10.04.2005

 

Okumay� �izgi Romanlarda S�kt�m!

Eser Tutel

Eser Tutel, �ocuklu�unun �izgi romanlar�na de�inirken cumhuriyetin ilk d�nem �ocuk dergileri ve yay�nc�lar� hakk�nda ilgin� bilgiler de aktar�yor.

Bizim ku�ak, ilkokulda okumay� yazmay�, kocaman b�y�k harflerle bas�l� ATA OT AT ya da AL� TOP AT yaz�l� Alfabe'nin resimli sayfalar�ndan ��renmi�tir. Hani, kapa��nda Atat�rk'le k���k �lk�'n�n elle yapma resminin bulundu�u Alfabe var ya, i�te ondan... Sonradan ��rendim: Kapak resmi, �nl� grafiker ve afi� sanat��s� �hap Hulusi Bey'inmi�. ��erdeki resimler de o g�nlerin �nl� karikat�risti Ramiz'in... Tombul Teyze ile S�ska Day� tiplerinin yarat�c�s�, g�zel bacakl� gen� kad�nlar�n �i�zeri Ramiz G�k�e'nin...
Bizimkilerin, ellerinde Alfabe, t�kenmeyen bir sab�rla,
- "Evl�t��m, Ay� al T'ye vur! Ol�sun sana AT!"
diye bana okumay� ��retmeye �al��t�klar�n� �ok iyi hat�rl�yorum. Sa� elimizin i�aret parma��n� sat�rlar�n �st�nde ilerleterek, "Aaaa... Taaa... Ooot... Aaat..." diye s�zc�kleri y�k�sek sesle hecelemem zaman zaman g�zlerimin �n�ne geliyor da g�l�m-semekten kendimi alam�yorum.

Daha o zamanlar �ocuklara okumay�, kal�pla�m�� heceler �eklinde d�zenlenmi� fi�lerle g�rsel yoldan ��retmek y�ntemi bilinmiyordu. Okumay� heceleye heceleye bizler mi daha kolay s�kt�k, yoksa g�n�m�z�deki veletler bu modern y�ntem sayesinde daha m� kolay k�v�r�yor, do�rusu pek bilemeyece�im. Bildi�im bir �ey varsa, o da okumay� ba�ard���m ilk s�zc�klerin, alfabedeki bu AT'l�, OT'lu s�zc�kler olmad���... Evet, yanl�� okumad�n�z: Ol... ma... d�... ��...

'4O'l� y�llar�n ba��nda Tahsin Demiray'�n sahibi oldu�u T�rkiye Yay�-nevi'nde Yavrut�rk adl� bir �ocuk dergisi yay�mlanmaya ba�lam��t�. Ta�bi�, alt� ya��ndayken ne Tahsin Demiray'� tan�d���m var, ne de T�rkiye Yay�nevi'ni bildi�im... Benden d�rt ya� b�y�k olan ablam�n cumartesile�ri bu Yavrut�rk dergisini al�p her sayfas�n�n, her sat�r�n�n zevkini ��kara ��kara heyecanla okumaya dald���n� g�rd�k�e ben de okumak istiyorum. Ama okuyam�yorum ki!.. Al�p bir g�zat�yorsam da sadece resimlerine bakmakla yetiniyorum...

Bu Yavrut�rk dergisinin i�inde neler mi var? Hepsinden �nce �etin Kaptan adl� bir �izgi roman var. Kahraman�, bahriyeli k�yafetinde afacan bir o�lan �ocu�u... Bir de elinden tuttu�u k�z arkada��: Sa�lar� arkas�n�dan kurdeleyle ba�l�, sevimli, d�nya tatl�s� minicik bir k�z �ocu�u bu... Ayr�ca, bulmacalar, bo�luklar� karalamacalar, avc�dan saklanan tav�anlar� bulma oyunlar�, f�kralar, yar��malar, M iki Fare ile �e�itli ser�venler ve de k�sa hik�yeler... Ne bileyim, �ocuk dergilerinde ne varsa, i�te onlar var...

Hepsi iyi, g�zel de, Yavrut�rk'�n yaln�z resimlerine bakmak hi� doyurmuyor beni...Ablamdan bana da okumas�n� istiyorum. Okumas�na okuyor da, ba�kas�n�n okumas� pek tats�z oluyor...
- "Sonra ne olmu�?" diye soruyorum.
O ne bilsin? "Burada yazm�yor ki! Devam�n� gelecek hafta okuyaca��m!" diyor.

��te, b�ylece o okuyadursun, ben de yan�ba�mda onu izlerken, bir g�n nas�l olduysa oldu, bir sonraki s�zc���� o okumadan ben okuyuverdim! Hayat�m�n i�te en sihirli �n�!

Bir anda s�k�p heceleyebildi�im o s�zc��� okumakla Yavrut�rk'�n sayfalar�ndaki s�ra s�ra sat�rlar bir anda s�r olmaktan ��k�verdi! O anda hem �a��rd���m�, hem de �ok sevindi�imi �ok iyi hat�rl�yorum. Ben de okuyordum art�k! Hem de, bana sorarsan�z, sular seller gibi!!!

