23.01.2005

 

imaj - metin

Başak �nsal

Yaratıcı hik�yesini anlatmak i�in neden �izgi romanı se�er? Peki ya okuyucu �izgi romanda ne bulur [da bir kez tanıştıktan sonra vazge�mesi zordur]?

Yaratıcı hik�yesini anlatmak i�in neden �izgi romanı se�er? Peki ya okuyucu �izgi romanda ne bulur [da bir kez tanıştıktan sonra vazge�mesi zordur]? �izgi roman yaratıcısının motivasyonuyla ilgili olarak s�yleyebileceklerimiz belki tahminden �teye gidemeyecek ama okuyucu olarak nedenlerimizi ortaya koymak hi� de zor değil. Herkesin bu tanışıklığa, ilişkiye, se�ime dair anlatacağı kendi hik�yesi olacaktır ve bunların her birini dinlemek zevklidir kuşkusuz ama bir tanesi diğerinden daha az kıymetli olmayacağına g�re, onları ortak paydada buluşturan, �izgi romanın kendi doğası, bi�imi gereği var olan ve diğer anlatı t�rlerine g�re farklılığını yaratanı bulup ortaya koymak gerekir belki de.

�izgi roman okuyucusunun �n�ndeki �izili imajlardan ve metinlerden beklentisi nedir? �izgi romanın dilini kuran ve okuyan kişiyle iletişime girmesini sağlayan bu iki �ğe, �izgi roman imajını birlikte oluştururlar. Elbette dilsel g�stergenin / mesajın kullanılması bir zorunluluk değil ama durum şu ki, g�n�m�z �oklukla imajların etrafında d�nen, onlar �zerine kurulan bir d�nemse de, imajların uzlaşımsal karşılıklarından bahsetmek her zaman m�mk�n olmaz. Bu y�zden anlamın belli bir hat �zerinde sabitlenebilmesi i�in daha g�venli ve rahat bir yol olan yazı dili, �izgi roman metinlerinde baskın olarak kullanılır.

İmaj ve metin ilişkisini anlayabilmek i�in Roland Barthes�ın iki temel modelinden yola �ıkılabilir. İlkinde metin yaratıcının imaj �zerindeki denetimini ve insiyatifini sağlama yolu olarak kullanılır, Barthes�ın deyimi ile anchorage. Bir anlamda metinler okuyucunun ortalama, doğru bir algı seviyesini tutturmasına yol a�ar, yardım eder, bu ama�tadır. Ancak aynı y�ntem metnin niyetine ve g�c�ne bağlı olarak imajı tutup istediği yere de s�r�kleyebilir ve belki de okuyucunun / bakanın zihninde onu olmadık bir şeye d�n�şt�rebilir. Yine de her haliyle bir �eşit a�ıklama, bazen aydınlatma işlevi g�rd�ğ�n� s�yleyebiliriz ve �rnekleriyle gazetelerin haber fotoğraflarında ve reklamlarda sıklıkla karşılaşırız. Barthes�ın karikat�r bantlarında ve �izgi romanlarda �rneklendiğini d�ş�nd�ğ� ilişki tipi ise relay, iki �ğenin birlikte var olmasını, hareket etmesini, b�t�nl�kl� bir ilişki kurmasını �ng�r�r. Mesela diyalogların takip edilebilir olması i�in karakterlerin varlığını ima edecek imajlara ya da g�r�nen karakterin konuşuyor olduğunu ifade etmek i�in konuşma balonlarına ihtiya� vardır.

