26.11.2004

 

�izgi Roman� Anlamak

Ba�ak �nsal

�izgi roman, form ve i�erik a��s�ndan ucuz, i�e yaramaz, stilden uzak, kalitesiz ve yetersiz olarak de�erlendiriliyorsa, bunun bir tan�mlama sorunu oldu�unu d���nen McCloud aksini ispat etmek konusunda ba�ar�l� g�r�n�yor.

Bir sanat dal�n� kendi y�ntemi ile anlatmaya/anlamaya �al��mak olduk�a iddial� ve zahmetli bir �abad�r ku�kusuz. Bu sebeple, bu niyetle yap�lan i�ler de kendi literat�rleri i�inde s�yr�lmakta zorluk �ekmezler. Say�s�z �izgi romana kar��l�k alan�n kendi de�i�kenleri, �zellikleri ve i�levi �zerine say�l� denemelerden biri olarak Scott McCloud‘un Understanding Comics’i (�izgi Romanlar� Anlamak) bu nedenle �zel bir ilgiyi hak ediyor. 216 sayfal�k bu �izgi roman, bir yandan McCloud’un bir a-mat�r gibi �izgi romanlar kar��s�nda duydu�u heyecan ve hayranl���n, di�er yandan da bir profesyonel yetkinli�inin sonucu olarak olduk�a etkileyici. 13 dile �evrilen, i�eri�i, y�ntemi ve konuya yakla��m� ile akademik bir kaynak olarak kabul edilen Understanding Comics, �izgi roman� olabilecek en anlaml� �ekilde, kendi dilini kullanarak ifade ediyor. Eseri boyunca McCloud �izgi roman�n bir sanat olu�unun ve belki de b�t�n g�rsel sanatlar aras�nda en heyecan verici ve s�n�rs�z� oldu�unun alt�n� �izmeye �al���yor.

1960 do�umlu McCloud kendi ifadesiyle �ocukluk d�neminde tak�nt�l� olarak astronomi, mikrobiyoloji, satran�, radyo dramalar� ve politika gibi konularla u�ra��yor. Bir arkada��n�n arac�l���yla tan��t��� ve 15 ya��nda hayat�n� �ekillendirecek karar� almas�na neden olan bir ba�ka tutkusu ise anla��ld��� �zere �izgi romanlar oluyor. McCloud, Understanding Comics’in ilk k�sm�nda bu tan��may� kendi �izgileri ile anlat�yor. "Renkli, g�z al�c� ancak taytl� adamlar�n etrafta doland��� aptal hik�yelerle dolu �izgi romanlar" i�in fazla olgun oldu�unu d���nd��� bir ya�ta bir ba��ml� haline gelmesi belki de sonradan �izgi romanlar�n sahip oldu�u k�t� ��hreti y�kmak konusundaki kararl�l���n� a��klayabilir. 1982’de, Syracuse �niversitesi �ll�strasyon B�l�m�’nden mezun olup DC Comics’te �al��maya ba�l�yor. Panel kenarlar� �izip, yaz�m hatalar�n� d�zeltti�i bu d�nemden sonra 1984’te sonralar� sevilen bir �izgi roman haline gelecek (g�r�n�rde bir �e�it s�per kahraman �yk�s� olan) Zot!’u yarat�yor. Farkl� i�ler yapm�� olsa da 1993’te yay�nlanan
Understanding Comics onlar�n �n�ne ge�mekte hakl� olarak zorlanm�yor.