Cumartesi Gelse de Yavrut�rk Alsam!
Bu Yavrut�rk dergisini nas�l da sevdimdi! Art�k, bir an �nce cu�martesi gelse de, hemen bir ko�u kar�� caddedeki t�t�nc� Acem'e gidip bir tane alsam di�ye nas�l sab�rs�zlan�yordum! Fi�yat� m�? Y�z para idi. Y�z pa-ra=�ki bu�uk kuru�. �zerinde eski harfler yaz�l�, sar� maden�den, ortas�nda yuvarlak bir deli�i olan bir parayd� bu 100 para... Harf Devrimi�nin �zerinden on y�ldan fazla zaman ge�mesine ra�men, her nas�lsa bu y�z paral�kla�r�n yeni harflerle bas�lmas� galiba en sona kalm��t�. Yoksa �zerinde yeni harflerle yaz�l� 1 Kuru�lar da tedav�ldeydi, 100 Kuru� yaz�l� bir liral�klar da...
Bir keresinde an�nem ya ��, ya da b��t�n bir be� kuru� ver�mi� olmal� ki, t�t�n�c� Acem bize Yavru-t�rk'le birlikte para�n�n �st�n� de uzatm��t�... Ertesi hafta �st�n� uzatmay�nca, bozulmu�, yine ge�en haftaki gibi paran�n �st�n� istemeye kal�k��m��t�m da zaten aksi bir adam olan Acem, benden daha fazla bozulmu�, sol g�z� seyirerek,
- "Mecmuan� ald�n ya! Daha ne istiyorsun!"
diye beni bir g�zel tersleyivermi�ti.

�etin Kaptan A�a�� �etin Kaptan Yukar�
Yavrut�rk'�n i�inde en �ok sevdi��im, �etin Kaptan adl� �izgi romand�. Besbelli, okuduk�a kendimi onun kahraman�n�n yerine koyuyordum. Bir de bakt�m, bir s�re sonra yak�n ak�rabalar beni, "�etin Kaptan!" diye �a��rm�yorlar m�! �etin Kaptan a�a��!.. �etin Kaptan yukar�!.. Sonradan ��rendim: Erc�ment Kalm�k �iziyormu� bu �etin Kaptan �izgi roman�n�...

Asl�nda Erc�ment Kalm�k, G�zel Sanatlar Akademisi'ni bitirmi�, sonra da Paris'e gidip Andre Lhote'un at�lyesinde �al��m��, T�rk resminin �nemli sanat��lar�ndand�. Me�er yurda d�n�nce hem liselerde resim ��retmenli�i yapmaya ba�lam��, hem de Bab��li'de gazete ve dergi ressam� olarak �al��maya... �etin Kaptan'� �izdi�i s�ralarda 30-31 ya�lar�nda gencecik bir �izgi ustas� olsa gerek... 1971'de �stanbul'da 62 ya��nda �l�nceye kadar pek �ok sergi a�m��, bu arada ya�l�boyadan tahta kaz�s� gra�v�rlere kadar �ok de�i�ik t�rler �zerinde eserler vermi�.

�etin Kaptan'm �izgile�ri ne kadar yal�n, ne kadar yumu�ak, ne kadar s�cakt�! Hepsinden �nemlisi, tiplerin hep bizden birileri olmas�yd�. Olaylar T�rkiye'de, hem de yak�n �evremizde ge�mekteydi. Ayr�ca ne de / g�zel kapaklar ��kard� Yavrut�rk'te... Ya da derginin sekreteri, o g�nlerin �nl� magazin�cilerinden Rak�m �alapala ne g�zel kapaklar �izdirirdi ressam Erc�ment'e...

Hi� unutmam, say�lar�n birinin �ok g�zel bir kapa�� vard�... O kapak resmini o kadar be�enmi�tim ki, her elime ge�i�te dakikalarca seyretmekten kendimi alamaz olmu�tum. Kapak, bug�nk� gibi aynen g�zlerimin �n�nde: Reng�renk �i�ekli yemye�il bir �ay�r�n ortas�ndan k�p�re k�p�re masmavi bir dere ak�yor... Derede, g�d�k bacas�ndan dumanlar salan k���k bir tekne ilerlemekte... Dire�inde, dalgalanan bir T�rk bayra��... Kaptan k��k�nde de, bir eliyle d�men dolab�n� �evirirken, �teki eliyle, a�a��da �imenlerin �st�ndeki k���k bir k�za el sallayan afacan bir �ocuk... K�z�n et�raf�n� kuzular �evirmi�, a�a�lar�n dallar�nda ku�lar �t���yor... Derede ise bir bal�k ba��n� endi�eyle sudan ��karm��, �zerine do�ru gelen tekneye bak�yor... Havada da bembeyaz bulutlar, u�u�an minik minik ku�lar...

�imdi sorar�m size: Bir �ocuk der�gisine bundan daha g�zel kapak res�mi �izilebilir mi?! Bir s�redir �ocuk dergilerinin kapaklar�nda yeralan, elleri kala�nikoflu, deh�et sa�an suratlar�yla �izgi roman kahramanlar�n� g�rd�k�e, vurdulu-k�rd�l� d�nyam�z�n b�ylesine bir anar�i ortam� i�ine nas�l s�r�klendi�ine hi� �a�m�yorum!

