20.12.2004

 

T�rkiye'de �izgi Roman

Emre G�nen

Onbe� y�l �nce �nemli sanat dergilerimizden biri olan Argos'ta ��kan �izgi roman dosyas�nda yer alan Emre G�nen imzal� bir yaz�y� aktar�yoruz. �yi bir okuyucu oldu�u anla��lan G�nen, belli bir d�nemin �r�nlerini okuduk�a geli�en �ocuk bak���yla de�erlendiriyor, yaz�y� ilgin� k�lan da bu samimiyet.

Okuma bilmeden okunan tek kitap �izgi romand�r. O nedenle ilk olarak hangi kitab� okudu�u sorulan ki�ilerin verdikleri Robinson Crusoe veya Polyanna cevaplar�na hi�bir zaman inanmad�m. Herkes mutlaka bir kez, �o�u kere de ilk kez �izgi roman okumu�tur. Garip ikilemlerin ya�and��� T�rkiye'de �izgi roman futbolla ilgin� benzerlikler g�steren bir yazg�ya sahiptir. Bu �lkede hemen herkes futbolla yatar kalkar, ama top oynamak isteyen �ocu�unu baca��n� k�rmakla tehdit eder, e�itimde de futbol t�m�yle yasakl�d�r ya, �izgi roman da �yle. Herkes okur, kimse okunmas�n� istemez.

Zaten �izgi roman terimi ancak �imdilerde kabullenmeye ba�lad���m�z bir s�zc�k. �nceki y�llarda d�nemin en bilinen �izgi ro�man kahramanlar� di�er meslekta�lar�na isimlerini �d�n� verirlerdi, "Gene mi Pekos Bil'i okuyorsun!" olarak ba�layan bu evrim gittik�e "B�kt�m art�k �u Teksas-Tom Miks’tene d�n��t�, sonunda "Bir daha Zagor okudu�unu g�rmeyece�im” de vard�. �izgi roman terimi daha ziyade G�rg�r dergisinin ger�ekle�tirdi�i b�y�k patlamayla birlikte benimsendi. K�k� ise �ok daha �ncelere dayan�r. Benim �izgi roman okudu�um d�nemde Ratip Tahir art�k �izmiyordu. Bizler de Suat Yalaz'�n Karao�lan ile Orta Asya bozk�rlar�nda ilk Nayman'lar�m�z� kovalad�k. Bay�rg�l� ile Karao�lan'�n erotizm dozu iyice y�ksek karelerine bakarak libido'muz ile senli-benli olduk. �yice g�c�k olup da imrenmekten ba�ka bir �ey ya�pamad���m�z ecnebileri yal�nk�l�� bir g�zel kovalayarak rahat ettik. Ama t�m bunlar Karao�lan’�n yetkin grafizm d�zeyini unutturmamal�. Onun yapt��� patlama zaten tarihi roman ve pehlivan tefrikas�na m�thi� d��k�n bir toplumda bir "gen� ceng�ver" furyas� ba�latt�.

Karao�lan�n k�t� bir taklidi Akbulut Kaan. Osmanl� ak�nc�s� Malko�o�lu. Fatih'in fedaisi Kara Murat ve gene kurdu ile birlikte klasik Orta Asya ceng�veri Tarkan, s�rayla sayfalar��m�za doludizgin girdiler. Malko�o�lu hemen t�m�yle gazetelerde tefrika edildiyse de Kaan bir d�nem Tarkan ise �ok uzun bir s�re dergi olarak ��kt�. En garibi ise tarihi tefrika ile �izgi roman aras� bir t�r olan Kara Mu�rat m h�l� devam etmekte olan pop��aritesidir. Sezgin Burak'�n �zg�n �izgileri. Malko�o�lu’nun ilgin� grafizmi bu t�r �izgi roman�n gittik�e daha v�lgarize edilen senaryolar ve k�t� �izgilerle d�zeyinin devaml� d��mesini engelleyemedi. Gene de k�ffar art�klar�n� k�l�ca ge�irip Bizans dilberleriyle ter atan ceng�verler b�y�k bir okur kitlesine hitap etmeyi imanla s�rd�r�yorlar. �lgin�tir, 70'li y�llarda Libya'da terc�me edilmesine m�saade edilen tek yabanc� �izgi roman Karao�lan’d�.

