07.02.2005

 

Ters Y�z

Orhan Berent

Edebiyat �r�n� nedir? E�er bir edebiyat t�r� olarak roman ve �yk�, kendi kendine yeten bir b�t�n, kendi ba��na bir de�er ve ya�am�n bir t�r aynas� ise acaba hangi �artlarda tersy�z edilir? Ya da bu tersy�z etme eylemi ve edebiyat �r�n�n� yeniden kurma e�ilimi nas�l meydana gelir. San�yorum Martin Mystere�in kimi maceralar�ndaki edebiyat-�izgi roman ili�kisini sorgulamak bunun ipu�lar�n� verecektir.


Edebiyat �r�n� nedir? E�er bir edebiyat t�r� olarak roman ve �yk�, kendi kendine yeten bir b�t�n, kendi ba��na bir de�er ve ya�am�n bir t�r aynas� ise acaba hangi �artlarda tersy�z edilir? Ya da bu tersy�z etme eylemi ve edebiyat �r�n�n� yeniden kurma e�ilimi nas�l meydana gelir. San�yorum Martin Mystere�in kimi maceralar�ndaki edebiyat-�izgi roman ili�kisini sorgulamak bunun ipu�lar�n� verecektir.

Roman ya da �yk� yazar�n�n ba�ar�s� bir anlamda onun kurma(ca) yetene�ine de ba�l�d�r. Sanat��n�n yarat�c�l��� ve d�� g�c� gibi �zellikler yaz�n yap�t�n�n kalitesini art�r�r, onu benzerlerinden farkl� k�lmaya yarar. Bu �izgi romanlarda da b�yledir. Martin Mystere gibi farkl� ger�ekliklerin, de�i�ik kurgulamalar�n sergilendi�i bir �izgi romanda, senaristlerinin edebiyata olan bak���n� incelemek de hayli e�lendiricidir laf aram�zda. Zagor�un bir maceras�nda Edgar Allan Poe�nun bizzat rol almas�ndan �ok daha zengin �rnekler Martin maceralar�nda g�r�n�r s�k s�k.

Martin�in erken d�nemine ait bir macera olan "D�nyan�n S�n�r�ndaki Ev" daha sonraki maceralarda olacaklar�n ipucunu verir bize. Bu �yk�de Martin ve Java ba�ka boyutlara ge�i�i sa�layan ve d��ardan bak�ld���nda normal bir ev izlenimi veren ancak i�indeki �izofrenik i� mimari nedeniyle hayli marifetli olan bu meskende korkun� olaylar ya�arlar. �stelik evin �zellikleri bu kadar da de�ildir: Bir zamanlar�n �nl� korku yazar� H. P. Lovecraft bu evde ya�am��t�r!

�yk�de olup bitenlere bir anlamda �e�ni sa�lamak i�in Lovacraft �yk�ye dahil edilmi� gibi g�r�nse de as�l sebep daha de�i�iktir. Bir anlamda senaristler Lovecraft��n ki�ili�inde Martin �yk�lerine bir do�rulama ve dayanak noktas� sa�lamaya u�ra�m��lard�r. En az�ndan ba�lang��ta aral�klarla at�fta bulunduklar� edebi eserler ve yarat�c�lar� "yorumsuz" say�labilecek �l��lerde Martin �yk�lerinde yer al�rlar. Daha sonra ise senaristler ustal���n� art�racak edebiyat �r�nlerinden ve yarat�c�lar�ndan yeni ger�eklikler olu�turacaklard�r.

Yukarda and���m�z t�rden ger�ekten ya�am�� bir sanat��y� (yazar�) �izgi romana katma vakas�n� ba�ka bir macerada daha g�r�r�z. "Yabanc� D�nyal�" adl� macerada g�zle g�r�lemeyen ancak kurban�n�n yan�na yakla��nca kokusundan geldi�i anla��lan korkun� bir uzayl� yarat�k konu edilmektedir. Varl���ndan haberdar olanlar�n pe�ine d��en ve sonunda onlar� par�alay�p �ld�ren bu g�r�nmez canavar�n anlat�ld��� �yk�de, yazar Ambrose Bierce�in de onun kurban� oldu�unu anlar�z. Macerada Pierce hakk�nda bol bol enformatik bilgiyi de Martin Mystere�in a�z�ndan dinleriz.
Yaz�n�n ba�lang�c�nda bir edebiyat �r�n�n�n nas�l tersy�z edilebilece�ini sormu�tuk. Martin Mystere�in "Deh�et �atosu" adl� maceras�nda Frankestein�in �yk�s� bir kez daha anlat�l�r. Bu yeniden anlatmaya olanak sa�lamak i�in de Mary Shelly�nin roman�n� yazarken nelerden ilham ald��� maceran�n ba��nda uzun uzun anlat�l�r. Sonra okuyucuya Mary Shelly�nin yalan s�yledi�i ve ger�ek bir olaydan ilham ald��� aktar�l�r. Ger�ek olay� ya�ayan ise bizzat Martin Mystere�i ziyaret eden bir adam�n b�y�k b�y�k dedesidir. B�ylelikle �nce ger�ek bir edebiyat yap�t�n�n asl�nda san�ld��� gibi yaz�lmad���/ya�and��� okuyucuya aktar�l�r, sonra da Martin�i ziyaret eden adam�n anlatt��� �yk�n�n ilerleyen sayfalarda ya�anacak olaylar�n kurgulanmas� i�in tek ger�ek oldu�u s�ylenir. Ayr�nt� gibi g�r�nse de metod ilgin�tir. Ger�ek olan�n deformasyona u�rat�larak mu�lak bir atmosfer yarat�lmas�, ba�ka bir macerada "Sherlok Holmes D�n�yor"da doru�a ula�acakt�r. Ancak o maceraya ge�meden "Gulliver�in ger�ek �yk�s�n� ��renmek faydal� olacakt�r. (!)