Sezai Solelli. Ve de Burhan Bilba�ar
Yavrut�rk'te ilgiyle izledi�im ba�ka roman da Ali Baban�n K�pleri adl� yaz�l� diziydi. Sezai Solelli diye biri yaz�yordu bu diziyi... Ayr�ca da, bir g�zel resimlenmi�ti o sayfa... �lgi �eki�ci bir konusu vard� bu Ali Baban�n K�pleri'nin. Ro�man�n kahramanlar�, Karag�z'le Hacivat'�n o�ullar� Ya�ar'la D�ndar'd�: �ki kafadar yanlar�na yiyecek ve i�ecek ald�ktan sonra Ali Baba'n�n alt�n dolu k�rk k�p�n� aray�p bulmak amac�yla yollara d���yorlard�. Ellerindeki k���tta tarif edilen ma�araya ancak ak�am�st�, hava ka�rar�rken var�yorlard�... Bak�yorlar, ma�aran�n i�i Ali Baha'n�n k�pleriyle dolu! Kocaman kocaman k�pler bunlar... Say�yorlar, tam k�rk tane! Me�er buras� K�rk Haramiler�in gizli ma�aras� de�il miymi�? Kap�s�, "A��l susam a����l!" deyince a��l�yor, "Kapan susam kapaan!" deyince de kapan�yor. Kocaman k�plerin i�ine bakmak isterken ba�lan d�n�yor, iki�si birden i�ine yuvarlan�veriyorlar. Derken karanl�k yava� yava� a��l�yor. De�i�ik bir �lkede, o zamana kadar hi� g�rmedikleri birtak�m insanlar�n aras�nda buluyorlar kendilerini! Ve ancak masallarda ya�anabilecek maceralar ya��yorlar.

Ertesi hafta ikinci k�pe bakmak isterlerken yine birlikte teker-meker i�ine yuvarlan�yorlar. Yine ba�ka bir diyarda, bamba�ka insanlar�n aras�nda bir kez daha inan�lmaz maceralar ya��yorlar... Uzun laf�n k�sas�, her hafta a�z�ndan bakt�klar� her k�pe yuvarland�klar�nda bir ba�ka yerde g�zlerini a��p, ba�ka ba�ka maceralara kar���yorlar. Ama hi�birinde de al�t�n bulam�yorlar. Bulam�yorlar ama, her birinde de �yle de�i�ik olaylarla kar��la��yorlar, �yle insanlarla tan����yorlar ki, sonu�ta, hayatta paradan �ok daha de�erli �eyler oldu�u ger�e��ini ��reniyorlar. Sonunda da bir atas�z�: "Me�er �ok ya�ayan de�il, �ok gezip �ok g�ren bilirmi�!"

Sezai Solelli �le Tan���yorum!
Rastlant�ya bak�n ki, on iki, on �� y�l sonra, lise ��rencisiyken bu Yavrut�rk'�n yay�mland��� T�rkiye Yay�nevi'nde �al��maya ba�layacakt�m. ��rakl���m� Ali Baha'n�n K�pleri dizisini yazan Sezai Solelli'nin yan�nda yapacak, 20 y�l, onunla a�abey-karde� ili�kisi i�inde, kar��l�kl� masalarda �al��acakt�m. Bir g�n ona Ali Baban�n K�plerini nas�l yazd���n� soracak olmu�tum da:
- "Ba�lang��ta hevesle yazmaya ba�lad�md�..." diye anlatm��t�. "Her hafta bizim �ocuklar� bir k�p�n i�ine yuvarl�yordum... Her seferinde ba�la�r�ndan inan�lmaz olaylar ge�iyordu... Her k�pten ��kt�klar�nda da ya�ad�klar� olaylardan bir ders alm�� oluyorlard�... Sonunda da bu olaylar� bir atas�z�ne ba�l�yordum... Ne bileyim, "Az tamah, �ok ziyan getirir!" gibi... "Sakla saman�, gelir zaman�" gibi...

"Eee, her say�da b�yle bir macera bulup yazmak kolay de�il... Her hafta �nce Yavrut�rk'e, sonra 1001 Roman'a yaz... Ayr�ca on be� g�nde bir de olsa Y�ld�z'� ��kart... Yetmedi, daha ba�ka bir s�r� angaryay� da bana y�klemi�ler... Yirmi alt�nc� k�pe gelince pes ettim, olaylar� toparlay�p diziye son verdim... Y�llar sonra eksik kalan k�pler i�in de bir �eyler yazay�m dedim ama, yazamad�m... Aradan y�llar ge�mi�, �oktaaan Ali Baba ile K�rk Haramiler�in havas�ndan ��km��t�m..."

Yine rastlant�ya bak�n ki, '50'li y�llar�n sonlar�nda Sezai Solelli ile birlikte ilkokul �ocuklar� i�in iki ciltlik bir Yavrut�rk Ansiklopedisi haz�rlaya�cak, ayr�ca konulardan bir�o�unu da birlikte yazacakt�k... Bu ansiklopedinin bir cildine ge�enlerde Kad�k�y'deki sahaflar�n birinde rastlad�m da, o g�nleri yeniden ya�ad�m... Me�er Sahaf L�tf�'de Yavrut�rk ciltlerinin de tam olarak koleksiyonu varm��... Merakl�s� kald�ysa, duyurulur!

Hik�yelerin �o�unda Hep Biz Vard�k!
Dedim ya, Yavrut�rk'� �ok sevmi�tim diye... Ger�ekten de cumartesileri iple �ekmeye ba�lam��t�m. Ne vard� ki, dergide s�k s�k akl�m� kurcalayan baz� �eylere tak�lmadan edemiyordum.
Neler gibi mi? Mesel�, bir hik�yeyi okumaya ba�l�yordum. Bak�yordum ki, hik�yenin kahramanlar� ya Bur�han Eni�te'min o�ullar� Sayhan ile Semiral ya da ablam Bet�l�le ben! Veya yenge k�z�m�z Sehap'la birlikte be�imiz birden! Hik�yede �yle �eyler yaz�l� oluyordu ki, bir hafta �nce ay�nen bizim yapt�klar�m�z! Olacak �ey de�il! Hik�yenin be� kahraman� var, be�i de bizleriz! O hafta bizleri �ocuk T�yatrosu'na m� g�t�rm��ler? Dergide tiyatroya gidi�imiz aynen anlat�l�yor! Oyun oynarken aram�zdan biri m�z�k��l�k m� yapm��? Bir sonraki hafta ��kan Yavrut�rk�� a�, ba�tan sona sat�r sat�r oku!!! Bizi kim tan�yor? Neler yapt���m�z� nereden ��reniyor? Kim haber veriyor, kimler yazd�r�yor? Bir t�rl� ak�l-s�r erdiremiyordum!

