25.11.2004

 

Bir Medya Olarak �izgi Roman

�ahin Artan

�izgi Roman D�nyas�'n�n iki merkezi Amerika ve Avrupa aras�nda, bu �a�da� sanat formunun uy�gulan��� a��s�ndan �nemli farklar bulunuyor. Ama uygulaman�n da �tesinde, belki de as�l �nemlisi, bu iki k�tada �izgi roman�n k�lt�rel-ticari-ideolojik bir medya olarak sahip oldu�u i�levler aras�nda b�y�k bir u�urum var.

20. y�zy�l ba�lar�nda g�nl�k bas�nda giderek yay�g�nla�maya ba�layan �izgi bantlarla olu�um s�recine giren, karikat�rle aras�ndaki fark h�zla belirginle�en, 1920'lerde macera tarz�yla (en ciddi �rnekleri Fos�ter'�n Tarzan'� ve Nowlan-Calkins ikilisinin Buck Rogers'�) atak yapan, 30 sonlar�nda ilk mitik �izgi kahramanlar Superman'le Batman'e hayat veren, 1940'larda alabildi�ine g��lenen, 1950'ler ve 1970'lerde iki ciddi kriz atlatt�ktan sonra 1980'lerde m�thi� bir olgunlu�a eri�en �izgi roman, bu ini�li ��k��l� form grafi�i'ne paralel olarak de�i�ik d�nem�lerde Avrupa �lkelerinde de �nemli bir medya haline gelmi�, bu yads�namaz. Ama yayg�nl���, g�c� ve toplumu etkileme kapasitesi Amerika'da, Avrupa'yla k�yaslanmas� bile zor, inan�lmaz bir d�zeye eri�mi�. Baz� verilere g�z at�yoruz:
– 1943'de Amerika' da, 6-11 ya� grubunda yer alan erkek �ocuklar�n % 95'i, k�z �ocuklar�n ise % 91'i d�zenli olarak �izgi roman al�yormu�.
– Bu d�nemde 15 milyon dolar� bulan y�ll�k sa�t��lar�n % 75'i �ocuklardan geliyormu�.
– 1939-40 y�llar�nda 60, 1941'de ise 168 de�i�ik �izgi roman sat�l�yormu� bu �lkede.
– 1948'de Amerika'daki �izgi roman yay�nc�lar��n�n say�s� ise 34.

Amerikan �izgi Roman� �zerindeki A��r �deolojik Bask�
Amerikan �izgi roman�n�n (�zg�n ad�yla 'comics') bir medya olarak ta��d��� �nem onun �retili� bi�i�mini ve ortaya ��kan �r�n�n niteli�ini de belirledi. Bu denli �ocuklara �zg� bir medya elbette bask�n sosyal-k�lt�rel de�erleri savunmaya, en az�ndan on�lara kar�� ��kmamaya �zen g�sterecekti. Do�rudan �ocuklarla ilgili oldu�u i�in comics'i s�k�ca kontrol alt�nda tutmaya �zen g�steren okul ve kilise gibi te�mel d�zen kurumlar�, 1954'de Comics Code Autho�rity'nin kurulmas�yla bu ili�kiyi sistematik bir hale getirmeyi de ba�ard�. Hi�bir comics say�s� bu kurumun onay�n� almaks�z�n (Comics Code Authority Seal of Approval) bayilere da��t�lamayacakt� art�k. �lk 6 ayl�k uygulama sonucunda 5000 �izgi roman �yk�s� denetlendi. Bunlar�n 1300'� yeniden g�zden ge�irilirken, 200' � do�rudan do�ruya reddedildi... Denetlemeler sonucu bir�ok yay�nc� piyasadan �ekilmek zorunda kald�.

1950 sonlar� ve 1960 ba�lar�nda yarat�c�l��� b��y�k �l��de k�s�tlan�p bask� alt�na al�nan comics'e bir darbe de televizyondan geldi. Sat��lar h�zla d��t�. Captain Marvel gibi bir zamanlar 2 milyon satan bir comics bile yay�n�na son vermek zorunda kald�.

