21.03.2005

 

Kendini �izen �izerler ve Otobiyografik �izgi Romanlar

Levent G�nen�

Otobiyografik �izgi roman b�t�n d�nyada yayg�nla�an yeni bir anlat�m bi�imi. G�nen�, D�nyadan ve T�rkiye�den �rneklerle bu e�ilimi inceliyor.

�ok s�k tekrarlanan bir tespittir: Asl�nda her sanat�� -�u ya da bu bi�imde, az ya da �ok- kendini anlat�r. Sanat�� bazen bunu yaratt��� karakterleri kullanarak yapar, yaz�lan-�izilen her karakter onu yaratan sanat��n�n d�nyas�yla bi�imlenir, onun hayat�ndan izler ta��r. Bazen de sanat�� kendini gizlemez, ya�ad�klar�n�, ya�amak istediklerini a��k y�reklilikle okuyucuyla/izleyiciyle payla��r. Sanat��, kendini ifade etmek, kendisiyle dalga ge�mek, ba�kalar�n� etkilemek i�in bu t�r otobiyografik bir eser ortaya koyabilir. Hatta b�yle bir eser salt bir i� hesapla�man�n yans�mas� dahi olabilir. Alt�nda yatan neden ne olursa olsun, otobiyografik eserlerde okuyucu/izleyici di�er t�rlerde olmad��� kadar sanat��ya yak�nla��r, o-nun d�nyas�na girer. Otobiyografi edebiyatta s�k kullan�lan bir t�rd�r. D�nya edebiyat�ndan, Jean Paul Sartre��n S�zc�kler�i, Jean-Jacques Rousseau�nun �tiraflar��, Maksim Gorki�nin �ocuklu�um�u, T�rk edebiyat�ndan ise, Aziz Nesin�in B�yle Gelmi� B�yle Gitmez�i, Vedat T�rkali�nin Kom�nist�i ve Orhan Pamuk�un �stanbul, Hat�ralar ve �ehir�i �rnek verilebilir. G�rsel sanatlar alan�nda da otobiyografik �al��malara rastlan�r. �rne�in, �spanyol kad�n ressam Frida Kahlo�nun resimleri onun ac�l� hayat�ndan kesitler sunar, ayn� bi�imde �talyan y�netmen Federico Fellini�nin Amarcord filmi y�netmenin �ocukluk an�lar� �zerine kurulmu� bir sinema ��lenidir.

G�rsel sanatlar i�inde otobiyografiye en yatk�n t�rlerden biri ku�kusuz �izgi romand�r. �izgi romanda kendi hik�yesini anlatan sanat��, imaj (g�r�nt�) olarak da okuyucunun kar��s�na ��kar. Sonu�ta bu t�rde �izgi romanc�, bir yazardan, y�netmenden ya da ressamdan �ok daha fazla okuyucunun/izleyicinin g�z� �n�ndedir. Otobiyografik �izgi romanlarda, �izgi romanc�lar�n komik, dramatik, hatta trajik hayat deneyleri okuyucuya aktar�l�r. Bu t�r�n baz� se�kin �rneklerinde ise, �izgi romanc�lar kendilerini anlat�rken ayn� zamanda ya�ad�klar� toplumu, ya�ad�klar� d�nemi anlat�r.

D�nyada otobiyografik �izgi roman�n ilgi g�rmesi 60�l� y�llara rastlar. Bu d�nemde ortaya ��kan "underground" �izgi romanlar, �izgi roman sanat�na yepyeni bir soluk getirir. �rne�in, bu hareketin �nc�lerinden olan Amerikal� Robert Crumb, kendi ya�am�ndan yola ��karak sex, uyu�turucu ve psikolojik a�mazlarla sars�lan "modern" Amerika�n�n de�i�en y�z�ne ���k tutar (Resim 1). Otobiyografik �izgi roman�n bu erken �rnekleriyle birlikte hayat�n "sahici" konular�na dokunmaya ba�layan �izgi roman, salt �ocuklar�n okudu�u gayri ciddi bir e�lence arac� olmaktan ��kar. Zaman i�inde otobiyografik �izgi roman �rnekleri �o�al�r ve bu alan �izgi roman�n ilgi g�ren t�rlerinden biri olarak kendini kabul ettirir.