Neden sonra, bir g�n, nereden duyup ��rendiysem, bu konu da kendili�inden s�r olmaktan
��k�verdi: Me�er bunlar� bizim Burhan Eni�te yaz�p yaz�p bast�rm�yor muymu�?!!

Asl�nda ilgi �ekici bir adamd� bu Burhan Eni�te... Fatih'te bilmem ka���nc� ilkokulda hem idareci, hem de ��retmendi. Kendi okulunda ��renci olan akran�m�z Say�han ile Semiral adl� iki de o�lu vard�. Mesle�i gere�i b�t�n g�n �ocuklarla ha��r-ne�ir oldu�undan �ocuk psikolojisin�den �ok iyi anl�yordu; nelerden ho�land���m�z�, bize neler verilmesi gerekti�ini �ok iyi biliyordu. �imdi d���n�yorum da, onunla beraberken hi� yaramazl�k yapt���m�z� hat�rlam�yorum. �yle �eyler bulup anlat�r, bizi �yle me�gul etmesini bilirdi ki, yaramazl�k yapmaya vakit kalmaz, dizinin dibinden ayr�lmak istemezdik. Me�er �ocuk dergilerine minikler i�in k���k hik�yeler yazar, �ocuk romanlar� kaleme al�r, matbaalara gider, bunlar� bir g�zel bast�r�rm��. Sonra da okumam�z i�in bizlere yollarm��.

��te bu Burhan Eni�te (soyad�: Bilba�ar) T�rkiye Yay�nevi'nin kurucu�su ve sahibi Tahsin Demiray'�n da ar�kada��yd�. Tahsin Bey de vakti zama�n�nda ilkokullarda ��retmenlik yap�m�� eski bir e�itimciydi. Birlikte �al���rlar, yazarlar, �izerler, basarlar, da��t�rlard�. 1930'lu y�llar�n ikinci yar�s�nda Olgun �ocuk diye bir �ocuk dergisi ��kartm��lard�. Bunu daha ba�ka �ocuk dergileri izlemi�ti. Yan�lm�yorsam, -yine de pek emin de�ilim- Cumhuriyet �ocu�u, Ate� adl� dergilerdi bunlar. Annem bunlardan birer n�shay�, Atat�rk'�n �ld��� g�n ��kan siyah ba�l�kl� gazetelerle birlikte sand�klardan birinin en dibinde saklard� da, zaman zaman o sand��� a�t���nda ��kar�r, bizlere g�sterirdi. Sizin anlayaca��n�z, Burhan Eni�te'nin bir aya�� Fatih'teki ilkokulda ise, �teki aya�� da Bab��li Yoku�u'nda, Vil�yet'in yan�ba�mdaki Naili Mescid'e bakan T�rkiye Yay�nevi'ndeydi... Yaz�k ki, onu 1943'te �ok gen� ya�ta kaybettik...

1001 Roman Dergisi Yay�mlanmaya Ba�l�yor
Yine T�rkiye Yay�nevi'nin ��kard��� bir ba�ka �ocuk dergisi daha vard� ki, bu 1001 Roman'd�. �lkokulu biti�rip ortaokula gitmeye ba�layan �o�cuklar i�in haz�rlanm�� bir dergiydi 1001 Roman... Yavrut�rk'te yaz�l� ko�nular�n say�ca daha �ok olmas�na kar��l�k, 1001 Roman'da, aksine, �izgi romanlar daha a��r basmaktayd�. Daha �nceki �o�u dergilerin e�itici ve ��retici olmalar�na kar��l�k, 1001 Roman'm hi� de �yle bir iddias� yoktu. �izgi romanlar konusunda �ok geni� bir ara�t�rma yapm�� olan Levent Cantek, o g�ne kadar hi�bir derginin �izgi romana 1001 Roman kadar yer ay�rmad���n� belirtiyor ki, do�rudur.1 �ok sonra ba�kalar�, 101 Roman, 1001 �zel diye taklitlerini ��kard�larsa da, hi�bir zaman asl�n�n kalitesini tutturamad�lar...

1001 Roman 1939'da ��kmaya ba�lam��t�. Ayr�ca bir kapa�� yoktu, �izgi romanlar daha kapaktan ba�layarak sizi sar�veriyordu. ��inde neler neler yoktu ki! K�z�l Maske, Sihirbazlar Kral� Mandrake, Polis Hafiyesi X-9, Flash Gordon (Baytekin), Brick Bradford, Buck Rogers, bizde Nat Pinkerton ad�n� alm�� olan Rip Kirby (bug�nk� Dedektif Nick) gibi d�nemin en kaliteli �izgi romanlar� hep bu 100� Roman ��kard�. Bir de Kanadal� atl� polisler Tim'le Sarp: En g�zel atlar, b�t�n ayr�nt�lar�yla hep bu dizide �izilmi� olurdu.

K�z�l Maske, g�n�m�zdeki bal�kadamlar gibi v�cuduna s�ms�k� yap��m�� bir tayt giyerdi, y�z� a��k olup g�zlerinde maske takard�. Superman gibi havada u�ar, gerekti�inde tek motorlu, �ift kanatl� u�aklar�n aras�ndan y�ld�r�m gibi ge�erek gidece�i yere herkesten �nce yeti�irdi.

