenme s�z konusu.

Mizah�n ele�tirel g�c� ve Red Kit
Okuyanlar bilir; Tom Miks, Teksas, Pekos Bil, Kaptan Swing, Teks gibi �rnekler, ger�ek�i �izime (foto�raf ger�ek�ili�ine) dayan�yorlar. Ancak bunlardaki ger�ek�ilik, Roland Barthes'�n tan�mlad��� s�zde ger�ek�ilik gibi. S�� ve ilkel bir anlam �reten bu s�zde ger�ek�ilik kar��s�nda Red Kit (Bat�'daki �zg�n ad�yla Lucky Luke) ise, karikat�r �izime dayanmas�na ra�men tiplemeleriyle, toplumsal ele�tirisiyle, g��l� mizah�yla daha derin bir anlam� yakal�yor. Entelekt�el bir ironinin her zaman i�inde bar�nd�rd��� ele�tirellik, Red Kit'e pop�ler k�lt�r�n mitoslar�n� y�kma �ans�n� veriyor. Ayn� �eyler antik �a�lar�n Conan'lar�, Kull'lar�, Red Sonja'lar� kar��s�nda, metin yazarl���n� yine Red Kit'in yazar� Rene Goscinny'nin yapt��� Asteriks i�in de s�z konusu.
Gelgelelim, �ikis noktalar� pop�ler k�lt�r�n mitoslar�yla alay ederek bir "parodi" ortam� yaratmak olsa da, bu iki �rnek de pop�ler k�lt�r�n mant���n�n bir �r�n� olmaktan kurtulam�yorlar sonu�ta. Dikkatli bir bak��, Red Kit ile Tom Miks'in, Asteriks ile Conan'�n eninde sonunda benzer anlamlar �rettiklerini ve adeta ortak bir "�izgi roman ideolojisi"ne hizmet ettiklerini ortaya koyuyor. Red Kit'in, b�t�n mizah g�c�n� sakarl�klardan alan Tenten ile de, �rne�in, d�nya halklar�na bak�� a��s�nda bulu�mas� gibi.
�lgin� olan bir ba�ka nokta; �ok-uluslu bir �retim mekanizmas�na sahip resimli romanlar�n, genellikle Amerikan hayat bi�imini yans�tmakta olu�lar�d�r. Bizdeki adlar�yla Tom Miks, Teksas, Kinowa ve Swing �talyan, Red Kit Bel�ika-Fransa kaynakl�d�r, ama hep 19. yy. Amerikas�'n� canland�r�rlar. Bir de Conan, Gordon, vb. gibi pek �ok say�da Amerikan kaynakl�lar da eklenirse Amerikan k�lt�r�n�n, pop�ler k�lt�r�n bu alan� �zerinde tart��mas�z bir egemenlik kurdu�u g�r�l�yor.

Red Kit'in yan anlamlar�
Kovboylar; asl�nda birer �iftlik i��isinden ba�ka bir �ey olmayan bu at �obanlar�, ABD sinemas� taraf�ndan bir mitos haline getirildi. Red Kit'teki ironinin i�erdi�i ele�tirellik, bu mitosu par�alamaya y�nelebilirdi ku�kusuz. Ancak Red Kit, ironiyi sistem i�i k�larak tam tersine mitosun yeniden �retiminde ve sevimlilik g�r�nt�s� alt�nda bir kez daha do�rulanmas�nda kullan�yor.
Red Kit'in, daha do�rusu Lucky Luke'un ilk �izilisi sava� sonras�na rast geliyor. Maurice de Bevere (ya da bilinen ad�yla Morris), 1946'da ba�lad��� �izgi roman�n metnini de bir s�re kendisi yaz�yor. �izgi roman, bilinen bi�imini 1955'te, metinlerini Rene Goscinny'in yazmaya ba�lamas�yla al�yor. Goscinny, uzun y�llar Amerika'da kalarak bol miktarda malzeme topluyor.

Red Kit'in kimli�i nedir?
Red Kit'in mesle�i belli de�ildir, daha do�rusu de�i�kendir. S�ras�nda kovboydur; atlarla, hayvanlarla u�ra��r, ge�imini buradan ��kart�r g�z�k�r. S�ras�nda polis, �erif ya da dedektiftir. Kimi zaman ordu k�lavuzlu�u yapar. Bazen h�k�metin �zel g�revlisidir. Kervan ya da posta arabas� koruyuculu�u da yapar. Demiryolu yap�m�na, telgraf hatt� �ekilmesine, petrol kuyular�na g�z kulak olur. Haydut avc�s�d�r. K�t�lere kar��d�r ve hep iyilerden yanad�r. Silah kullanmada ve d�v��te bir numarad�r.