Ger�ek�i giysilerin h�kim oldu�u tarihi �izgi romanlar�n d���nda bizim �izerlerimiz �ok g�zel yap�tlar verdiler. Bunlar�n �nemli bir b�l�m� gazetelerde tefrika edildi, yani Amerikal�lar�n comic strip dedikleri, yar�m sayfa geni�li�inde �� ya da d�rt karelik tefrikalar. Bir solukta Bedri'nin Cici Can’�, Akan Erbulak'�n Cafer ile H�rm�z’�, ama en �nemlisi Turhan Sel�uk'un Abd�lcanbaz’� say�labilir. Abd�canbaz, biraz Al Capp'in Ho� Memo’su t�r�nden fantastik/politik bir �izgi ile tamamen Jules Verne t�r� ser�venler aras�nda, �a�lar boyu geldi gitti, h�l� da �n��n� ve faaliyetini s�rd�rmekte. Tefrika olarak ba�lamas�na ve bug�n de devam etmesine kar��n uzun d�nemler boyunca dergi ve cilt olarak da b�y�k ilgi g�rd�. �alkant�l� d�nem�lerde ciddi politik i�levler y�klenen Abd�lcanbaz, t�m�yle �zg�n grafik anlat�m� ve siyasal i�eri�iyle T�rk �izgi roman�nda ayr� bir konuma sahiptir. Karanfil Hoca, Tarzan, Fettah ve �zellikle G�zl�kl� Sami tiplemeleriyle sosyal ve tarihsel hiciv y�n� a��r basar, ancak erotizm unsuru da eksik olmad��� i�in Abd�lcanbaz’�n ger�ek�ili�i t�m fantastik ��elerin aras�ndan bile beliriverir. Asl�nda gazetelerde yay�mlanan �izgi romanlar �ok b�y�k bir okur kitlesine ula�t�klar� i�in bu t�r�n en bilinen �rnekleridir. Gene de �izgi roman terimi ikinci hamur ka��da bas�l�, ufak boyutlu, �zerinde "tam macera" yaz�l� k���k ciltleri �a�r��t�r�r. �izgi roman�n b�y�k geli�imi comic strip’i de�i�ik bir t�r haline getirmi�tir. �izgi roman ile karikat�r aras� bir konuma sahip olan comic strip, T�rkiye'de �imdilerde eski g�c��n� yitirmi� g�z�k�yor. Hi� de�ilse bizim �izerlerimiz eskisi kadar itibar etmiyorlar. Ce�mal Nadir’in Amc�bey’i, Ramiz'�n tipleri ile ba�lay�p Bedri ve Altan Erbulak'la devam eden strip gelene�ini bug�n pek kimse s�rd�rm�yor. H�rriyet gazetesinde yay�nlanan Bizimkiler, bu t�r�n uzun s�redir varl���n� devam ettiren temsilcisi. "H�zl� Gazeteci" ise gelecek vaat etmekte. Di�er gazetelerde de politik i�eri�i a��r basan Tonton t�r� stri�pler �iziliyor, ancak kal�c� tipleme pek yok.