Lee Falk'm �izdi�i Sihirbazlar Kral� Mandrake de akl�n al�mayaca�� �eyler yapard�. Sonradan ��rendi�ime g�re T�rkiye�de ilk olarak Ate� dergisinde �im�ek Adam ad�yla ��km��. Ba��nda siyah silindir �apkas�,s�rt�nda her zaman u�u�an siyah pelerini, g�z�nde monokl denen �er�evesiz tek g�zl���yle �ok sevilen bir �iz�gi roman kahraman�yd�.

Neler yapmazd� ki bu Mandrake! Hi� ^unutmam, bir keresinde kovalad��� k�t� adam elinden ka�arak merdivenlerin en �st�ne ��kmay� ba�arm��t� da, Mandrake adam� bir anda a�a��ya indirivermi�ti. Nas�l m�? Bir hareketiyle basamaklar� d�zleyerek merdiven olmaktan ��karm��, k�t� adam da e�ik bir d�zlemde duramayaca�� i�in teker-meker a�a��ya, Mandrake'nin ayaklar�n�n dibine yuvarlan�vermi�ti!

Haaa, bir de Abdul�lah adl� bir yard�mc�s� vard� Mandrake'nin. �ri-yar�, bacaklar�nda bug�nk� mayolar gibi leopar derisi sar�l�, g��l�-kuvvetli bir tipti bu Abdullah. Asla efendi�sinin s�z�nden ��kmaz, en umutsuz anlarda bile yard�m�na ko�ar, o ac� kuvvetiyle b�t�n k�t��leri dize getiriverirdi. Alex Raymond adl� Amerikal� bir ressam�n �izdi�i Baytekin, as�l ad�yla Flash Gordon, konusu uzayda ge�en �ok �nl� bir �izgi roman�n kahraman�yd�. Her hafta uzaydan gelen esrarengiz yarat�klarla m�cadele ederdi. Me�hul D�nyalar ser�veninde Kar�tal Adamlarla �nce m�cadele etmi�, sonra onlar� kendi taraf�na �ekerek ba�ka d�nyalar�n yarat�klar�na kar�� sava� a�m��t�. Bu Kartal Adamlar'�n s�rtlar�nda kartal kanad� gibi kanatlar� vard�. Bunlarla �ok �ok uzaklara kadar u�abilirlerdi. Yani, bir y�ld�zdan t� �tekine!

Bu 1001 Roman yak�n akrabam�z olan Burhan Eni�te'min haz�rlad����n� duymu�tum ya, onlara gitti�imizde eni�teme �izgi romanlarda �n�m�zdeki say�da neler olaca��n� sormadan edemezdim. ��renince okulda arkada�lara anlat�rd�m da, bu sefer �a�ma s�ras� onlara ge�erdi. Hepsi iyi, ho� da, derginin nas�l haz�rland���na dair uzaktan, yak�ndan en k���k bir fikrim yok! Haydi hik�yeleri, romanlar� birileri daktiloda yaz�yor, sonra da m�rekkepleyip �stampa gibi k���da bas�yor, derdim. Bunu anlad�k! Ama ya resimler? Resimlerin �izildikten sonra dergiye nas�l bas�ld���na bir t�rl� ak�l s�r erdiremiyordum. Bunu da sorard�m Burhan Eni�te'ye... Adamca��z bana kli�e diye �inkodan bir kal�p yap�ld���n� anlatmaya �al���rd�, ama bu kal�b�n nas�l yap�ld���n� bir t�rl� g�zlerimin �n�nde canland�ramazd�m.

Kozano�lu'ndan Ratip Tahir Burak'a
Levent Cantek, T�rkiye'de �izgi Roman adl� incelemesinde, biz�de ilk �izgi roman haz�rlayan ki�inin Abdullah Ziya Kozano�lu (1906-1966) oldu�una dikkati �ekiyor. T�rkiye Yay�nevi'nde �al��t���m '50'li y�llarda tan�d���m Abdullah Ziya Bey'in as�l mesle�i m�hendislikti. Taahh�t i�leri yapard�. A��k ba�l�, uzun boylu, �ok �abuk konu�tu�u i�in s�zc�klerin yar�s�ndan �ocu�unu yutan bir adamd�. �ocu�u zaman ne konu�tu�unu pek de anlayamazd�m. As�l ��hretini K�z�l Tu�, Fa* tih'in Feneri, Atl� Han, Kolsuz Kahraman, Malko�o�lu, Kaan gibi konusu T�rk'�n anayurdunda ge�en romanlar�yla yapm��t�. Ama gerekti�inde, resim masas�n�n ba��na ge�ip �izgi roman �izmekten de geri kalmam��t�. Y�llar sonra, '6O'l� y�llarda, Taksim, S�raselviler'de, sahibi oldu�u b�y�k binan�n en �st kat�nda bir de tiyatro a�m��t�. Ergun K�knar'l�, Genco Erkal�l�, �etin �pekkaya'l�, Ege Ernart'l� �nl� Arena T�yatrosu'nun ku�rucular� aras�nda Abdullah Ziya Bey de vard�.
Bizde �izgi roman�n bir ba�ka �n�c�s� de Ratip Tahir Burak (1903�1977)'t�r. �nce Heybeliada�daki Y�ksek Denizcilik Okulu'nda, sonra da G�zel Sanatlar Akademisi'nde okumu�tu Ratip Tahir Bey. Sonra Ba�b��li'de �e�itli gazete ve dergilerde ressam olarak �al��m��, bu arada zaman zaman kendi de gazete ve dergiler ��kartm��t�. 1950'den itibaren de �izgi romanlar yapmaya ba�lam��t�. Onu Ak�am gazetesinde �al��t���m s�ralarda g�rm��t�m: Atm���na yakla�m��, boylu boslu, yak���kl� bir adamd�. O s�ralarda Ankara'da politikaya girmi� oldu�undan �stanbul'a hayli seyrek gelmekteydi. Yaz� i�leri salonuna girdi�inde herkesle sel�mla��r, biz gen�lerle bile i�imizle ilgili birka� kelime laf etmeden patronun odas��na ge�mezdi. Herkesin sevdi�i bir kimseydi; hepimizin g�nl�n� almay� bilirdi. Diyorum ki, Heybeliada'daki Y�ksek Denizcilik Okulu'nu bitirdikten sonra Donanma'dan ayr�lmasayd�, belki Bab��li usta bir �izerden mahrum kalacakt� ama, Donanma yak���kl� bir Albay, hatt� belki de bir Amiral kazanm�� olacakt�. Kumanda etti�i muhribin k�pr� �st�nde, ba��nda kasket, elinde d�rb�n, kollar� s�rmal� bembe�yaz denizci �niformas� ne de yak��acakt� Ratip Tahir Bey'e...