�nl� yazar Jonathan Swift bilindi�i gibi Gulliver�in ba��ndan ge�enleri hik�ye etmi�tir. Onun devler �lkesinde ve c�celer �lkesinde ya�ad��� inan�lmaz ser�venler d�nya edebiyat�nda hak etti�i de�erde me�hurdur. Martin Amca�m�z "Lilliput�a D�n��" maceras�nda, bu konuyu da i�lemi� ve asl�nda Swift�in bir uzayl� oldu�unu ve gezegenimize s�rg�n olarak geldi�inde o muhte�em romanlar�n� yazd���n� ortaya ��karm��t�. Swift�in uzayl� oldu�u a��r� bir �nerme say�lsa da, daha naif ve tahamm�l edilebilir �rnekler de yok de�ildir Mystere maceralar�nda. "Yeralt� Mezarlar�" �yk�s�nde bizzat William Burroughs Martin�i ziyaret eder �rne�in. Yazarlar� ve edebiyat �r�nlerini deformasyon yoluyla diledi�i �ekilde yo�urabilen senaristler ustal�klar�n� "Sherlock Holmes�un D�n���� adl� macerada bir kez daha s�narlar. Bu karma��k ve uzun hik�yede tersy�z etme metodu uygulanm��, yazar Conan Doyle yay�nc�, Sherlock Holmes ise ger�ekten ya�am�� ve ba��ndan ge�enleri yazan biri olarak g�sterilmi�tir. �rnekleri �o�altmak m�mk�n. "Olmayan �lke" adl� macerada Martin Mystere Peter Pan�la tan���r. Onun ya�ad��� �lkeye gider. Masal kahramanlar� y�zy�llard�r Londra�n�n g�be�inde ya��yorlard�r ve kimse onlar�n fark�nda de�ildir.

Martin Mystere maceralar�ndaki yazarlara ve edebiyat �r�nlerine bak���n en ilgin� varyantlar�ndan biri de Arjantinli �nl� yazar Jorge Louis Borges�in yer ald��� "Alef" adl� macerad�r. �lgin� olmas�n�n nedeni bu macerada herhangi bir deformasyon ya da ger�e�i tersy�z etme metodu uygulanmam�� tam tersine her �ey ger�ek hayatta oldu�u gibi anlat�lm��t�r. Nedeni sorulabilir. Arjantin Ulusal K�t�phanesi�nde kimsenin bilmedi�i, gizli kalm�� bir k��ede Martin Mystere taraf�ndan ke�fedilmeyi bekleyen do�a�st� nesnenin �arp�c�l���n� anlatmak i�in san�r�m bu macerada her �eyin ger�ekte oldu�u gibi betimlenmesi bir zorunluluktu.

Yaz�m�z�n ba��ndaki soruyu tekrar sorarsak e�er, kurmaca �e�itli metotlarla tersy�z (ya da deforme) edildi�inde ortaya ��kan �r�n mutlaka ve mutlaka orijinali olmadan bir de�er ifade etmiyor. Konular�yla d�nyam�z�n k�lt�rel ge�mi�inden beslenen Martin Mystere ayn� zamanda bize bir ayna tutuyor. O ayna normal bir ayna de�il elbette, hi�bir zaman salt ger�e�i g�stermiyor. Kimi zaman bakan� a��r� �i�man, kimi zaman daha uzun, kimi zaman da karma��k �ekillerde g�steriyor. T�pk� lunaparklardaki aynalar gibi. Martin Mystere�in entelekt�el ilgiyle kar��la�mas�n�n nedeni biraz da bu zengin aynalar de�il mi?



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|