�izgi roman, form ve i�erik a��s�ndan ucuz, i�e yaramaz, stilden uzak, kalitesiz ve yetersiz olarak de�erlendiriliyorsa, bunun bir tan�mlama sorunu oldu�unu d���nen McCloud aksini ispat etmek konusunda ba�ar�l� g�r�n�yor. Belki bir hayran� oldu�undan Will Eisner’in �izgi roman i�in kulland��� sequential art/ard���k sanat tan�m�ndan yola ��karak kapsaml� bir tan�m olu�turmaya giri�iyor. “Birbiri ard�na s�ralanm�� imajlar�n ve bazen yaz�l� metinlerin bir bilgiyi iletmek veya izleyende estetik bir etki yaratmak amac�yla �retilmesi” tan�m� ile McCloud’un dedi�i gibi tarihte geriye giderek farkl� co�rafyalarda izlerini bulmak ve �izgi roman�n 3000 y�ld�r d�nyada var oldu�u sonucuna ula�mak zor de�il. M�s�r hiyerogliflerinden ba�layarak g�n�m�z �izgi roman�n�n "kelimesi" olan ikonlar�n d�nyas�na giriyoruz. Bir ki�inin, fikrin, yerin veya �eyin kar��l��� olarak imajlar k���t �zerinde var oluyorlar. �konlar, fotografik bir ger�eklikten karikat�r basitli�ine, geni� bir aral�kta �izgi romanda kullan�labilirler. Yazar, amac�na g�re kullan�lan basit bir tarz�n herhangi bir ortamda (medium) hik�ye anlatmak veya seyircinin/okuyucunun �zde�le�mesi a��s�ndan olduk�a verimli olabilece�ini d���n�yor. McCloud’un kitapta rehber olarak sundu�u ki�ili�ini karikat�r olarak yaratmas� ve Understanding Comics’i karikat�re yak�n, basitle�tirilmi� bir bi�imde �izmi� olmas�, bu sav�n bir uygulamas� olarak etkileyici ve anlaml�. Yani imaj� basitle�tirerek ayn� anda b�y�ten karikat�r sadece bir �izme bi�imi de�il, ayn� zamanda bir g�rme bi�imi. Konuyla ilgili verdi�i bir ba�ka �rnek ise Art Spiegelman'�n Maus’u. �yleyse ayn� zamanda denilebilir ki basit bir stil, basit bir hik�yeyi gerektirmiyor. �oklukla Avrupa �izgi romanlar�nda ve Japon mangalar�nda rastlad���m�z detayl� arka planlar �zerine basit ve abart�l� karakterlerin yerle�tirilmesini ve bu maskeleme etkinin (effect) yaratt��� farkl� sonu�lar� da g�stermeden ge�miyor McCloud.

Bir �izer hangi tarz� benimserse benimsesin, anlatt��� hik�yenin duygusuna ve i�leyi�ine hizmet edecek kontrol etmesi gereken ba�ka de�i�kenlere de sahiptir. McCloud bunlar�n her birini detayl� olarak a��klamaya �al���yor. Bu �ekliyle kitap �izgi roman okuyucular�na hitap etti�i kadar �izerlere y�nelik yol g�sterici bir kaynak olarak da kabul edilebilir. �izginin karakteristi�i, rengin kullan�m�, �er�eveleme, perspektif, yaz�l� ve g�rsel metinlerin grafik birle�imi ve di�er b�t�n elemanlar bir araya gelerek toplamlar�ndan daha ba�ka bir �eyi, �izgi roman� olu�tururlar. McCloud �retim s�reci i�in �izerlerin/yazarlar�n �n�ne alt� katmanl� bir "elma" sunuyor. �ekirde�ini fikrin olu�turdu�u elman�n y�zeyine ula�ana kadar at�lmas� gereken ad�mlar i�in bi�imine, dahil olaca�� t�re/tarza, d�zenlemenin nas�l yap�laca��na karar vermek ve karar� ustal�kla prati�e ge�irmek. Tatmin edici bir sonuca ula�man�n yolu her katman� bilin�li ya da bilin�siz ge�mekle m�mk�n.