�stad �e�itli gazetelere �anl� Plevne, Barbaros'un Son Sefe�ri, Koca Yusuf, Cem Sultan, Sa~ ray Kad�nlar�, L�le Devri, Bize Barbaroslu Derler gibi konusu Osmanl� tarihinden al�nm�� birbirinden g�zel ve s�r�kleyici pek �ok �izgi roman �izmi�ti. �zelli�i, konusunun da, �izgilerinin de orijinal olmas�yd�; �o�u �tekiler gibi asla konusu yaban�c� romanlardan apart�lmam��t�, re�simleri onlardan kopya �ekilmemi�ti. �o�u gazetede tirajlar d��meye ba�lay�p da tehlike �anlar� �almaya ba�lad� m�, yaz� m�d�r�n� bir tela�t�r al�rd�: Hemen bir hamle yapmak gere�ini duyar; gazeteye bir �eki-d�zen vermek i�in kollar� s�varken sa�a sola da yeni diziler �smarlard�. Bu arada da Ratip Tahir Bey'e haber g�nderilir, gazete i�in yeni bir tarih� �izgi roman haz�rlamas� rica edilirdi.

Hepsi iyiydi, ho�tu ama, hazret o s�ralarda Ankara'da oldu�u i�in bizim Ak�am'm �izgi roman�n� g�n� g�n�ne Ankara'dan u�ak postas�yla g�ndermekteydi. Kar nedeniyle, ya da ba�ka bir sebepten �t�r� Ankara'dan u�ak kalkmasa, ertesi g�nk� gazeteye girecek �izgi roman�n bo� kalan yerine ne koyaca��m� bilememenin s�k�nt�s� geceleri hep uykular�m� ka��r�rd�. Neyse, bir aksilik olmad� da, Ratip Tahir Bey'in g�n� g�n�ne u�ak postas�yla g�nderdi�i �izgi romanlar� hi� aksamad�.

60 Y�l �ncesinin �ocuk Dergileri
Cumhuriyet'in ilk y�llar�nda �ocuk dergileri dendi mi, akla gelen ilk isim Mehmet Faruk G�rtunca (1904-1982) olurdu. Asl�nda ��retmen olan Mehmet Faruk G�rtunca, 1928'de �ocuk Sesi adl� bir �ocuk dergisi ��kartmaya ba�lam��t�. Bu dergi Cumhuriyet y�llar�n�n ilk b�y�k �ocuk dergilerinden biri olarak �nem ta��r. Dergide Ressam Adil, M�nif Fehim �zarman (1900-1983) ve de Abdullah Zi�ya Kozano�lu �iziyorlard�. O zamanlar, bug�nk� gibi Copyright ajanslar� nerde? �u ya da bu yoldan getirtilen yabanc� mecmualar eli yatk�n gen� �izerlere verilerek �st�nden kopya �ektirilirdi. Konu�malar da T�rk�e'ye �evrilerek bo�alt�lan balonlara tek tek elle yazd�r�l�rd�. Sonra, yapt�r kli�elerini, ver matbaaya, geceleri sabaha kadar hald�r huldur bast�r dergiyi... Mehmet Faruk G�rtunca, 1934'te Afacan adl� bir ba�ka dergi daha ��kartm��, sonra 1939'da bu iki dergiyi, yani �ocuk Sesi ile Afacan'� birle�tirmi�ti.

O g�nlerin �nemli �izgi roman ressamlar�ndan biri de Orhan Tolon'du (1912). Galatasaray Lisesi'nde okurken a�t��� resim sergisinde Faruk G�rtunca'n�n dikkatini �ekmi�, sonra da teklifini geri �evirmeyerek onun yan�nda �al��maya ba�lam��t�. Bu arada �nl� karikat�ristimiz Cemal Nadir G�ler'in de 1937'de �ocuk Duygusu adl� bir �ocuk dergisi ��kartt���n� da Levent Cantek'in kitab�nda okudum. Unutmadan ilave edeyim, o kitapta ilgi �ekici bir �eye rastlad�m, onu da bura�da belirtmeden ge�meyeyim. Me�er �talya'n�n fa�ist diktat�r� Mussolini, biri hari� b�t�n Amerikan �izgi romanlar�n�n �lkesine girmesini yasaklatm��! M�saade etti�i tek �izgi roman ise Walt Disney'in �nl� Miki Fare'si!.. Nedense onu yasaklamam��, o sevimli farenin yurda girmesini izin vermi�.