Amerika'da �izgi Roman�n Dirili�i
1960'lar Amerikan �izgi roman� i�in bir yenileme, y�kselme d�nemi oldu. �ki yay�nc�, DC ve Marvel, piyasada sivrilip pazar paylar�n� geni�letirken, bu�g�nk� oligopolitik yap�n�n temelleri de at�l�yordu. DC taraf�ndan yay�nlanan Batman'in TV dizisi ola�rak kazand��� ba�ar� ise comics'in canlanmas�na katk�s� olan geli�melerden biriydi. Ama bu d�nemin belki de en �nemli geli�mesi, Marvel Comics'in ye�ti�kinlere y�nelik bir yay�n politikas� izlemeye ba�la�mas� oldu. Bu de�i�iklik asl�nda potansiyel olarak, medyan�n yap�s�n� t�m�yle de�i�tirecek sonu�lar i�eriyordu.

�ocuklardan Yeti�kinlere
Vietnam Sava�� ve 1960'larda ya�anan bir dizi ile�ri-devrimci at�l�mla birlikte giderek 'muhalifle�meye' ba�layan comics, 1970'lere yeni bir solukla girdi. 1971'de, The Amazing Spider-Man'in uyu�turucu ba���ml�l���n� i�leyen bir say�s� Comics Code Authority taraf�ndan reddedilince bu say� New York Times'da yay�nland� ve b�y�k ba�ar� kazand�. Bu k���k ama �nemli olay�, sans�r kurallar�nda temel al�nan bir�ok ilkenin 'yumu�at�lmas�' izledi.
Medyan�n k�lt�rel-ideolojik �zellikleriyle okur profili aras�ndaki ba��n en �arp�c� g�stergelerinden biri, 1970'lerde The Amazing Spider-Man'in sat��lar�da Superman'i yakalay�p ge�mesiydi. Bu dergi art�k sadece �ocuklarca de�il yeti�kinlerce de okunuyordu. Hem de �ok �nemli miktarlarda.

Sonu�ta, Stan Lee'nin ki�ili�inde Marvel Co�mics'in �nc�l���n� yapt��� bu y�neli�, kad�n karak�terlerin 'liberalle�mesi', 'k�t�ler'in zaman zaman olumlu say�labilecek yakla��mlar ve sempatiyle ele al�nmas�, t�m tabulara sald�r� gibi bir dizi 'devrim'e yol a�t�. O kadar ki, Amerika'n�n mill� kahraman�, sembol� say�lan Captain America'n�n bir dizisinde (ilgin�tir, bu dizinin ba�lamas� Watergate skandal�n�dan bir s�re �nce oldu), Ba�kanl�k kurumunun ko�ku�mu�lu�u bile i�lendi.

Sonu�ta Marvel bir patlamaya yol a�t�. O zaman�dan beri de piyasan�n % 40-60'�n� elinde bulunduru�yor. Gene bu yay�nevi taraf�ndan yap�lan bir kamu�oyu ara�t�rmas�, ortalama comics okuru ya��n�n 20 oldu�unu ortaya koyuyor. DC taraf�ndan yap�lan bir ba�ka ara�t�rmada da, yaln�zca comics satan ma�aza�lara en �ok 15-28 ya� grubundan insanlar�n geldi�i saptan�yor.
Bug�n Gelinen Nokta

Bug�n geldi�i noktayla, neredeyse film end�stri�sindeki geli�meye yak�n bir geli�me ortaya koyuyor �izgi roman. Sadece �izim, renklendirme, bask� tek�nikleri veya kendini pazarlama bi�imiyle de�il; en�d�strile�mi� bir sanat t�r� olarak kendi ruhu olu�tu bu s�re�te. �yle anlat�mlara ula�t� ki, bu sanatsal varl�k ve etkinin ba�ka hi�bir sanat t�r�nde ortaya ��kmas� m�mk�n de�il. A��lan mesafeyi g�zden ka���ranlar ise kat� ve �n yarg�l� bir yakla�imla �izgi ro�man� sanat�n 'vulgarizasyonu' olarak g�rmeye devam ediyorlar.