Israrla �zerinde durdu�u noktalardan biri �izgi roman�n son derece kendine has yap�sal bir �zelli�i olmas�. McCloud’un deyimi ile �izgi romanda anlam yaratma s�recinin en �nemli noktas� �er�evenin (frame) kendisi de�il, �er�eveler aras�ndaki ili�kidir. Paneller aras� bo�luklarda belki de �izgi roman�n olu�turdu�u anlam�n en temel arac� yat�yor: Okuyucunun zihni. Zihnimiz bir �er�eveden di�erine ge�erken yaz�l� ve g�rsel metinlerin olu�turdu�u toplam imajlar aras�nda ba�lant� kuruyor. ��yle de s�ylenebilir, k���t �zerinde yaz�lmam�� ve �izilmemi� olanlar� ya da k�sacas� olmayanlar� zihnimizde yaratarak �izgi roman�n �yk�s�n� kendimiz tamaml�yoruz. Bir anlamda �yk�ye "yard�m ve yatakl�k" etti�imizi de s�yleyebiliriz. McCloud‘un bu noktada yapt��� tan�m �nemli. Par�alar� g�zlemleyip tamam�n� alg�layabilmemizi sa�-layan zihinsel s�recin kar��l��� o-larak "closure" kelimesini kullan�yor. Kelimenin kar��l��� olarak bizim neyi tercih edece�imiz ise tart��maya a��k tabi. Alternatifler i�inde en a��klay�c� olarak �imdilik "kapal� ba�lant�y�" kullanmay� �neriyorum. �lk �er�evede eli baltal� ve ikincisinde ise yerde yatan bir adam g�rd���m�zde art�k �izgi roman�n bize daha fazlas�n� g�stermeye ihtiyac� yoktur. G�rmesek de kan�n iki �er�eve aras�ndan akt���n� biliriz. Bu a��dan bak�ld���nda �izgi roman bir ortam (medium) olarak film, foto�raf ve televizyondan daha farkl� bir i�leyi�e sahiptir. G�r�nt�ler aras� bo�luklar darald�k�a, izleyen ki�inin harcamas� gereken emek de minimuma iner. Bu konuda t�keticisine en b�y�k rahatl��� televizyon sa�lar ku�kusuz. �izgi roman ise en az veriyi sunup en �ok ilgiyi talep eder ve okuyucunun istekli ve merakl� kat�l�m� ile keyif ka��n�lmazd�r. K���t �zerinde panellere b�l�nm�� olan zaman ve mek�n par�alar� zihinde olu�an kapal� ba�lant�lar sayesinde bir araya getirilip b�t�n, s�rekli bir ger�ekli�e kavu�ur. K�sacas� McCloud i�in ikonlar �izgi roman�n kelime da�arc���, ‘closure’ da grameridir.

Paneller aras� ge�i�lerde ya�anan deneyim sadece okuyucuyla de�il, �izerin tercihlerine de ba�l� olarak �ekilleniyor. ��te bu noktadan McCloud yine enteresan bir i�e giri�erek panelden panele ge�i�leri alt� t�re ay�r�yor. K�saca bahsetmek gerekirse andan ana, bir hareketten di�er bir harekete, bir olaydan di�erine ya da bir imajdan ilgisiz di�er bir imaja gibi. Ard�ndan ise farkl� d�nem ve stillerden Amerikal� ve Avrupal� �izerlerin �e�itli eserlerindeki panel t�rlerini, teker teker sayarak grafiklerle da��l�mlar�n� sunuyor. Sonu�ta bir�ok �izerin �yk�s�n� olu�turmak i�in tercih etti�i anlat� �eklini bir miktar de�ifre etmi� oluyor. Amerikan �izgi romanlar� genel olarak hareketten harekete bir anlat�y� takip ederken, daha deneysel ve �zg�n i�lerde di�er ge�i� �e�itlerini g�rmek de m�mk�n. Ancak McCloud’un temel ayr�m� Japon mangalar�n� inceledi�i zaman ortaya ��k�yor. Ayn� ge�i�lerin mangalardaki uygulamalar�na bakt���nda, farkl� bir zaman ve ritm duygusunun sonucu olarak, manga sanat��lar�n�n �ok daha geni� bir alanda hareket ettiklerini g�r�yor. Elbette bu farkl�la�man�n k�lt�rel oldu�u kadar ekonomik baz� de�i�kenlere ba�l� olarak da ortaya ��kabilece�ini g�z �n�ne almak gerek. ��yle �zetleyebiliriz belki de, bir manga i�ine do�du�u k�lt�r ve sanat gelene�inin do�as� sonucu tercihini hareketin yan� s�ra bir durum, bir ruh hali yaratmaktan yana da koyuyor. �izgi roman�n bu farkl� g�r�nt�s�n�n McCloud’u etkiledi�i a��k: "Japon mangalar� bir yere gelme hareketinden �ok bir yerde olma durumunu vurgular ve �izgi roman burada ba�ka herhangi bir yerde olmad��� kadar sanatt�r."

