28.03.2005

 

Avrupa'da �izgi Roman

Kutlukhan Kutlu

Amerikan �izgi roman� �ocuklara y�nelik olmad���n� g�stermek i�in yar�m as�r boyunca ��rp�n�p dursun, Avrupa�da �nemli k�sm� yeti�kinlere y�nelik, �e�it �e�it �izgi roman �retiliyordu. S�per kahramanlara nadiren rastlanan, sanat muamelesi g�ren, farkl� bir �izgi roman


Asl�nda tam olarak Avrupa �izgi roman� diye bir �ey yok. Sonu�ta, bir �lkeden de�il bir k�tadan bahsediyoruz; Amerikan �izgi roman�nda oldu�u gibi belli ba�l� e�ilimlerle ve �a�larla a��klanabilecek tek bir �izgi roman tarihinin belirlenmesi zor. �lkelerin �izgi roman k�lt�rleri aras�nda al��veri� oluyor ama bu etkile�im, �rne�in �talyan �izgi roman�na Frans�zlar�nkiyle birlikte tek bir b�t�n�n par�as�ym�� mu�amelesi etmeye yetecek kadar yo�un de�il. �te yandan, Avrupa'daki �izgi roman k�lt�r�n� Amerika'dakinden ay�ran belli ba�l� be�eni ve y�nelim farklar� var. Bu fark�lar�n en �nemlisi, Avrupa'da �izgi roman�n�n, �zellikle de Frans�zca �izgi roman�n, Amerika'da-kinden daha �ok yarat�c� bazl� olmas�, �talya'n�n "fumetti" gelene�i Amerikan �izgi roman k�lt�r�n� biraz an�msatsa da, Fransa ve Bel�ika'da �retilen "bande dessinee"yi DC ve Marvel gibi yay�nc�lar�n tarihiyle, piyasa tercihleriyle ve e�ilimleriyle a��klamak m�mk�n de�il. O y�zden de belli bir �sluptan bahsederken, asl�nda bir yazar�n ya da �izerin �slubundan bahsediyorsunuz; ve Prado, Comes ve Enki Bilal'in �sluplar�n� tek bir kalemde ele almaya �al��mak, nafile bir �aba haline geliyor. Hepsi ken�di �zg�n tarzlar�n� geli�tirebilmi�, farkl� bir estetik, hatta farkl� �yk�ler bekleyebilece�iniz �izgi romanc�lar. Avrupa'da �izgi roman bu yarat�c� bazl� �e�itlili�i sayesinde Amerika'daki gibi dar y�nelimlerin ve belli janrlar�n i�ine hapsedilmemi�.

Tayt Yok, Pelerin Yok
En basitinden, Avrupa'da bask�n �iz�gi roman t�r�, s�per kahraman serileri de�il, insan�st� g��lere sahip, su�a kar�� sava�an kost�ml� insanlar fikri, bu k�tan�n �izgi roman ya�rat�c�lar� aras�nda b�t�n bir k�lt�r� ele ge�irecek kadar tutmam��. Standart Amerikan �izgi roman�n�n "ikonik" oldu�u s�ylenir; bu anlay���n �r�n� kahramanlar asl�n�da mitolojik birer varl�k, birer yar�-tanr� gibidir; ABD'de uzun s�re boyunca ger�ek�ili�in ve insanili�in bayraktar�n�n bile neredeyse ta�mamen s�per kahraman �yk�leri ya�y�nlayan Marvel olmu� olmas� bu �l�kenin �izgi roman k�lt�r� �nemli bir g�stergedir. Sinemada da oldu�u gibi, Avru�pa'daki �izgi roman ise g�c�n� b�y�k �l��de in�sanilikten, anlatt��� karakterlerin i� d�nyas�na pencere a�abilme becerisinden, hatta farkl�l�ktan al�r. Baz� a��lardan Amerikan gelene�ini and�ran �talyan �izgi romanlar�nda bile kahramanlar� Amerika'da oldu�u gibi "s�perle�tirmek"ten ka���n�lm��, ortaya son derece maceraperest olsalar dahi, daha ger�ek�i �yk�ler ��km��t�r. Amerikan �izgi roman� fantezi gibi i�ler, okuyucusundan daha en ba�tan temel bir ger�eklik kaymas�n� ka�bul etmesini talep eder; kendini zaman zaman ola�an ve g�nl�k olaylar�n i�inde bulabilen ola��an�st� kahramanlar sunar. Avrupa'daki �izgi romanlarda ise kar��m�za daha �ok, kendini ola��an�st� olaylar�n i�inde bulmu� s�radan insanlar ���kar. Herge'nin Tenten'inin ve Edgar P. Jacobs'un Blake ve Mortimer'inin �nc��l�k etti�i s�ylenebilecek bir ser�ven tutkusuyla, �izgi ro�man karakterleri d�nyan�n d�rt bir yan�n� gezip en egzotik ve merak uyand�r�c� mekanlara u�ruyor, Goscinny ve Uderzo'nun Asteriks'iyle okuyucular� Avrupa tarihine, hatta Morris'in Red Kit'iyle (orijinal Bonelli �izgi romanlar� ad� Lucky Luke) Amerika'n�n Vah�i Bat�'s�na g�t�r�yordu.