Bu haks�z ele�tiri, �zellikle Amerikan �izgi Ro�man�'na y�nelmi� durumda. Avrupa �izgi roman�nda bireysel yaz�m ve resim �sluplar�n�n �ok daha belir�leyici oldu�u, Amerikan �izgi roman� deyince akla gelen super hero'lar�n burada hemen hemen hi� bu�lunmad��� do�ru. �stelik bunlar pahal� ka��tlara ba�s�l�p l�ks ciltlerde piyasaya ��kar�lan, periyodik ya�y�nlar yerine daha �ok alb�mler halinde tasarlan�p pazarlanan, �o�unun estetik de�eri olduk�a y�ksek uygulamalar. Bunun kar��s�nda ise, yazar-�izerlerinden �nce kahraman�yla an�lan, bir��o�u h�la sadece �ocuklar� hedef alan ve baz�lar� berbat yaz�-�izilerle dolu, ucuz ka��da bas�l�, periyo�dik Amerikan �izgi roman�.
Ama bu genel yakla��m, comics d�nyas�na ya�banc� birinin elinde kolayca haks�z, �n yarg�l� de�er�lendirmelere d�n��ebilir. Form grafi�i h�zla d��en ve ac�mas�z piyasa ko�ullar�nda t�m g�rkemli ge�mi�ine ra�men bir anda silinip yok olabilecek co�mics'lerin baz� yazar-�izerlerin ellerinde nas�l yeni�den do�du�unu unutmamak gerek: D�nyan�n en �ok okunan isimlerinin ba��nda gelen, Batman ve Da�redevil'� 'dirilten' Frank Miller; daha sonra gene Da�redevil'a nefis bir anlat�m ve duyarl�l�k kazan�d�ran kad�n yazar Ann Nocenti; �nce Thor'u, sonra da Fantastic Four'u ini�ten ��k��a ge�iren b�y�k ya�zar Walter Simonson; onun bu �al��malardaki ekip arkada�lar� b�y�k �izerler Sal Buscema (Thor) ve Arthur Adams (Fantastic Four); Hulk'a yepyeni bir yol a�an Peter David-Dale Keown ikilisi ve daha niceleri...

Bu arada, Swamp Thing gibi hemen hemen t�m�yle yeti�kinlere y��nelik, grafik ve yaz�n de�eri �ok y�ksek comics'leri de unutmamak gerek. �al��t��� deney merkezinin havaya u�mas� ve ard�ndan yana�rak yak�ndaki batakl��a d��mesinin sonucu 'bilinci' bitkisel bir organizmaya 'transfer olan' Doktor Alec Holland'�n ac� �yk�s� ger�ekten de tam bir yeti�kin temas�. Ve de�il �ocuklara, entelekt�el kapasitesi biraz d���k yeti�kinlere bile a��r gelebilecek metin�leri vard�. D�nya �izgi Roman�'n�n gelmi� ge�mi� en b�y�k yazarlar�ndan biri, �ngiliz Alan Moore ta�raf�ndan yaz�lan bu �yk�ler gene b�y�k bir �izer, John Totleben taraf�ndan resimlendiriliyor ve belir�gin 'underground' etkiler ta��yordu.

Elbette Amerikan �izgi roman�yla ilgili bu �rnekler �o�alt�labilir.

1990'larda �izgi Roman
'80 ortalar�ndan beri grafik roman denilen bir t�rle geli�iminde yeni bir a�amaya ula�an �izgi ro�man, 90'larda yeni at�l�mlar yapabilecek g��te. Ya�z�n ve �izgi kalitesi ile bireysel �sluplara comics'te oldu�undan �ok daha fazla �nem verilen, kaliteli ka���da bas�lan ve alb�mler halinde yay�nlanan grafik romanlar ve yeti�kinleri hedef alan 'klasik' co�mics'ler, yukar�da s�z�n� etti�imiz bir�ok de�erli yazar-�izerin eline yeni ifade olanaklar� veriyor.

D�nden bug�ne Turhan Sel�uk'tan Suat Yalaz'a, Suat G�n�lay'dan Sencer'e bir�ok uluslararas� de�er�de �izgi romanc� ��karm�� �lkemizde, bu sanat for�muna duyulan ilgi de hep b�y�k olmu�.
Ge�mi�te Abd�lcanbaz'�n elde etti�i b�y�k pop��larite ve ba�ar�, g�n�m�zde (olduk�a iyi say�labile�cek bir tiraja ula�malar�na ra�men, farkl� nedenlerle yay�nlar�na son vermek zorunda kalan) R.r. ve Zep�lin gibi dergi giri�imlerinin varl���, bu ilginin bir tek 'Tommiks-Teksas' a y�nelik olmad���n� da a��k�a g�steriyor. 90'lar�n �izgi romana getirece�i at�l�m olanaklar�n�n yaln�zca Yeni D�nya'da de�il Avrupa ve �lkemizde de de�erlendirilebilmesi en b�y�k dile�imiz.

Bu yaz� daha �nce Gen� dergisinin Bahar 1992 say�s�nda yay�nlanm��t�r



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|