26.12.2004

 

İki Kahraman ve D�ş�nd�rd�kleri

Orhan Berent

İki d�r�st adamı, iki �ok sevilen �izgi roman kahramanını karakter �zelliklerinden, �evreleriyle ilişkilerinden ve tepkilerinden yola �ıkarak karşılaştıran Berent, benzerliklerden �ok farklılıkların altını �iziyor.

Trajedi ve komedi antik �ağların yazılı ve s�zl� yapıtlarında bir ayra� gibidir. Arkaik d�nemin �zellikleri nedeniyle bu iki tanım birbirinden keskin hatlarla ayrılmıştır: G�zyaşı ve kahkaha� İki t�r belli bir zaman dilimine kadar her yapıtı tek başına nitelemiştir. Bir yapıt ya trajedidir ya da komedi. Bir yapıtta asla iki t�r beraber ol(a)maz. Ne zamana kadar? Ta ki "dram" denilen t�r ortaya �ıkana, trajedi ve komediyi oluşturan unsurların bir arada yer almasına kadar. Elbette ki bir eserde �ğeler birbirinden keskin �izgilerle ayrılmaz. Yaşamın kendisinde trajik ya da komik olaylar g�r�lebilir. Ama bir sanat yapıtında sanat�ı �ğeleri kaba bir karışımla değil, bileşke tabir edilebilecek bir bi�emle verir izleyene. Bi�emin ve kurgunun başarılı olması da sanat yapıtına nitelik veren ve bizim beğenilerimizi etkileyen unsurları harekete ge�irir.

Teks hi� s�phesiz başarılı bir �izgi romandır. �stelik yaratıcısı G. L. Bonelli İtalyan �izgi roman sanatında b�y�k bir yeniliğe yol a�mıştır. Bonelli ve birlikte �alıştığı �izerler Teks�te her zaman dramatik unsurları, sinematografik anlatım i�inde birlikte yoğurmaya �zen g�stermiştir. Okuyucu yaşanan olayları kendi benliğinde hissedebilmeli ve dış d�nyadan bağlantısını koparıp �yk� ile başbaşa kalmalıdır iddiasına dayanmışlardır. Bana g�re bu iddia Bonelli �r�nlerinin bir �oğunda ger�ekleşmiştir. �stelik Teks�te uygulanmaya başlanan bu bi�em ikinci kuşak Bonelli kahramanlarında yeni arayışlarla birlikte s�regelmiştir. Bu yazının konusunu, Teks�in ve ondan 13 yıl sonra oğul Sergio Bonelli�nin yaratmış olduğu Zagor�un dramatik yapısını incelemek oluşturacaktır.

Bilindiği gibi arkadaşı Kit Carson�la birlikte maceralar yaşayan Teks�in resmi bir g�revi bulunmaktadır. Navajo rezervasyonunun başsorumlusu olduğu gibi onların reisidir de. 19. y�zyılın sonlarına doğru Kızılderililer�in etnik kıyıma uğradığı bir d�nemde Teks�in işi ger�ekten "zordur". Beyazlarla Kızılderililer arasında oluşacak bir �atışmayı �nlemekten tutun da, yaşananlar karşısında bitaraf kalmayı becerip rezervasyonun selametini tehlikeye atmamak herkesin altından kalkabileceği bir sorumluluk değildir. Senaryodaki bu ilgin� gerilime karşın yayınlanan 500�� aşkın alb�mde Teks yerlilerle beyazlar arasında amiyane tabiriyle iki arada bir derede kalmamıştır. Birka� �rnek dışında bir sfenks gibi k�t� olayları g�ğ�slemiş ve hemen hemen tarafsızlık konusunda g�� bir duruma d�şmemiştir. İstisnaları yok değil elbet: Cruzado adlı asi bir Navajo savaş�ısının beyazlara karşı katliamlar yaptığı "Kuzeyli Savaş�ılar" adlı macerada Teks, Navajo rezervasyonun ortadan kalkabileceğinin korkusunu y�reğinin derinliklerinde hissetmiştir. Cruzado y�z�nden beyazlarla Kızılderililer�in b�y�k bir savaşa tutuşabileceğinden ve bunun b�t�n Arizona�yı felakete s�r�kleyeceğinden endişelenmiştir. Ger�i Teks macerada yine maharetini g�sterip olayları engellemişse de okuyucu gelişmelerin "vahametini" kolaylıkla fark etmiştir. Velakin yukarda andığımız gibi Teks�in b�yle g�� ve altından kalkılamaz durumlara d�şmesi nadirattandır.