Tenten, Blake ve Mortimer, Asteriks ve Red Kit'in tek payla�t�klar� ser�ven tutkusu de�ildi. Bu d�rt seri "bande dessinee"nin, yani Frankofon �izgi roman�n da lokomotifleri. Avrupa �izgi roman�ndan bahsedildi�inde akla gelen ilk �ey "bande dessinee", ��nk� Atlantik'in bu taraf�n�daki en �arp�c� baz� �izgi romanlar bu ba�l�k al�t�ndan ��km��, en �nemli yarat�c�lar�n, yazar ve �izerlerin hat�r� say�l�r bir b�l�m� bu Frans�z ve Bel�ika �izgi romanlar�ndan yeti�mi�. Bel�ika'n�n kendini bir "�izgi roman �lkesi", Br�ksel'i de bir "�izgi roman ba�kenti" olarak g�rmesi bo��una de�il. Merakl� ve maharetli muhabir Tenten ve k�pe�i Milo'nun d���nda Bel�ika �izgi ro�man tarihinde Red Kit, Spirou, ve Gaston da vard�, i�in ilginci, bu son �� karak�terin ��� de ayn� dergide okuyucunun kar��s�na ��kt�lar: Le Journal de Spirou. S�rf bu �� ka�rakter sayesinde bu haftal�k dergi, sadece Bel�ika �izgi ro�man gelene�inde de�il, genel olarak d�nya �izgi roman tarihinde �nemli bir yere sahip. Bel�ika �izgi roman�n�n uzman say�labilece�i konulardan biri, Herge'nin �nc�s� olarak g�sterildi�i "temiz �izgi" denen �slubuydu. Bu yal�n ve etkili �slubun ifadelerin alt�n� �izmede, hatta imkans�z birtak�m ifadeler yakalamada sa�lad��� f�rsatlarla, �ocuklara y�nelik, biraz mizahi biraz ��retici �izgi romanlar i�in m�thi� bir ara�t�.