İdeal şartlar altında Barthes�ın da belirttiği gibi �izgi romanda karşılaşmamız gereken, hik�yenin ihtiya�ları doğrultusunda imaj ve metnin, bir hiyerarşik d�zene kapılmadan birlikte tasarlanmış olmalarıdır. �zellikle g�rsel temsil t�rlerinde derdin aktarılabilmesi i�in bi�imin varlığı ve doğasına �zg� dinamikler yaratıcı tarafından s�rekli sorgulanmalıdır ki değişkenler sadece yaratılan işin hizmetinde olsun ve kontrols�zce onu alıp hesapta olmayan bir noktaya taşımasınlar. Aksi halde tasarımsal bir b�t�n olarak değerlendirilmesi gereken �izgi romanı, resimli metinler ya da a�ıklamalı resimler haline getirmek ondan alınabilecek zevkin bastırılması demek olacaktır. Ş�yle ki, bir ses ifadesinin �er�evenin neresinde konumlandığı bile b�t�n bir okuma eyleminin gidişatını (bilin�te ya da bilin�dışında) etkileyeceğinden, sayfanın �zerinde duran her bir nokta b�t�n�n bir par�ası olarak sorgulanarak yerleştirilmelidir. Diyalog balonları, d�ş�nme balonları, sessel efektler, a�ıklama metinleri gibi b�t�n dilsel yazılı ifadeler �izili imajlarla bir araya geldiğinde �imaj artı metin� değil, �izgi romanın kendine �zg� o tek imajını var edeceklerdir. Yani metin artık bir imaj olarak sayfa d�zleminde yerleşirken, imajlar da zihnimizde dilsel ifadelere d�n�ş�r, �izgiler ��z�nmeye başlar.

Bazı t�r �rneklerinde ise bi�im o kadar sabit ve nettir ki okuyan g�z, sayfa d�zleminde neyi nerede bulacağı konusunda hi�bir sıkıntı �ekmez. T�re ait bi�imsel �zellikler �nceden kodlanmıştır ve okuyucunun okuma pratiğini ger�ekleştirirken bir s�rprizle karşılaşması s�z konusu olmaz. Tabii bu tip �r�nlerin pek �ok a�ıklaması vardır ancak temelde yaklaşılması gereken nokta, �r�n olarak �izgi romanın kitle t�ketimine sunulan bir mal olduğunun g�z ardı edilmemesi gerektiğidir. Seri bir �retim s�z konusuyken bahsettiğimiz �zen ve ince işin her seferinde sunulmasını beklemek ger�ek�i bir yaklaşım olmaz. Yine de �retim sisteminin durumu, yaratıcının işinin "farkında" olmaması i�in bir �z�r de değildir. Bahsettiğimiz �r�nler bizlere "rahat ve eğlenceli" bir okuma olanağı sunabilir ancak bu rahatlığın da bir s�re sonra rutine d�n�şmesi, okuduğunuz sayfaların, sayıların bir �ncekilerden ayırt edilemeyeceği tehlikesini doğurur. Elbette hik�yenin zamanları ve mek�nları değişir, peki ama �izgi roman bunun neresinde? S�z ettiğimiz rahatlık, aslında farkında olmadan bir kapatılmayı, daraltılmayı da i�erir ki bu olumlu anlamda değildir. Kısacası, okuyucu olarak hareket alanımız yoktur ��nk� g�z�n b�t�n hareketi �nceden belirlenmiştir. Yazı o kadar baskındır ki bir metin ve ardından bir diğeri, konuşma balonlarının devamlılığı sağlamak adına hızla birbirine bağlanması derken �er�eveler, imajlar neredeyse bir �izgili fona d�n�ş�r, arka planda kalır. Bu bi�imin okuyucuyu alıştırdığı şey hareketi harekete bağlamak, s�rekli bir hareket sim�lasyonu yaratmak, film imaja �yk�nmektir. Halbuki �izgi, ancak hayal g�c� ve sayfanın kenarları ile sınırlıyken zamanı ve hareketi aktarmanın, ifade etmenin �izgi romanda sayısız yolu yaratılabilir. Yazılı metnin okunması bitip hik�ye nihayete erdikten sonra meraklı bir okur, geri d�n�p karelerin i�lerine de bakabilir. Ancak bu, �izgi romanın kendine has g�rme bi�iminin hakkını veremez. O zaman bir yazılı metin okumuş, birtakım imajlar g�rm�ş oluruz ama bir �izgi roman okuduğumuzu s�yleyebilir miyiz?