Teks yaşadığı maceralarda, Kızılderililer�i kışkırtan ateşli savaş�ıları ortadan kaldırır, yerlilere viski satmak isteyen t�ccarları yakalar, Washington�daki politikacıların Kızılderili toprakları konusundaki entrikalarını engeller ama bunu hep olayların merkezinde olmaya dikkat ederek yapar! Macera ne kadar karmaşık ve �etrefilli olursa olsun, bir yerden olayların i�ine dalar. Bu "bir yer" konusu da ilgin�tir. Maceranın geliştiği b�l�mde ya bir adamı barda d�v�p onun ağzından bilgi edinir ya da oluşacak olaylar i�in tedbirini �nceden alır. Bu tedbirliliği �ylesine takdire şayandır ki su�lular Teks�in g�lgesine bile zarar veremez.

Teks�in bu kendinden emin oluşu onun en b�y�k �zelliğidir. Birka� �rnek dışında Teks�in kurduğu d�zenin sarsılmaz olduğu konusunda herkes �okuyucular, �yk�lerdeki tiplemeler vd- hemfikirdir. Hemen belirtmeli: Bu aşırı �zg�ven maceraların kalitesinde bir d�ş�kl�ğe yol a�maz ya da Teks�i her işi beceren bir s�per kahraman sınıfına sokmaz. Tam tersine, maceralardaki karmaşık olay �rg�s� ve usta senaryolar okuyucuyu kendisine bağlar, ortaya �ıkan �r�n ger�ekten kalitelidir. Teks�in dramatik yapısı, �ğelerin birbiri ile kaynaşmasından oluşan son derece incelikli bir durumu simgeler.

Teks�in yıkılmaz d�zeninin aksini Zagor�da g�r�r�z. Daha ilk macelarlarda Zagor yenilir ve "Demir Adam"ın �n�nde eğilmek zorunda kalır. Yine erken d�nem sayılacak maceraların birinde b�t�n Darkwood Ormanı askerler (Kara Kurtlar Lejyonu) tarafından işgal edilir ve olduk�a trajik olaylar yaşanır. Erken d�neme ait bir başka macerada da bağımsızlık savaşının sonucunu hazmedemeyen İngilizler bir ordu toplayıp ABD�ye a�acakları savaşın �n provasını Darkwood Ormanı�nda yaparlar. Hayatında hi�bir bozgun ve işgal yaşamamış Teks d�nyasının aksine Zagor�da daha ilk sayılarda trajik bir yapı sezilir.

Aslında iki kahramanın kaderi aynıdır. Teks, Navajolar�ın reisi, Zagor ise b�t�n Kızılderililer�in hakkını koruyan birisidir. �stelik tarihi ger�ekler g�z �n�ne alındığında ikisi de yenilgiye mahk�m Kızılderililer adına son kozlarını oynamaktadır. 19. y�zyılın başında Zagor�un yaşadığı coğrafyada klan �rg�t�n�n zayıf olması y�z�nden kuzeyli Kızılderili kabileleri kolaylıkla yenilip g��e zorlanmıştı. 19. y�zyılın sonlarına doğru ise Teks�in yaşadığı topraklarda Kızılderililer�in b�y�k �oğunluğu beyazlar tarafından belli bazı b�lgelerde mecburi isk�na tabi tutulmuş ve Apa�iler, g�neyde, gerilla savaşı yoluyla beyazlara karşı savaşan tek kabile olmuştu. Benzer zorluklar i�inde bulunan iki kahramanın yazgıları kimi zaman benzerlikler g�sterse de, macera yapıları ve dramatik �zellikleri farklı olduğu i�in kimi yerde t�m�yle ayrışırlar.

