07.10.2004

 

Maus Vakas�

�enol Bezci

Ge�en y�zy�l�n son �eyre�inin en �ok tart���lan �izgi romanlar�ndan biri Maus. �arp�c� �yk�s�, rahats�z edici anlat�m bi�imi ve sanki herkes �izebilirmi� gibi naif duran rahat �izgileri Maus�un hat�rda kalan �zellikleri. �enol Bezci, Maus�u yaratt��� tart��malar �er�evesinde inceliyor.

Avner Ziv, Personality and Sense of Humour kitab�nda �z-ele�tirel mizah� tart���rken, Yahudi mizah�na de�inir ve Freud'dan �u al�nt�y� yapar: "Yahudiler gibi kendi �zellikleriyle dalga ge�ebilen bir ba�ka halk var m�, bilmiyorum" (1984: 60). Avner Ziv ve Freud, Yahudilerin kendi ulusal karakterlerine ait �zelliklere g�lebildi�i konusunda birle�ir. Yahudilerin hakl� olarak g�lemedikleri, hafife alamad�klar� bir �ey varsa o da II. D�nya Sava��nda ya�anan Yahudi Soyk�r�m�d�r. Yahudiler, milyonlarca soyda�lar�n�n �ld�r�ld���, i�kenceye u�rad��� veya z�l�m g�rd��� bu tarihsel delilik konusunda �yle duyarl�d�rlar ki soyk�r�m�n sanat ve edebiyata konu olmas�n� bile istemezler. �rne�in, toplama kamp� ma�durlar�ndan olan Elie Wiesel "Soyk�r�m edebiyat� diye bir �ey yoktur ve olamaz da" der. �nl� filozof Adorno ise "Auschwitz'den sonra �iir yazmak barbarl�kt�r" g�r���ndedir (Witek,1989: 97). Benzer bir yakla��mla filozof Berel Lang, soyk�r�m�n ancak uygun ve ahlaken do�ru ara�larla anlat�lmas� gerekti�ini savunur. Zaten pek �ok ele�tirmen bu konunun sadece "y�ksek" edebiyat t�rleriyle yans�t�lmas�, d���k ve pop�ler sanat bi�imleriyle kirletilmemesi gerekti�i konusunda hem fikirdir (Leventhal, 2004: 3).

Trespassing Through Shadows: Memory, Photography and Holocaust kitab�n�n yazar� Andrea Liss ise "Distant Witnessing" yaz�s�nda i�in bir ba�ka y�n�ne, tarih ve belgesel foto�raf��l��a de�inir. Belgesel foto�raf��l�k, tarihi bir nesilden di�erine aktaran kan�t g�revi g�r�r. Ancak, yeni tarih�iler b�t�n tarihi ve tarih yaz�m�n� sorunsal olarak g�rd�kleri i�in tarihi foto�raflara da ele�tirel bir g�zle bakmaktad�rlar. Yahudi Soyk�r�m� s�z konusu oldu�unda yeni tarih�iler, tarihsel do�ruluk ile bu olayda ma�dur olanlar�n hat�ras�na g�sterilmesi gereken sayg� aras�nda kalmaktad�rlar. Andrea Liss, bu gerilimli durumla ba�ar�yla ba�a ��kabildi�i i�in �ocuklar�na g�stermekten �ekinmedi�i tek g�rsel �al��man�n Maus oldu�unu s�yl�yor (1998:3). Maus �ulvi� bir film ya da "y�ksek sanat� eseri bir resim de�il, 20. y�zy�l pop�ler sanat�na damgas�n� vurmu� ve �muhtemelen- yak�nda T�rkiye�de de yay�nlanacak olan bir �izgi roman.

A Survivor�s Tale: My Father Bleeds History (Sava�zedenin �yk�s�: Babam�n Kan Revan Tarihi) ve A Survivor�s Tale: And Here My Troubles Began (Sava�zedenin �yk�s�: Ve ��te Dertlerim Ba�lad�) ba�l�kl� iki kitaptan olu�an �izgi roman�n tamamlanmas� 13 y�l s�rm�� ama �al��ma k�sa s�rede yirmiden fazla dile �evrilmi� ve �izeri Art Spiegelman'a 1992'deki �zel Pulitzer �d�l�'ne ek olarak d�nya �ap�nda bir ��hret kazand�rm��t�r.

Art Spiegelman'�n kariyeri Maus'la �nemli bir kav�a�a girmi�se de �ncesinde hi� bilinmeyen biri de�ildir. 1948 do�umlu olan sanat�� daha lisedeyken karikat�r e�itimi almaya ve on alt�s�nda �izgiden para kazanmaya ba�lar. 1966'da Topps Gum �irketi i�in sak�zdan ��kan kartlar ve ��kartmalar tasarlar, karikat�rler �izer. Yine ayn� y�l i�inde Underground �izgi Roman hareketine kat�l�r; Real Pulp, Young Lust ve Bizzare Sex gibi pek �ok dergide, farkl� takma isimlerle �al���r ve Ace Hole, Midget Detective, Nervous Rex, Douglas Comics ve Cracking Jokes gibi �al��malara imza atar. NY Times, Vilage Voice ve Playboy gibi pek �ok dergiye ill�strasyonlar yapan Spiegelman �izerli�in yan� s�ra edit�rl�k de yapm��t�r. Arcade'in kurulu�unda Bill Grifith'in yan�nda yer alm��, 1980'de kar�s� Fran�oise Mouly ile Raw'u yay�nlamaya ba�lam��t�r. �zellikle bu dergi sayesinde Mark Meyer, Daniel Clowes, David Mazuchelli gibi Amerikal� sanat��lar�n �n�n� a�m��, Pascal Doury, Jacques Tardi gibi yabanc� sanat��lar�n Amerika'da tan�nmas�n� sa�lam��t�r. �izgi ve ill�strasyonun neredeyse tap�na�� olan School of Visual Arts'ta ders vermi� olan sanat�� The New Yorker'da kapak �izeri olarak da �al��m��t�r. Joseph Moncure March��n The Wild Party adl� �iir kitab� i�in yapt��� ill�strasyonlar �vg�yle kar��lanm��t�r. National Book Critics �d�l�ne aday g�sterilmi�, Guggenheim Vakf� bursunu kazanm�� ve �al��malar� pek �ok m�zede sergilenmi� olan sanat�� yine de en �ok Maus'un �izeri olarak bilinmektedir.