Burada tekrar Barthes�a d�n�p onun edebiyat �zerinden �rneklendirdiği iki farklı metin t�r�ne kısaca değinelim. Barthes, edebi metinleri okunabilir (readerly) ve yazılabilir (writely) olanlar şeklinde incelemeyi �nerir. Bu ayrıma giderken temel �ıkış noktaları olarak ortaya koydukları, metnin �ok katmanlı, �ok anlamlı bir okumaya a�ık olup olmadığı ve bununla bağlantılı olarak metin-okuyucu ilişkisinin nasıl şekillendiğidir. Okunabilir metin okuyucuya belli bir entelekt�el haz ve ortalama bir okuma deneyimi sunarak �eşitli beklentilerini karşılayabilen ama okurken aktif olabileceği bir iktidar alanı sağlamayarak onu t�ketici konumunda tutan kapalı metindir. Yazılabilir metinlerse �ok anlamlılığa a�ık, hik�yenin u�larının a�ık bırakıldığı, okuyucunun her bir okuma deneyiminin ardından yeniden anlamlandırabileceği, �retebileceği metinlerdir. Metnin i�inde rotasını belirlemek konusunda �zg�r olan okuyucu, kendine ait, ona �zel bir okuma deneyimini yaşar ve metne her d�n�ş�nde onu yeni baştan yazabilir.

Bu iki yaklaşımı �izgi romanlar ile birlikte d�ş�nerek imaj ve metin ilişkisine eklemleyebiliriz. Hatta imajların varlığını, �ok anlamlılıklarını tekrar vurgulayarak yazılabilir �izgi roman metinleri �retebilme konusunda yaratıcının bir avantajı olarak bile g�r�lebiliriz. Okuyucu ise yine imajlar sayesinde d�z bir anlatımı se�miş kapalı bir �izgi romanla karşı karşıya olsa bile, farklı deneyimlerin sınırlarını zorlayabilir. Okunabilir metinlerde �er�evelerin arasından fırlayıp gelen imajlar, s�zler mevcut değildir. Gereken her şey �er�evenin i�inde ve olması gerektiği yerdedir. Yazılabilir �izgi romanda ise g�r�nenler kadar g�r�nmeyenler ama hissedilenler, ima edilenler ve kişinin kendi birikiminden �ağırdıkları sayfadan y�kselir.
Konuyla ilgili değinilebilecek son nokta, yaratıcının, hareket etmekte olduğu alanın (medium) sınırlarıyla olan ilişkisidir. Daha �nce bahsettiğimiz ekonomik değişkenlerin yarattığı kısıtların varlığını dışlayarak, sanatsal olduğunu da kabul ederek bir yaratma eylemi olarak �izgi romana bakarsak, hem zihinsel hem de fiziksel olarak son derece zorlu ve zahmetli bir s�recin �r�n� olduğunu rahatlıkla s�yleriz. S�recin �znesi olan yaratıcı, temel (ve işlevsel) olarak ikiye b�l�nebilir, yazar ve �izer. Tek derdi "bir hik�ye" anlatmak olan ve tutmuş bi�imsel form�lleri her seferinde uygulamaktan �ekinmeyen, �izgi romanı genişletmeyi, �er�eveyi kırmayı denemeyen yazar / �izerin �izgi roman yaptığını, bir işlevi yerine getirdiğini, bir mesajı aktardığını s�yleyebiliriz ama aynı zamanda �izgi romanı oluşturduğunu, onu yarattığını s�yleyemeyiz. O zaman son olarak ş�yle s�yleyelim, �izgi roman ancak �reticisi i�in bir ara�tan �ok bir ama� olduğunda kendini yeni baştan, s�rekli olarak kurabilir ve b�ylelikle okuyucu ile her karşılaşmasında verdiği metinsel haz başka bir hal alır.

Not: Roland Barthes �zerine değinmeler, metinlerin İngilizce �evirileri esas alınarak yapılmıştır. Kendisine teşekk�rlerle�

Ser�ven, �izgi Roman ARaştırmaları Dergisi Sayı:2'de yayınlanmıştır.




En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|