Bankac� K�z�m Ta�kent, Do�an Karde�'i Yay�nl�yor
D���n�yorum da, o g�nlerde hangi �ocuk dergileri vard� diye, bunlardan ba�kalar� pek akl�ma gelmiyor. Ya�� 60'a gelenlerin, �ocuk Haftas�n� unuttunuz!" diye sitem ettiklerini buradan duyar gibi oluyorum. Ger�ekten 1943'te yay�mlanmaya ba�lanan �ocuk Haftas� da d�neminin g�zel dergilerindendi. Peki, ya Do�an Karde�i Onu atlay�p anmamak ger�ekten b�y�k haks�zl�k olur. Onun hakk�nda da biraz s�z s�ylemek gerek...

Do�an Karde�in hazin bir ��k�� hi�k�yesi var. Yap� ve Kredi Bankas�'n�n kurucular�ndan kimyager K�z�m Ta�kent, 7-8 ya��ndaki o�lu Do�an'� �svi�re'ye tahsile g�nderiyor. Ama ak�la gelmeyen �ey, �svi�re'de bir k�r gezintisinde o�lu Do�an'�n ba��na geli�yor. 10 Nisan 1939 g�n� bir a��khava gezmesinden d�nerlerken eteklerinden ge�tikleri koca bir da� derinden derine g�rledikten sonra bir ��� halinde aralar�nda Do�an'in da bulundu�u �ocuklarla ��retmenlerin �st�ne g���veriyor! Me�er o b�lgede yakla��k her y�zy�lda bir, baharda eriyen karlar nedeniyle buna benzer facialar meydana gelirmi�. Binlerce tonluk ta�lar�n alt�nda kalmaktan yaln�z okulun m�d�r� kurtuluyor. O da, bu g�r�lt�y� hi� kimse duymazken, bindi�i at�n hissedip binicisini d�rtnala oradan uzakla�t�rmas� saye�sinde! ��te, K�z�m Bey, bu faciada kaybetti�i o�lunun ad�n� ve an�s�n� ya�atmak amac�yla 1945'te �stan�bul'da Do�an Karde� ad�n� verdi�i bir dergi ��kartmaya karar veriyor. Dergi ba�lang��ta Vedat Nedim T�r'�n y�netimindeydi. Bask�s� ger�ekten temizdi, ayr�ca banka �ubelerinin sayesinde yurdun pek �ok yerine de d�zenli bir �ekilde da��t�labilir yordu. E�itici olmas�na e�itici, ��retici, yol g�sterici bir dergiydi. Anneler, babalar al�p okumalar� i�in �ocuklar�na veriyorlard�, ama veletler yine de �teki harc��lem �ocuk dergilerini Do�an Karde�le tercih ediyorlard�. ��yle s�ylersem belki biraz da�ha iyi anlatm�� olaca��m: Do�an Karde�, ne bileyim, sa�lar� taral�, �oraplar� �ekik, mahalledeki bo� arsada top oynamayan �ocuklar�n dergisi olmu�tu. B�y�k bir �o�unluk, i�i ba�tan sona polisiye ve kovboy �izgi romanlar�yla dolu �teki dergileri bu e�itici, ��retici dergiye hep tercih ediyorlard�. Bu nedenle de Do�an Karde� �ocuklar�n kendi ceplerinden para verip ald�klar� bir dergi olmad�. Elbette aksini iddia edecekler ��kabilir, ama bu da benim g�zlemim... Yazar �mit Beyazo�lu, Alb�m dergisinin Nisan 1998 say�s�nda, Do�an Karde�'in kapan�� nede�nini ��yle yorumluyor:

"Aral�ks�z otuz �� y�l ��kan Do�an Karde�, 19 Haziran 1978'de yay�n hayat�na maalesef son verdi. 1988'de yeniden canland�r�lmas�na �al���ld�ysa da bunca y�ldan sonra Do�an Karde� eski arkada�lar�n� b�rakt��� yerde bulamad�. Onlar b�y�m��, evlenip �ocuk sahibi olacak ya�lar� s�rmeye ba�lam��lard�. Oku�yan, ele�tiren, ara�t�ran, bilimsel d���nen, laik, yurtsever, herhangi bir hobi sahibi, sa�l�kl�, sportmen, kibar, kararl�, biraz sert tabiatl�, ne istedi�ini bilen 'Avrupai bir �ocuk' tipi de art�k moda olmad���ndan kapand�. 10 y�l sonra yeniden yay�nlanmak istendiyse, mo�das� ge�mi�ti art�k... Arkas� gelmedi." Rastlant�ya bak�n ki, Hayat Yay in-lar�'nda �al��t���m '70'li y�llarda, onca i�-g�� aras�nda bu dergiyi k�sa bir s�re bana da ��kartt�rd�lar. Ama dergi bence o eski kimli�ini �oktan kaybetmi�ti, do�al �mr�n� zaten bir s�reden beri tamamlam�� bulunuyordu.

Sururi'ler, Firuzlar... Sonra da Suat Yalazlar, O�uz Aral'lar
Liseye gitmeye ba�lad���m�z y�llar�da Yavrut�rk, �ocuk Haftas� �oktan kapanm��t�, ama 1001 Roman h�l� ��kmakta devam ediyordu. Her �ar��amba 1001 Roman g�n�yd�; s�n�fta, �o�u zaman da derslerde, arka s�ralarda kitab�n i�inde gizleyerek �ok rahat 1001 Roman okundu�u bug�n gibi g�zlerimin �n�ne geliyor.