G�r�ld��� gibi Red Kit, al��ageldi�imiz kovboy mitosunun t�m �zelliklerine sahip. Dahas�, fazlas�na sahip: Otoriteyle, iktidarla ili�kileri her zaman iyi.

Red Kit'in maceralar�, bu etken �er�evesinde pek �ok yan anlam �retiyor. S�zgelimi, k�t�ler do�u�tan k�t�d�r, k�t� kalacaklard�r. Zek� d�zeyleri boylar�yla ters orant�l� d�rt haydut karde� Daltonlar, Red Kit'le can d��man�d�rlar. Daltonlar'�n anneleri, babalar�, amcalar�, day�lar�, o�ullar� ve torunlar� da iflah olmaz birer hayduttur. Daltonlar, iki kez denemeden ge�erler. Birinde bir hukuk�u, di�erinde bir psikanalist doktor onlar� d�zeltmek, topluma kazand�rmak iddias�yla d�rt karde�i hapisten bir deneme s�resi i�in ��kar�rlar. Red Kit, g�zc�l�k g�revi �stlendi�i her iki deneye de kesinlikle kar��d�r. Nitekim sonu� hep onun hakl� oldu�unu g�sterir. Hatta doktor Daltonlar'� d�zeltemez, ama Daltonlar doktoru haydut yaparlar! (Bu espri ile yakalanan ele�tiri �ans� da b�ylece heba olup gider, ��nk� her macerada oldu�u gibi burada da epik bir yakla��m yerine Red Kit'in d�zen yanl�s� militan s�yleminin alt� �izilir). Daltonlar b�yle gelmi�ler, b�yle gideceklerdir! T�pk� Billy the Kid gibi, Jesse James gibi... De�i�mezlik!
Kimi maceralarda (s�zgelimi, T�rkiye'deki adlar�yla "Dikenli Teller", "Demiryolu Haydutlar�", "�d�l Avc�lar�", "Bat� Sirki", "Daltonlar Meksika'da", "Petrole H�cum" vs.) Red Kit' in ba�� b�y�k m�lk sahipleriyle, patronlar�yla belaya girer; ��nk� Red Kit, k���k giri�imcilerin, s�radan insanlar�n yan�n� tutmu�tur. Ancak yo�un �at��malarla ge�en bu maceralar�n sonunda i� tatl�ya ba�lan�r hep. Patronlar�n ufak tefek huysuzluklar� olabilir elbet, ama asl�nda onlar iyi y�reklidirler! T�m maceralar�n sonunda Red Kit ve "korudu�u" k���k burjuvalar, b�y�k toprak sahipleriyle, patronlarla (bunlar hep g�beklidir) dost�a el s�k���rlar... Uzla�ma!

Red Kit'in maceralar�nda Meksikal�lar hep olur olmaz yerlerde uyuklay�p dururlar. Zenciler de tembel, uykucu ve aptald�r. K�z�lderililer ise vah�i, sahtek�r, aptal, ancak zoru g�r�nce ya da kand�r�l�nca yola gelen bir halkt�r. Kasabalarda ya�ayan beyazlar da s�k s�k Red Kit taraf�ndan "tembeller, aptallar ve korkaklar s�r�s�" olarak su�lan�rlar. �� be� hayduda teslim olmu�lard�r ��nk�. Red Kit, her seferinde onlar� kurtar�rken, kalaylamaktan ve alay etmekten geri kalmaz.

Red Kit i�in, ama� do�rultusunda her yol m�baht�r. Gerekti�inde tehdide ba�vurur, d�verek i�kence etti�i olur, s�k s�k r��vet verir, nedense hi� paras�zl�k da �ekmez... Yine de zor �artlar�n adam�d�r. Red Kit'te yine Goscinny'nin yazd���, ancak ba�ka bir �izerin, Uderzo'nun �izdi�i Asteriks'teki epik�ryen yan pek g�r�lmez. Asteriks, g�n�m�z t�ketim toplumunun antik Galya k�y� modeline g�re vulgarize edilmesi �zerine kuruludur. Tiplemelerin ve mizah�n yine olduk�a g��l� oldu�u Asteriks'te de mant�k yine s�per kahraman modeline dayal�d�r.

Sonu�ta Red Kit, belli bir ideolojiyi karikat�rize etme �ans�n� yakalam��ken, karikat�r ve mizah d�zeyinde o ideolojiyi yeniden �retmeyi se�mektedir.
Bu macera bitmeyecek!



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|