Zagor�da başlangı�tan 300. sayılara kadar ilgin� bir yapı g�r�l�r. Trajedi ve komedi, kaba bir ayrımla ayrı ayrı ele alınır �yk�lerde. �iko ve onun sebep olduğu olaylar mizah dergilerini aratmayacak (hatta daha aşırı bir �l��de) �yk�lerin başlangıcı oluşturur. �yle ki, bu komik olaylar maceranın ana yapısı ile �rt�şmeyebilir de. Maceranın ilerleyişi sırasında ise komedi unsuru pek yer almaz. Zagor�un azarlamaları ve �iko�yla ilgili takılmaları dışında pek komik olay olmaz denilebilir. �iko�nun gafları �l��l� bir anlatımla verilir. �nemli olan Zagor�un d�şmanla ya da karşılaştığı korkun� olaylarla baş edebilmesidir. Teks ile Zagor arasındaki fark ayrıntılarda ortaya �ıkıyor. �rneğin Teks ve Carson, g�� durumlarda bile karşılıklı atışmalarını s�rd�rd�kleri halde Zagor�da bu kolaylıkla ge�iştirilen sıkıcı bir duruma b�r�n�verir. Zagor�un maceranın başında �iko�ya g�sterdiği anlayışa �yk�n�n gelişim b�l�mlerinde -ciddiyeti bozduğundan olacak- rastlanmaz. İki kahraman arasındaki farkların kaynağı hi� ş�phesiz yaratıcılarından kaynaklanmaktadır. Bu yaratıcıların baba-oğul olduğu d�ş�n�l�rse, durumun ilgin�liği katmerlenir.
Sergio Bonelli Zagor�un ikinci yılında babasından yardım ister. Baba G. L. Boneli, Zagor senaryoları yazmaya başlar. Onun d�neminde yazılan senaryolarda dikkati �eken en �nemli nokta dramatik yapının aynen Teks�te olduğu gibi yapılandırılmasıdır. O d�nemin Zagor�un başlangı� yılları olduğu d�ş�n�l�rse, baba Bonelli�nin oğlunun yaratmış olduğu kahramanın dramatik yapısını bozmamaya �alıştığı ama ka�ınılmaz olarak Teks�teki senaryo yapısını s�rd�rd�ğ� d�ş�n�lebilir. Baba Bonelli�nin yazdığı bir macerada aranan bir su�lu bilinmeyen bir b�lgeye ka�mıştır. Buraya kadar her şey Zagor ve Teks i�in alışılmış bir durumdur. Ancak olayların gelişiminde farklı bir temayla karşılaşırız. Zagor�un fantastik yapısını bilen ve olayı �yle bir temaya bağlamak isteyen G. L Bonelli, Zagor ve arkadaşlarını y�zyıllar �ncesini yaşayan bir topluluğa ulaştırır. Maceranın burada sonlanmasını bekleyen okur birden şaşırır. ��nk� Zagor ve arkadaşları bu "kayıp" toplumun kentinde bir siyasi entrika ve iktidar savaşı i�inde bulurlar kendilerini. Olaylar bundan sonra klasik Teks maceralarının kalıpları i�inde s�rer ve sonlanır. Biten bir macera başka bir maceraya doğrudan bağlanmış ve su�luyu kovalayan Zagor bir iktidar m�cadelesini de ��zm�şt�r. Sergio Bonelli�nin Zagor senaristliğine d�nmesiyle G. L Bonelli�nin grift senaryoları bir daha Zagor�da g�r�lmez. Bu ikinci d�nem -başlangı�taki arayışları saymazsak- daha fantastik (ve elbette trajik) Zagor �yk�lerinden oluşan 1983�e kadar s�ren �klasik d�nem� olacaktır.