Otobiyografik �izgi roman t�r�nde A-merikal� sanat�� Harvey Pekar ayr�cal�kl� bir yere sahiptir. Asl�nda Pekar bir �izer de�ildir. Bir hastanede memur olan Pekar, 1970�li y�llarda otobiyografik �izgi roman senaryolar� yazmaya ba�lar. Pekar��n yazd�klar�n�, ileride Amerika�n�n en �nl� �izerlerinden biri olacak olan Robert Crumb �izgi roman haline getirir. Pekar, Crumb d���nda Frank Stack ve Joe Sacco gibi di�er tan�nm�� �izerlerle de �al���r. Sanat��n�n hik�yelerini i�eren American Splendor (Amerikan Debdebesi) adl� dergi, 1976 y�l�ndan bu yana y�ll�k olarak yay�mlanmaktad�r. �nceleri Harvey�nin kendi olanaklar�yla yay�mlad��� dergi, zaman i�inde b�y�k ilgi g�r�r ve 1990�l� y�llardan beri �nl� Amerikan �izgi roman yay�nevi Dark Horse taraf�ndan yay�mlanmaya ba�lar. Pekar, Shari Springer Berman ve Robert Pulcini�nin American Splendor�dan yola ��karak 2003 y�l�nda �ektikleri ve ele�tirmenler taraf�ndan olduk�a be�enilen ayn� adl� sinema filmi sayesinde daha geni� kitleler taraf�ndan tan�n�r. American Splendor dizisi yan�nda Pekar��n, kendi gibi �izgi roman senaristi olan kar�s� Joyce Brabner ile birlikte kaleme ald��� ve Frank Stack taraf�ndan �izilen Our Cancer Year (Kanser Y�l�m�z), Pekar��n lenf kanseriyle olan sava��n� konu al�r. Bu �al��ma otobiyografik �izgi roman�n klasik �rnekleri aras�nda say�l�r (Resim - 2).
Son y�llarda ilgi �eken bir ba�ka otobiyografik �izgi roman, Spiral Cage (Spiral Kafes), konusu itibariyle en az Our Cancer Year kadar sars�c�d�r. Bu �izgi romanda Al Davison, ki�inin beyin ve sinir sistemini etkileyen "spina bifida" adl� omurga hastal���yla g�lgelenen hayat�n� anlat�r. Davison, Pekar��n aksine bir �izerdir ve hayat�n�n trajik ayr�nt�lar�n� �arp�c� bir bi�imde k���da aktar�r (Resim - 3). Benzer bi�imde, David B., kendi an�lar�ndan yola ��karak Epileptic (Epileptik) adl� iki b�l�ml�k �izgi romanda, yedi ya��nda epilepsi hastal���na yakalanan a�abeyi Jean-Christofe�u okuyucuya tan�t�r (Resim - 4).

Yukar�da de�indi�imiz �� �izgi roman�n ortak y�n�, sanat��lar�n ya da yak�nlar�n�n hayatlar�n� alt�st eden karabasanlar� anlatmas�d�r. Bu ba�lamda, bu �� otobiyografik �izgi roman�n ilgi g�rmesi �a��rt�c� de�ildir. Klasik hik�ye ve roman�n alt�n kurallar�ndand�r, okur her zaman g��s�z�n, �aresizin, ac� �ekenin yan�ndad�r. Bu alt�n kural g�z �n�ne al�nd���nda, bu t�r �izgi romanlar�n okuyucu taraf�ndan ilgiyle kar��lanmas�n�n �ok temel bir psikolojik g�d�ye, yani empatiye (emphaty) dayand��� s�ylenebilir. �izgi romanc� a��s�ndan ise, bu t�r �izgi romanlar kendi kendine yap�lan bir terapi niteli�i ta��r (self-therapy). �izgi romanc�lar�n, ba�lar�ndan ge�en bu dayan�lmas� g�� olaylar� ba�kalar�na anlatmalar� bu olaylarla ba�a ��kmalar�n� kolayla�t�rmaktad�r.