Dokuzuncu Sanat
Avrupa'da �izgi roman k�lt�r�n�n Amerika'dakinden en b�y�k fark�, eski k�tada �izgi roman denen koskoca kitle ileti�im arac�n�n tamamen �ocuklara y�nelik oldu�u d���ncesinin yerle�memesiydi. Red Kit ve Gaston gibi mizahi �izgi ro�manlarla, Tenten ve Blake & Mortimer gibi ��retici ser�ven �izgi romanlar�yla ve evet, Bel�ika'n�n "temiz �izgiler"iyle temsil edilen, �ocuklara y�nelik �izgi roman diye ayr� bir �ey oldu�u d���n�l�yordu. Ger�i �izgi roman� �anl� bir yak��t�rmayla "Dokuzuncu Sanat" olarak adland�ran Frankofon k�lt�r i�in i�in Tenten ve Blake & Mortimer de pek �aka edilecek konu de�ildi. Sonu�ta Tintin, Spirou, Pilote ve Vaillant gibi dergiler, Frankofon �izgi roman d�nyas�n�n geli�iminde �nemli rol oynam��t�; bug�n gerek klasik �izgi romanla�r�n yarat�c�lar�, gerekse son yirmi - otuz y�l�n �nemli �izgi romanc�lar� olarak tan�d���m�z pek �ok isim, bu dergilerden yeti�me. Ama daha sonra, Amerika'da yeralt� �izgiromanc�l���n� ge�tiren de�i�im r�zgar�, Avrupa'da Metal Hurlant dergisini do�urdu. Bug�n Moebius, Enki Bilal, Schuiten, Tardi ve Mezieres gibi bir�ok �izgi romanc�n�n �al��t��� ve yeni ku�ak bir�ok �izerin yeti�mesine katk�da bulunan, bu dergi, Franko�fon �izgi romanc�l���nda hi�bir �ekilde �ocuklar� hedeflemeyen ve yine de epey hayran� bulunan farkl� bir �izgi roman anlay���n� ortaya koydu (Daha sonra bu dergi "Heavy Metal" ad�yla �ngilizce olarak d�nyaya a��ld�). Moebius ve Enki Bilal gibi bug�n�n �nemli sanat��lar�n�n temsilcisi oldu�u, yeti�kin, ciddi ve hayli ilgi g�ren bir "bande dessinee" anlay���. Bu yeni e�ilime �ok uygun olan alb�m ya da "roman" format� yayg�nla��yor, "Avrupa �izgi roman�" dedi�imizde akl�m�za gelen entelekt�el a��dan daha y�kl�, cinsellik de dahil olmak �zere yeti�kin i�i temalara daha �ok yer veren �yk�ler, kitap��larda - Amerika'daki gibi izole �izgi ro�man d�kkanlar�nda de�il - birer arzu nesnesi ola�rak yerlerini al�yorlard�.

Duman Bulutlar�
�talya ise bamba�ka bir meseleydi. Amerikan �izgi roman�na �ok daha yak�n -hatta Amerikan �izgi roman�ndan bile daha yak�n bir �izgi romanc�l�k vard� bu �lkede. Alex Raymond'un Flash Gordon'�n�n bantlarda boy g�sterdi�i, sinemada Doc Savage'�n maceralar�n� anlatan seri filmlerin g�sterildi�i y�llar� �rnek al�yordu sanki �talya. ��nk� konu�ma balonlar�na ithafen "du�man" anlam�ndaki "fumetti" ad�yla an�lan �talyan �izgi roman�, Amerikan �izgi roman�n�n emekleme y�llar�nda s�k�a g�r�len orman (Akim) ve havac�l�k ser�venleri (Mister No), western (Teks, Zagor, Tom Braks) gibi t�rlerle doluydu, �talyan �izgi roman�nda en �nemli yeniliklerden biri, Angela ve Luciana Giusani'nin 1962 y�l�nda Diabolik'i yaratmalar�yd�. Bir k�t� adam�n ba�rol verildi�i bu seri, hem 128 sayfal�k cep kitab� ebad�yla yeni bir format, hem de "fumetti neri" (kara �izgi roman) ad�nda yeni bir t�r yaratm��t�. Diabolik'in ard�ndan Kriminal ve Satanik gibi yeni kara �izgi romanlar geldi. Bu kara �izgi romanlar ve onlara paralel olarak ��kmaya ba�layan erotik �izgi romanlar, �talya'da da 50'ler Amerika's�nda g�r�len t�rden bir kamu bask�s� olu�mas�na sebep oldu. Ancak d�nyan�n d�rt bir yan�ndan �izgilere yer veren Linus'�n �nc�l�k et�ti�i, �zellikle yeti�kinleri hedefleyen ve �talyan entelekt�ellerinden destek g�ren yeni dergiler sayesinde, mecra prestij kazand�. B�ylece ital�ya'da seri �izgi romanc�l�k ve prestij format� yan yana ya�amaya ba�lad�, ilgin�tir, Pratt ve Manara gibi �izgi romanc�lar�n i�lerine de yer veren bu format�n �evirisi Fransa'da, �talya'daki orijinalin�den daha �ok sat�yordu.