Karşılaştırmaya devam edelim: Teks ne kadar rahatsa [cool] Zagor o denli rahatsızdır [uncool]. Dizinin senaristleri bu duruşu her zaman pekiştirirler. �evresel fakt�rlerden insan ilişkilerine kadar her şey buna g�re d�zenlenir. Teks gittiği her yere aşırı bir uyum sağlar. Hele olay kendi mek�nı Arizona�da ya da New Mexico, Colarado gibi yakın eyaletlerde ge�iyorsa, bu "uyum" doruğa ulaşır. Zagor narsisizm boyutlarına varan �zg�venine karşın evinden uzakta olmaktan ve yaşadıklarından duyduğu sıkıntıyı itiraf etmekten asla �ekinmez. Teks ise Carson�a "Her şey bizim istediğimiz gibi olacak kardeşim" deyiverir.

Yukarıda vardığım yargıları g�zden ge�irirken kimi zaman aşırı determinist olduğum s�ylenebilir. Ama �yk� yazarlarını ve senaristleri incelediğimizde kimi zaman dramatizasyonun bazı ayrıntılarının incelikle planlandığını g�rebiliriz. Korku Madeni adlı macerada ger�ek�st� gibi g�r�nen korkutucu bir olayı araştırmaya karar veren iki arkadaş aralarında konuşurken Teks her zamanki gibi "Sakın korkma, g�receksin her şey yoluna girecek" der. Teks�ten �ok daha fazla paranormal olaylarla karşılaşan ve buna alışık olması gereken Zagor ise en fazla "Bilmiyorum sevgili fı�ım, umarım ��zeriz" diyecektir. Zagor�daki bu "muğlaklık" senarist Toninelli�nin gelişine kadar sui generis �zellik olarak korunacaktır.

Toninelli�nin Zagor senaryolarının rafine bir anlatımının yanı sıra kimi zaman Teks�i hatırlattığı sezilir. Ancak bu benzerlikler senaristin �yk�nmeciliği olarak yorumlanmamalı, tam tersine onun bilin�li olarak Zagor�daki yapıyı değiştirmek istemesine bağlanmalıdır. Onun Zagor �yk�lerinde, Zagor�u "mahveden" kaba trajediler g�r�lmez. Her şey incelikli olarak planlanmış, dramatik yapı ve macera kurgusu ustalıkla değiştirilmiştir. Darkwood Katili adlı macerada Zagor�dan kurtulmak isteyen politikacılar ona iftira atmak ve onun otoritesini sarsmak i�in Darkwood�a bir �ete yollarlar. Zagor bu �eteye karşı koyarken tıpkı Teks gibi ince planlar yapar, onların davranışlarını g�zler ve �slendikleri yeri ele ge�irip �eteyi yok eder. İki Beyinli Adam adlı fantastik bir konuya dayanan macerada ise Zagor�u hi� g�rmediğimiz bir yapıda g�r�r�z. Bu macerada Zagor tıpkı Teks gibi olayı analiz eder ve karmaşık bir plan uygular. Banka soygunları yapan iki beyinli adamı yakalamak i�in o da bir �ete kurar ve onun parasını �alar. Bu t�rden kurgulamalar Toninelli�nin Bonelli yayınevinden ayrılışına kadar Zagor maceralarında g�r�lecektir. Ateş Suyu adlı �� alb�mden fazla s�ren ve uzun sayılabilecek bir macerada ise Teks�in başsenaristi Nizzi�yi hatırlatan bir anlatım sezilir. Yaklaşık sekiz yıl s�ren bu d�nemin ardından gen� Moreno Burattini�nin gelmesiyle eski Sergio Bonelli yapısına geri d�n�ş g�r�l�r. Daha kısa tutulan macera uzunluğu ve daha basit kurgular fark edilir. İlgin� bir paradoks, Toninelli d�neminde daha �ok fantastik, paranormal olaylar g�r�lmesine ve eski d�şmanların daha �ok boy g�stermesine rağmen gen� Buratti�nin senaryoları klasiğe d�n�ş olarak nitelendirilmelidir.


(...)

Ayrıntılar Ser�ven, �izgi Roman Araştırmaları Dergisi Sayı: 1'de...


En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|