�izgi romanc� yaln�zca s�k�nt�lar�n�, korkular�n� ya da karabasanlar�n� anlatmak i�in hayat�n� okuyucuya a�maz, otobiyografik �izgi roman, �izgi romanc�n�n ya�ad��� farkl� tecr�beleri payla�mas�na, daha do�ru bir ifadeyle "me�rula�t�rmas�na" da imk�n verir. �rne�in, Phoebe Gloeckner, The Diary of a Teenage Girl: An Account in Words and Pictures (Bir Yeniyetme K�z�n G�nl���: S�zc�kler ve Resimler) adl� kitab�nda �ocukluktan ergenli�e ge�en bir k�z�n ya�ad��� farkl� tecr�beleri �arp�c� bir �slupla ortaya koyar (Resim - 5). Burada �izgi romanc�n�n, ya�ad��� s�ra d��� olaylar� anlatarak me�rula�t�rd���, bir anlamda kamuya mal etti�i s�ylenebilir. Bunun kar��l���nda okuyucu da, �izgi romanc�n�n �zel hayat�n�n en mahrem ayr�nt�lar�na a�ina olman�n "hazz�n�" tadar. Bu t�r otobiyografik �izgi romanlar�n, g�n�m�zde hayat�n her alan�na yay�lan "g�zetleme" k�lt�r�n�n y�kseli�ine paralel olarak artaca��n� s�ylemek yanl�� olmaz. G�n�m�zde ba�kalar�n�n �zel hayatlar�na duyulan bu "tehlikeli ilgi", post-end�striyel toplumda, bireylerin sosyal ili�kilerini d�rt duvar aras�nda, rahat koltuklar�nda, bilgisayar ya da televizyon ba��nda ya�amaya ba�lamalar� ile a��klanabilir. �nsan, varl���n� anlamland�rabilmek (kendini iyi hissetmek, ��kretmek, rekabet etmek, elindekiyle yetinmek) i�in kendini ba�kalar�yla kar��la�t�rma ihtiyac�ndad�r. Ku�kusuz, bunun do�al yolu sosyal alanda kurulan sa�l�kl� ili�kilerden ge�er, ancak g�n�m�z �artlar�nda bu olanaklar olabildi�ince s�n�rlanm��ken, bireyler ba�kalar�n�n hayatlar�n�, mahremiyetin her alan�na f�tursuzca n�fuz eden ileti�im ara�lar�ndan ��renmeyi tercih etmektedir. The Diary of a Teenage Girl: An Account in Words and Pictures gibi otobiyografik �izgi romanlar�n bu amaca hizmet ettikleri s�ylenebilir.