Prestij format� h�l� varl���n� s�rd�rse de, �imdi �talyan �izgi roman sekt�r�n�n �ok b�y�k bir b�l�m� Bonelli ve Walt Disney �talya aras�nda payla��lm�� durumda. Bonelli, �zellikle 80'lerle birlikte yapt��� ��k��la ne tam olarak Frankofon �izgi roman�na benzeyen, ne de ��k�� noktas�n� olu�turan Amerikan �izgi roman�na benzeyen, s�per kahramans�z bir ser�ven d��k�nl���n�n h�k�m s�rd���, bamba�ka bir kulvar sunuyor.

�ki Arada, Birka� Derede
Ama Atlanti�in iki yakas�n�n aras�nda kalmak deyince, ba�� �ngiltere'nin �ekti�i kesin. "Resimli �yk�" k�lt�r� ABD'ninkinden daha eski olan �ngiltere, okyanusun kar�� k�y�s�ndaki kuzeniyle ayn� dili konu�mas� sebebiyle, �izgi roman gelene�inde epey ortak noktaya sahip. �o�una g�re �ngiliz �izgi roman�, Avrupa �izgi roman�n�n bir par�as�n�dan ziyade, Amerikan �izgi roman�n�n bir kom�u�su. �ncelikle �ngiliz �izgi romanc�lar, dil gere�i bir�ok Amerikan �izgi romanlar�n� okuyarak b��y�yorlar. Ayr�ca Judge Dredd ve Tank Girl gibi �ngiltere'de �nlenmi� �izgi kahramanlar�n bir s�re sonra Amerika'da da �izgi romanlar�n�n yay�nlan�mas�, Alan Moore ve Neil Gaiman gibi �ngiliz ya�zarlar�n kar�� k�y�da yeterince g�r�lt� kopard�ktan sonra solu�u ABD'de almalar� da bu bak�� a��s�n� destekliyor. Ancak bu iki yazar�n ABD'ye transfer olduktan sonra (�zellikle "Watchmen" ve "Sandman" ile) getirdikleri neredeyse �talyan i�i ger�ek��ilik ve neredeyse Frans�z i�i d��sellik ile on y�l zarf�nda Amerikan �izgi roman�n� nas�l metamor�foza u�ratt��� d���n�l�rse... Avrupa ile Amerika aras�nda duran, ada olma �zelli�ini hep koruyan �ngiltere'den ��kan �izgi roman�n n�vesinde de farkl� bir �eyler vard�r belki.

BONELL� ��ZG� ROMANLARI
T�rkiye'de �ocuklu�unu 70'li ve 80'li y�llarda ge�irmi� olanlar�n �izgi roman mefhumu, �nemli �l��de �talyan �izgi romanlar�, hatta �zel olarak Bonelli yay�nevi �r�n� �izgi romanlarla bi�imlenmi�tir. Bir ku�ak Zagor'uyla ve Mister No'suyla, hatta Alaska's� ve Martin Mystere'iyle Bonelli'nin yazarlar�n�n ve �izerlerinin elinden ��km�� maceralarla beslenmi�, bu nispeten (elbette Amerikan �izgi roman�na nispeten) ger�ek�i ama delice ser�ven tutkunu ve hayli sinemasal �izgi roman k�lt�r�n� bas�baya�� benimsemi�ti. T�rkiye'de X-Men �yelerini tan�yan ku�aktan �nce; Amerikan s�per kahraman �izgi romanlar�ndan pek hazetmeyen, Mister No'nun ikide bir bas�n� belaya sokup hem kaz�k hem de dayak yemesinden ise tarifsiz bir haz duyan, Ken Parker'�n (ilk bask�s�n�n ad�yla Alaska) alt� �izilmi� bir ger�ek�ilik ve ciddiyetle, hatta zaman zaman kasvetle donat�lm�� sayfalar�n� sanat kabul edip ba�r�na basan, Martin Mystere ile d�nyan�n �e�it �e�it gizemine merak salan, hatta biraz �zerine gitseniz battal� ilah Zagor'un sava� ���l���n� (ve ciddi vakalarda "sevgili f���s�" Ciko'nun tam ad�n�) alabilece�iniz bir ku�ak vard�. Avrupa'n�n b�y�k b�l�m�nde oldu�u gibi, �izgi romanlar�n� Amerika'dakinden daha ger�ek�i isteyen bir ku�ak. O zamanlar T�rkiye'de takip edilen Amerikan �izgi roman karakterlerinin de Lee Falk'un Mandrake'si ve K�z�lmaske'si gibi "nis�peten daha az s�per" kahramanlar olmas� tesad�f de�il.