As�l kal�c� tipler �izgi roman dergilerinde varoldu. Bir�o�unu hemen sayabilmek m�m�k�n: Kibar H�rs�z, Utanmaz Adam, Yuki, �apk�n H�rs�z, Zalim �evki. Gaddar Davut, daha neler neler. Bunlardan Yuki �izgi roman tarihinde �ok ender rastlanan bir geli�me g�stererek Orhan Boran’�n radyo program� olarak �nlenip Altan Erbulak'�n �izgileriyle bir dergi haline geldi ve �ok tutuldu. Dergi olarak ��kan Utanmaz Adam da sonralar� ya�am�n� G�rg�r’da s�rd�rd�. Bu arada T�rkiye'de ��kan mizah ve �izgi roman dergilerini a��rl�k ver�dikleri t�rler a��s�ndan ikiye ay�rmak m�mk�n: Politik i�erikli, yani g�nl�k politikayla ha��r ne�ir olmay� asli g�revi bilen, bundan �t�r� karikat�r a��rl�kl� dergiler. En uzun �m�rl�s� Akbaba olan bu dergi s�n�flamas�na �ar�af, Tef Ta� Karikat�r’� de biraz zorlayarak s��d�rabiliriz. Di�er yandan da �izgi roman a��rl�kl� Dolmu�, Salata, G�rg�r, F�rt, Mikrop ve Limon gibi dergiler. Bunlar�n t�m� de belli bir ya�am �st�ndeki okur kitlesini hedef alan dergiler, yoksa �ocuk dergileri denince ilk ak�la gelen Do�an Karde� ile burada ��kan M�st�k ve Mim Uykusuz’un �izgilerini unutmamak gerekir. �izgi roman�n geli�iminde G�rg�r dergisinin �ok b�y�k pay� olmu�, yeni nesil �izerlerin hemen t�m� bu ekolden gelmi�lerdir. G�rg�r �ncesi bu t�r bir dergi denemesi Suavi Sualp'in Salata’s� ile yap�lm��, ancak b�y�k patlama G�rg�r’�n �nce mizah sayfas�, sonra dergi olarak ��kmas�yla olmu�tur. O�uz Aral'�n y�netti��i dergide onun �izgilerinden etkilenmeyen �izer pek olmam��t�r denebilir. Engin Erg�n�lta�. Nuri Kurtcebe, �lban Ertem bu d�nemin �izgi roman�na damgas�n� vuran ilk G�rg�r ku��a��d�r. Daha sonra Latif Demirci. Behi� Pek, Hasan Ka�an ve Kemal Aratan gibi �ok yete�nekli �izerler �izgi romandan �ok karikat�r ve stripe y�neldiler. Son d�nemlerde Limon �izeri Suat G�n�lay ise b�y�k umutlar veren bir �izgi romanc� olarak ��kt�. Karikat�r dal� ise Eflatun Nuri gibi ekol olmu� �izerlerin d�zeyini aratmayacak gen� yeteneklerin yap�tlar�yla canl�l���n� koruyor.

Hepsi iyi g�zel de, bizim okudu�umuz her be� sayfa �izgi roman�n d�rd� (en az�ndan hem de) terc�me edilmi� �izgi romanlard�. Ya�ni bizim �izerlerimizin �retimi az de�il, ama biz as�l yabanc� �izgi romanlar�n terc�meleriyle b�y�d�k. Hem de ne terc�meler! "Mel'un, hay aksi!" t�r�nden ���l�klardan ba�ka k�f�r edilmeyen, bir �ngiliz �izerinin yaratt��� tipe "ekmek �arps�n bilmiyorum" dedirten, Frans�zcadan terc�me Miki’de havai fi�ek demek oldu�unu anlamay�p Bilgin Day�'ya "sun'i ate�" patlatan terc�meler. Bay�la bay�la okurduk, "smack! pack!" sesleri ��kartan yumruklar�yla �ngilizleri peri�an eden �elik Blek'i. Ga�riptir, en iyi �izgi roman �rnekleri, Mandra-ke'ler, K�z�l Maskeler, Baytekin'ler (sonra g�kler h�kimi Gordon ad�n� ald�), ne bileyim S�permen, Batman gibi kahramanlar hi�bir zaman ikinci s�n�f �talyan yap�m� Tom Miks'in ya da o i� yapt��� i�in yarat�lan Teksas'�n pop��laritelerinin yar�s�na yakla�amam��lard�r. Ben Tom Miks’i pek sevmedim, ama hi� okumad�ysam y�ze yak�n cildini devirmi� oldu�umu s�yleyebilirim. Zaten ne Y�zba�� Tom Miks, ne de avc�lar�n reisi Blek pek �yle sevilecek t�ynette herifler de�ildiler. �ok nadiren g�ler, a�lar, hi� komik duruma d��mez, tats�z tuzsuz tiplerdi, �ngiliz yemekleri gibi tatlar�n� baharat ve soslardan, yani yard�mc� kahramanlardan al�rlard�. Rodi ile Profes�r, Konyak�� ile Doktor olmasa bunlar ger�ekten okunmaz. �iddeti �ok bol, erotizmi hi� yok, grafik d�zeyi gayet vasat bu �izgi roman best-seller’lar� daha �ok i� yaparlar san�yorum. �kinci s�n�f �talyan �izgi romanlar�na Kinova, Tom Braks, Kit Taylor, Kansas Kit, Dago gibi muhterem zevat da dahildir, hi�bir �eye benzemezler, gayet tutulurlar. Teks ve Zagor bu t�r�n biraz daha ger�ek�i ya da fantastik olmaya �al��an elemanlar�d�r. Teks yard�ma kahramana pek gerek duymadan gemisini y�r�tebilenlerdendir, ancak hasm�n�n g�z�n�n ya��na bakmaz, res�men i�kence yapar. O nedenle maceralar� daha inand�r�c� olur.