Yukar�da de�inilen se�kin �rnekler d���nda, otobiyografik �izgi romanlar genel olarak de�erlendirildi�inde, tamamen "ki�isel" unsurlar ta��yan �al��malar�n �o�unlukta oldu�u s�ylenebilir. �izgi romanc� yaln�zca, ya�am�n�n s�radanl���n�, basitli�ini okuyucuyla payla�mak ya da tam tersine kendini idealize etmek, y�celtmek i�in otobiyografik �izgi romana y�nelebilir. Bu belirgin ben-merkezli (self-centered) �zelli�ine ra�men, otobiyografik �izgi roman�n �ok g��l� bir toplumsal ele�tiri arac� olabilece�ine de i�aret etmek gerekir. �rne�in, kimilerine g�re modern �izgi roman sanat�n�n en yetkin �rneklerinden biri olan Art Spiegelman��n Maus�u (Fare), otobiyografik g�ndermelerle �r�lm�� kurgusuyla m�thi� bir anti-semitizm ele�tirisidir (Resim - 6). Ayn� bi�imde, Mariane Satrapi Persepolis adl� kitab�nda, �ran��n ge�irdi�i b�y�k toplumsal d�n���me tan�kl�k eder. �ocukluk an�lar�n�n arka plan�nda, 14 ya��na kadar ya�ad��� bu �lkeyi, insanlar�n�, �ah��n devrili�ini, �slam Devrimi�ni, Irak Sava���n� anlat�r (Resim - 7).
Sonu�ta, �izgi romana ve okuyucuya a�t��� farkl� kap�larla otobiyografik �izgi roman, modern �izgi roman sanat�nda ayr�cal�kl� bir yere sahiptir. Uluslararas� alanda g�n ge�tik�e �rnekleri �o�alan ve �e�itlenen bu t�r�n son zamanlarda T�rkiye�de de ilgi g�rmeye ba�lad��� s�ylenebilir.
Asl�nda T�rk okuyucusu kendini �izen �izerlere a�inad�r, T�rkiye�de eskiden beri karikat�rc�ler kendilerini �izmeyi sever. Ancak bu �z-portreler (self-portraits) ba�lang��ta karikat�rlerin, bantlar�n k�y�s�na, k��esine s�k��m�� tiplerin �tesine ge�mez. Bu ba�lamda, 50 ku�a�� �izerlerinden Bedri Koraman farkl� bir �slup geli�tirir. Koraman, bir d�nem Milliyet gazetesinin (sonradan G�ne��in) Pazar eklerine �izdi�i tam sayfa i�lerde kendine dair hik�yeler anlat�rd�. Olduk�a ilgi g�ren bu sayfalar�n ana temalar�ndan biri Koraman��n "�apk�nl�k" maceralar�yd�. Bu konuda akla gelen bir ba�ka ad olarak G�rg�r ve F�rt dergilerinde �izen Tekin Aral say�labilir. Aral, �izdi�i sayfalarda portre a��rl�kl� magazin karikat�rlerinin aras�na hemen hemen her hafta kendi portresini de yerle�tirirdi. Yine G�rg�r ve F�rt dergilerinde �izen bir ba�ka ad, Altan Erbulak, �izdi�i tam sayfalar� ba��ndan ge�en e�lenceli olaylara ay�r�rd�. Erbulak bir d�nem G�rg�r dergisinde �ki ���t�k adl� bir k��e haz�rlam�� (Resim - 8), burada kendisiyle birlikte mizah yazar� Orhan Alev�i de tiple�tirmi�ti. Bir s�re sonra ���t�kler ad�n� alan bu k��enin tip kadrosu geni�ledi ve derginin di�er �izer ve yazarlar� da Erbulak��n sevimli �izgileriyle dergi sayfalar�nda boy g�sterdi. Altan-Orhan ikilisine benzer bir ikili y�llar sonra bir d�nemin �ok-satar dergisi H�b�r (sonradan HBR) sayfalar�nda kar��m�za ��kt�. Hasan-Erg�n ikilisi, Erg�n G�nd�z��n �izdi�i, Hasan Ka�an��n yazd��� tam sayfalarda do�arak k�sa s�rede derginin vazge�ilmezleri aras�nda yer ald�lar (Resim - 9).

T�rkiye�de �izerler, �zellikle G�rg�r ekibi, yaln�zca tek ya da tam sayfa karikat�rlerde de�il, �zg�n konulu ve tek kahramanl� �izgi romanlarda da zaman zaman kendilerini �izerler. �rne�in, O�uz Aral, B�lent Arabac�o�lu gibi sanat��lar paneller (kareler) aras�ndan okuyucuya g�l�mser (Resim - 10, Resim - 11). Bu �izerler kendini �izme y�ntemini esas olarak ya�ad�klar�n� anlatmak i�in de�il, �izdikleri hik�yelere bir giri� yapmak ya da b�l�mler aras�nda ba�lant� kurmak amac�yla kullan�rlar. Asl�nda G�rg�r��n otobiyografik unsurlar ta��yan �izgi romanlar�n ye�ermesi i�in uygun bir ortam sundu�u d���n�lebilir. G�rg�r okuyucusuyla s�cak ili�kiler kurmay� ba�arm�� bir mizah dergisidir. �izerler, bu ili�kiden g�� alarak, kendilerini, kendilerine ait e�lenceli hik�yeleri anlatan �izgi romanlar yapm�� olsalard�, b�y�k bir ilgiyle izlenebilirdi. G�rg�r�da bu t�r �izgi romanlar�n ��kmamas�n�n sebebini, G�rg�r�da yeti�en ama daha sonra G�rg�r�la yollar�n� ay�ran �izer Necdet �en, Hayat�m �izgi Roman adl� �al��mas�na yazd��� �ns�zde ��yle a��klar: "Ben de �izerlik ser�venimin ba�lad��� pop�ler dergiyi yoktan var eden kaytan b�y�kl� ve �hi� kimseyi sevmiyorum� bak��l� Abi�nin ��retti�i �mutfak g�sterilmez� d�sturuna uzun zaman ba�l� kald�m ve -birka� ufak tefek �rnek d���nda- �izgi romanlar�m�n arka plan�nda ya�anan bir s�r� renkli hik�yeyi kendime saklad�m." �en�in T�rkiye�de otobiyografik �izgi roman�n ilk �rneklerinden olan bu �al��mas� b�y�k �l��de G�rg�r y�llar�n� ve O�uz Aral�� anlat�r (Resim - I2). B�ylece �en, G�rg�r�c�lar�n aksine mutfa�� ve mutfa��n a���ba��s� O�uz Aral��n hegemonik �slubunu okuyucular�yla payla��r. �lgin�tir, O�uz Aral��n g�lgesi y�llar sonra dergide yeti�en �izerlerin �izdikleri �izgi romanlara d��meye devam eder. �rne�in, Suat G�n�lay��n 2004 y�l�nda Penguen dergisinde �izdi�i Bitik Karde�ler adl� �al��mada, "O�uz Abi" ya�l� ancak h�l� otoriter bir g�r�nt�yle okuyucu kar��s�na ��kar (Resim -13).