Bonelli yay�nc�l�k, 90'larda T�rkiye'de yeni temsilcileriyle faaliyetteydi. 2099'da, cehennemi bir metropol ortam�nda gecen Nathan Never, "Blade Runner"� epey hat�rlatan bir kar���md�: bilimkurgu ve "hard boiled" polisiye. Bu hayli sinemasal ve filmlere bol bol at�fta bulunan serinin Legs Weaver adl� karakteri, daha sonra kendi serisine sahip oldu. Michele Medda, Antonio Serra ve Bepi Vigna'n�n yaratt�klar� Nathan Never serisi, siborglan, alg�y� etkileyen ila�lan, �ok g��l� �irketleri ve su�lular�yla, hatta bi�imsel ac�dan dedektiflik �yk�s�ne meyliyle bile siberpunk t�r�n�n bir temsilcisiydi.

Ancak Bonelli'nin 90'lardaki as�l a��r topu, 86'da ��kmaya ba�lam�� olan Dylan Dog'du (Nathan Never'la birlikte, �izgi romanlarda cok s�k kars�m�za ��kan aliterasyonlu ismin bir �rne�i daha). Tiziano Sclavi'nin yaratt���, �ngiliz akt�r Rupert Everett model al�narak �izilmi� olan bu �ngiliz karakter, Viktoryen d�nemin gotik �yk�lerini yad etmek i�in yarat�lm�scas�na son derece tuhaf, do�a�st� g�r�nen vakalarla ilgileniyor. Hayli sinemasal bir anlat�ma sahip olan Dylan Dog, Tex ile birlikte Bonelli'nin en pop�ler serisi - ve T�rkiye'de de bas�lan serilerden biri. T�rkiye'de bas�lan bir di�er nispeten yeni Bonelli serisi ise, kad�n kriminolog Julia'n�n maceralar�. Audrey Hepburn model al�narak �izildi�i �ok belli olan Julia, fiziksellikle de�il zekas�yla, i�g�d�leriyle ve insan ruhunun derinliklerine n�fuz edebilme becerisiyle sonuca ulasan, sila�ha ve �iddete kars� duran tavr�yla, eski us�l "ak�ll� dedektif" �yk�lerinin bir uzant�s�. Ken Parker'�n da yarat�c�s� olan G�ancarlo Berardi taraf�ndan yarat�lm�� olan Julia, k�kl� bir t�r� (Sherlock Holmes i�i dedektiflik �yk�s�n�), nispeten yeni bir e�ilimle (Thomas Harris i�i kriminolojiyle) destekliyor. Duymu� olabilece�iniz di�er Bonelli serileri aras�nda Tom Braks (orijinal ad�yla Alan Mistero), Judas, Gil, Magico Vento, Brendon, Jonathan Steele, Dampyr ve Gregory Hunter bulunuyor. �lk ba�larda daha �ok western'lere odaklansa da son yirmi y�ld�r farkl� janrlara kayan Bonelli, Nathan Never, Legs Weaver, Dylan Dog ve Julia gibi serileri sayesinde, eskiyip unutulmaktan kurtulmu�, �stelik Avrupa'n�n en �nemli �izgi roman yay�nc�lar�ndan biri olarak konumunu iyice per�inlemi� g�r�n�yor.

Bu yaz� daha �nce Sinema dergisinin Sinemada �izgi Roman (2004 Aral�k) ilavesinde yer alm��t�r.



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|