Sadece �izgi romanda de�il foto�raf ve resimde de zaman�n sunumu sanat��lar� birbirinden farkl� aray��lara itmi�, sadece bunun �zerine �zelle�mi� ak�mlar do�mas�na neden olmu�tur. McCloud’a g�re �izgi roman da zaman dondurulmu�, kopar�lm�� anlardan �ok daha farkl� bir de�i�ken olarak yer al�r. Foto�raftan al���lageldi�i �zere �izgi roman da, tek bir imaj�n veya tek bir an�n sunumu olmad���n� s�ylerken asl�nda foto�rafta zaman ile ilgili bir meseleye dokunmu� oluyor. Bu da ba�ka bir yaz�n�n ve tart��man�n konusu.

Zaman�n nas�l g�rselle�tirilebilece�inin en temel cevab� hik�ye ak��� i�inde panellere yerle�tirilen detaylarda olabilir. Ayr�ca paneller aras�na kurdu�umuz ba�larla (closure) zaman�n akt���n� zaten biliriz. Kullan�lan metinler ve sesin g�rsel efektlerle, kelimelerle ifade edilmesi ya da hareketin takibi zaman�n varl���na i�aret edebilir. Ancak �izgi roman�n en temel ikonu olan panel yap�s�n�n konu i�indeki i�levine �zellikle de�iniyor. �izgi romanda panelin i�eri�i, say�s�, yerle�tirilmesi, bi�imi ve alan� ka��n�lmaz olarak zaman alg�s�n� ve okuma deneyimini etkileyecektir. Bir panel, bir�ok farkl� zaman par�as�n� i�ererek birka� farkl� panel dokusu ta��yabilir. Bu y�zden de �izgi roman di�er mediumlarda rastlayamayaca��m�z t�rden nadir ve �zg�n bir g�rme bi�imi yaratabilir.

Understanding Comics’in de�eri konusu ve az rastlanan bir �rnek olmas�n�n yan� s�ra ayn� zamanda iyi de bir �izgi roman olmas�ndan kaynaklan�yor. McCloud konuya h�kim oldu�u kadar �izgisine de h�kim ve amac�na uygun bir tarz ve d�zenleme ile sayfalar� ak�c� k�l�yor. Zaman zaman kendini bir hik�ye anlat�c�s�ndan �te bir mucit olarak g�rd���n� de iddia ediyor. Potansiyelinin s�n�rl� bir k�sm�n�n hayata ge�irildi�ine inand��� �izgi roman�n bi�imsel �zelliklerini kullanarak onu d�n��t�rmenin, s�n�rlar�n� geli�tirmenin yollar� �zerine zorlu denemeler yap�yor. �izgi roman kariyeri boyunca bi�imde yeni olan� arayan McCloud’un �abalar�ndan biri de �izgi roman�n dijital ortamda kendi kimli�ini ve �zelliklerini koruyarak nas�l geni�letilebilece�i, var olabilece�i �zerine kurulu: "K���t ve m�rekkep olmadan �izgi roman olur mu?", "�izgi roman da farkl� bir �retim ve t�ketim �ekli nas�l olu�turulabilir ve nas�l s�rd�r�l�r?". Bu sorular�n cevaplar�n� arayan ve internette �izgi roman �retimi �zerine �al��an Scott McCloud, Understanding Comics’te �izgi roman hakk�nda fikirlerini �izerek deneyimlemi�ti. Dijital ortamda �retim ve �izgi roman� yeniden icat etmenin yollar� i�in bir de Reinventing Comics’i okumak ve www.scottmccloud.com’a u�ramak gerekiyor.

Ser�ven, �izgi Roman Ara�t�rmalar� Dergisi, Say�:1, 2004 Bahar


En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|