G�rg�r-sonras� ku�a�� mutfa�� okuyucuya a�makta �ok daha cesur ve heveslidir. Bunu yaparken de �izerler kendileriyle, patronlar�yla tatl� tatl� dalga ge�er. �nce L-manyak, sonra Lombak dergisinde yay�mlanan L-manyak/Lombak �ehitleri adl� dizinin ana karakterleri derginin �izerleridir (Resim - 14). Memo Tembel�izer taraf�ndan haz�rlanan bu �al��ma, otobiyografik g�ndermeler i�erse de, esas olarak dergi �izerlerinin karikat�rize edilmi� tiplemeleriyle e�lenceli hik�yeler anlatan bir "ofis parodisi"dir. Bu ba�lamda L-manyak/Lombak �ehitleri, Bel�ikal� �izer Andr� Franquin�in �izdi�i Gaston Lagaffe dizisiyle benzerlikler ta��r. Franquin bu dizide, hayali de olsa, haftal�k �izgi roman dergisi Spirou�nun yaz� i�leri b�rosundaki tipleri ve onlar�n ya�ad�klar�n� �izer.

Yukar�da and���m�z �al��malarda her ne kadar �izerler kendilerini �izmi� olsalar da, bunlar� ilk b�l�mde a��klad���m�z anlamda otobiyografik �izgi roman�n �rnekleri aras�nda saymak m�mk�n de�ildir. T�rkiye�de ger�ek anlamda otobiyografik �izgi roman denemeleri ancak son zamanlarda dergi ve gazete sayfalar�nda okuyucuyla bulu�maya ba�lam��t�r. Bu ba�lamda, son zamanlarda dikkat �eken adlardan biri Kemal G�khan G�rses�tir. G�rses, Radikal gazetesinin ekinde haftal�k olarak yay�mlanan �izgi romanlarda, kendi ifadesiyle, "... kendi ge�ti�i evreleri..." �izer (Anlat�lan Senin Hik�yendir, Radikal, 23.01.2004). �zellikle, �u Benim 35 Ya��m, K�rk�ndan Sonra adl� �al��malar a��k ya da kapal� otobiyografik g�ndermeler i�erir. G�rses bu tercihini �u �ekilde ifade eder: "Bu karikat�rlerde hep ku�a��m�n durumunu tart��t�m. Bu kez farkl� bir �ey �iziyorum. �imdiye kadar insanlar �izdiklerimi hep benimle ba�da�t�rd�. Ben de bu �zde�li�i benimle yapmalar�na yard�mc� olmak istedim. Bu durumda onlara yapt���n�z bir ele�tiriyi daha rahat kald�r�yorlar." (Ve S�z S�ras� �Obezler�in, Radikal, 23.03.2002)

(...)

Yazının tamamı Ser�ven sayı:3'te



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|