Daha sonraki y�llarda �izgi roman Bab��li'de ba�l� ba��na bir i�kolu hali�ne geldi. Ba�ta Ceyl�n olmak �zere yeni yeni yay�nevleri ortaya ��karak �izgi roman dergileri yay�mlamaya ba�lad�lar. Bu arada pek �ok �izer bu romanlar� as�llar�ndan kopya �ekerek kendilerine yeni bir i� alan� a�t�lar. �evki, �ahap Ayhan, Ayhan Erer, Faruk Ge�, Galip B�lkat, Suat Yalaz, Sezgin Burak, karde�i Ersin Burak, �zcan Eralp gibi �izer ve karikat�ristler mesle�e "kopist" olarak ba�lad�lar. Hepsinin de g�nl�nde yatan aslan, �talya ya da �ngiltere'ye gidip ressam olarak �al��mak, olmazsa, Bab��li'de kal�p kendi �izgi roman�n� �izmekti.

Sonralar� T�rk sinemas�n�n Ayhan I��k ad�yla ilk b�y�k star� olarak �n yapacak olan Ayhan I��yan'�n da bir zamanlar '40'l� y�llar�n sonlar�nda T�rkiye Yay�nevi'nin ��kartt��� Hafta dergisine �izgi roman kopya ederek hayata at�ld���n� bilmem biliyor muydunuz? E�er Y�ld�z dergisinin artist yar��mas�na kat�l�p birincili�i kazanmasayd�, elbet �izer olarak �al��makta devam edecek, o da kimbilir bir g�n, tarz�n� geli�tirerek d�neminin tan�nm�� �izerlerinden biri olacakt�...

Aralar�ndan yurtd���na gidip yerle�en ve ba�ar�l� bir ressam-�izer olarak ad�n� duyuranlar, S�ruri G�men, Firuz A�k�n, bir de Suat Yalaz oldu. 1950'lerin ortalar�nda New York'a gidip resimlerini Alex Raymond'a be�endiren S�ruri, Amerika'ya yerle�ip y�llarca ger�ekten kaliteli �izgi romanlar haz�rlad�. Almanya'ya yerle�en Firuz, �ok say�da dergiye ill�strasyonlar yaparak sivrilirken, Fransa'ya yerle�en Suat da �izgi roman alan�nda �n yapt�.

'50'li y�llardan bu yana Bab��li ressamlar� neler neler �izmediler ki! O kadar �ok dergide, o kadar �e�itli �izgi roman yay�mland� ki, hepsini s�raya koymak ancak bu alanda uzman olmu� bir ara�t�rmac�n�n yapabilece�i bir i�. �izerler, dergiler, bu dergilerdeki diziler, tipler, inan�n �u anda hepsi birbirine kar���yor...

Suat Yalazlar, Akan Erbulak'lar, Bedri Koraman'lar, Semih Balc�o�ullan, O�uz ve Tekin Aral Karde�ler, Turhan Sel�uk'lar, Remzi T�remen'ler ve daha kimler kimler... Hepsi de Bab��li'de y�llarca bu alanda g�z nuru sarfedip, al�n teri d�kt�ler...

Red Kid'ler, Tom Miks'ler, Pekos Bill'ler, Ten Tenten'ler, Teks'ler, �erlok Holmes'ler, Buffalo Bill'ler, Asteriks'ler... Daha? Abd�lcambaz'lar, Kara Murat'lar, Zagor'lar, Tarkan'lar, Kinova'lar... Elbette hepsini burada sayacak de�ilim. Saymaya kalksam, inan�n sayfalar dolar...
Dergilerden de, Dolmu�lar, Mizah'lar, G�rg�r'lar, F�rt'lar, Limon'lar, Leman'lar, Karikat�r'ler... Ve daha kimbilir neler neler...

Ve h�l� bug�n bile, kar��m�za ��k�t�klar�nda dudaklar�m�zda belli bir tebess�mle bir g�z att���m�z eski g�-za�r�lar�m�z Temel Reis'ler, Ho� Memolar, G�ng�rm��'ler, Bizimkiler, Hasbi Tembeller...
Yavrut�rk, 1001 Roman derken ne�relere geldik... �uras�n� itiraf etmeli ki, yaln�z ilk gen�lik y�llar�nda de�il, i� g�� sahibi olduktan sonra bile y�l�larca b�kmadan, usanmadan �izgi ro�man okuduk. Evde okuduk, yolda okuduk, yata��m�zda okuduk, derste bile kitab�n i�ine saklay�p gizliden gizliye okuduk... H�l� da, denk d���erse, okuyoruz. Anla��lan, ya�ad�k�a da okumaya devam edece�iz...

Nas�l okumayal�m ki? G�z�m�z� a�t�k, �etin Kaptan'lar�, Mandrake'leri, Bay tekin'ler i, Edi ile B�d�'leri g�rd�k... Onlar� sevdik, onlars�z edemez olduk... O kadar ki, s�ras�nda sayfalar dolusu yaz�l� romanlar� oku-maktansa, �izgi romanlar� okumay� onlara tercih ettik... Ama asl�nda, okuma al��kanl���m�z� onlar� okuya�rak elde ettik...
�yi ki okumu�uz, demek galiba en iyisi...
Evet! Ya�as�n �izgi romanlar!!

Not: Bu yaz� daha �nce Tarih ve Toplum Dergisinin May�s 2000 say�s�nda yer alm��t�r.



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|