Maus bu g�n �izgi roman t�r�n�n en sayg�n temsilcilerinden biri olarak g�r�lse de ba�lang��ta �ok tepki alm��t�r. Spiegelman soyk�r�m gibi ciddi bir meseleyi �hafif� bir sanat bi�imiyle anlatt��� i�in ele�tirilmi�tir. �stelik bunu yaparken insanlar� de�il hayvanlar� kullanm��t�r. Zaten �izgi roman�n ad� da buradan kaynaklanmaktad�r. Spiegelman, Maus�da Yahudileri fare, Almanlar� kedi, Polonyal�lar� domuz, Amerikal�lar� k�pek olarak �izmi�tir. Bu durum �zellikle baz� Yahudilerin ve Polonyal�lar�n al�nmas�na yol a�m��t�r. Kimi ele�tirmenler kedi ve fare aras�ndaki do�al d��manl��a de�inerek Spiegelman��n Almanlar�n yapt���n� do�alm�� gibi g�stermekle su�lam��, kimisi ise hayvan fig�rlerinin kullan�m�n� alegorik bir anlat�m olarak g�rm��t�r.

Maus�un ilk kitab� yay�nland���nda Spiegelman bu tart��malar�n �o�unun fark�ndayd�. ��nk� Maus�un bir b�l�m� Funny Animals ve Raw dergilerinde yay�nlanm��t�r. Belki de bu y�zden birinci kitab�n ba��na Hitler�in ���phesiz Yahudiler bir �rkt�r ama kesinlikle insan de�illerdir� s�z�n� koymu�tur. Spiegelman��n amac� bir fabl yazmak da de�ildir. Hayvanlardan olu�an bir d�nya kurmam��t�r ��nk� ilk kitapta sakland��� bir yerde Anja�n�n �Burada s��anlar var, korkuyorum� demesi Maus�un evreninin ipu�lar�n� verir. Fareler, farelerden korkmad��� i�in anlat�lan elbette insanlar�n �yk�s�d�r ve Joseph Witek�e g�re fare fig�r�n�n kullan�lmas�n�n sebebi �kinci D�nya Sava���nda Yahudilerle Almanlar�n aralar�ndaki ili�kiyi a��klamas�d�r (1989:112). Sanat�� ikinci Maus kitab�nda bu konuya uzunca bir yer ay�r�p, hayvanlar�n insanlar� temsil eden mecazlar oldu�unu s�ylemi�tir.

Her ne kadar bir soyk�r�m hikayesi de olsa Maus, Art Spiegelman'�n, �yk�y� �izmeye ba�lamas�ndan �nce babas� Vladek'i ziyaret etmesiyle ba�l�yor. Vladek Spiegelman �kinci D�nya Sava�� s�ras�nda Yahudi soyk�r�m�n� ya�am��, aralar�nda Auschwitz'in de oldu�u farkl� toplama ve �al��ma kamplar�nda bulunmu�, azmi ve �ans� sayesinde hayatta kalmay� ve kar�s� Anja�n�n hayat�n� kurtarmay� ba�arm�� biridir. Maus'un birinci kitab� ba�lad���nda Vladek 1970�lerin sonunda, bir ba�ka sava�zede olan ikinci kar�s�yla New York'ta ya�amaktad�r. Art, daha �nceki ziyaretlerinde bir ka� kez babas�na, onun ve annesinin hikayesini �izmek istedi�ini belirtmi�se de baba pek istekli davranmam��t�r. Her seferinde Art'a daha �ok para getirecek bir �eyler �izmesini ���tlemektedir. Sonunda baba Spiegelman �yk�s�n� anlatmaya ba�lar. Dolay�s�yla Maus asl�nda iki ayr� tarihsel d�zlemden olu�maktad�r: 1930'lu y�llar�n ba��ndan sava� sonras�na uzanan ve baban�n anlatt��� ge�mi� ve Art'�n anlat�c�s� oldu�u, daha �ok baba o�ul ili�kisini i�eren anlatma an� ya da �imdiki zaman (�imdiki zamanla kastedilen Art'�n Maus'u �izmeye ba�lad��� 1978 y�l�ndan ikinci kitab�n sonunda baban�n �lmesine, yani 1982�e de�in uzanan zaman dilimidir). Dolay�s�yla Art Spiegelman Maus'ta hem babas�n�n hem de kendi �yk�s�n� anlatmaktad�r.

(...)

Yaz�n�n geri kalan� ser�ven, �izgi roman ara�t�rmalar� dergisinin ikinci say�s�nda...





En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|