Amerikan s�per kahramanlar� her d�nem terc�me edilmi�, ama �ok Amerikal� oldukla�r�ndan olsa gerek, pek de o kadar benimsenmemi�lerdir. Yani her �eye ra�men bize her terc�me edileni yutmad���m�z da apa��k ortadad�r. Ayr�ca d�nem d�nem �ok iyi �izgi roman dergileri bas�lm��t�r. �rnek olarak Z�pz�p dergisi Tintin dergisinin iyi bir �evirisiydi. Renkli, g�zel say�labilecek bir bask�yla kimleri okumad�k ki... Yar���� Con ad�yla Michel Vaillant, H�zl� ad�yla Strapontin, gen� futbolcu Vincent Larcher, Fransa'da o d�nemin (1960 - 65) en d�zeyli �izgi roman �rnekleriydi. O s�ralar Z�pz�p’�n sayesinde okur kitlesinin �izgi roman be�enisi enikonu geli�mi�ti. Yay�nevi de bundan korkmu� olacak ki dergi bir anda kapand�. Onun yerine Ceylan ve 1001 Roman adl� �ngilizlerin ikinci, hatta ���nc� s�n�f �izgi romanlar�n� basan, renksiz, grafik d�zeyi berbat, �iddet ve vah�et dolu dergiler ��kt�. �ok sat�ld� (ben de ald�m, ama hi�bir zaman Z�pz�p gibi ��kmas�n� beklemedim, almad���m haftalar da �ok oldu), her �ey de b�ylelikle normale d�nd�.

Dergi olarak ��kan klasiklerin, yani Ten�ten, Sipru, Red Kit gibi kahramanlar�n yan� s�ra K���k Prens (�irinler'in yarat�c�s� Peyo'nun Johan et Pirlouit'si) ve Bob Kid(Asteriks'ten �nce Goscinny ve Uderzo ikilisinin yaratt��� K�z�lderili Qum-pah-pa) gibi ya�amlar� k�sa s�rm�� �izgi roman kahramanlar� da T�rk�eye �evrildi. Tenten d�nyan�n her yerinde oldu�u gibi bizde de benimsendi. Sipru (yani d�hi �izer Franquin'in Spirou et Fantasid'su) pek tutulmad�. Asteriks hi� tutulmad�, ama zaten Frans�zca konu�ulmayan �lkelerde Asteriks'in tutuldu�u g�r�lm�� de�ildir.

Yaz�m�n sonuna yakla�maya �al���yorum, ama Tarzan bu defa ger�ekten zor durumda. (Akl�ma geldi, Akim'i terc�me edip Tarzan diye yutturmu�lard� bir zamanlar, neyse ki Zembla'y� do�ru ad�yla terc�me etmi�lerdi.) Daha yaz�lmas� gereken o kadar �ok telif veya terc�me �izgi roman var ki. Hangi birinden �z�r dileyece�iz bilemiyorum. Gene de Valhardi, Jerry Spring ve Marc Dacier'nin alb�m�leri renkli olarak, �ok iyi �evirilerle bas�lm��t� s�ylemeden ge�emeyece�im.
Nice g�zel �izgi romanlara...

Yaz�, daha �nce Argos Dergisi Mart 1989 say�s�nda yay�nlanm��t�r



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|