11.04.2005

 

T�rkiye�de �izgi Roman: K���ttan Sinema

Levent Cantek

T�rkiye�de �izgi roman aral�klarla y�z k�sur (kesintisiz olarak ise yetmi�) y�ld�r yay�nlan�yor. Memleket �retimleri bu tarihle ya��t say�labilir, haf�zalarda yer etmi� yerli �al��malar�m�z da var ama bug�n �izgi roman denildi�inde ilk akla gelen �r�nler �o�unlukla yabanc� �izgi romanlar.

T�rkiye�de �izgi roman aral�klarla y�z k�sur (kesintisiz olarak ise yetmi�) y�ld�r yay�nlan�yor. Memleket �retimleri bu tarihle ya��t say�labilir, haf�zalarda yer etmi� yerli �al��malar�m�z da var ama bug�n �izgi roman denildi�inde ilk akla gelen �r�nler �o�unlukla yabanc� �izgi romanlar. Bunun birka� nedeni var, ilki ku�kusuz T�rkiye�de �izgi roman�n bir end�stri kolu olabilecek kadar geli�ememesi. Genellikle gazetelerin yaratt��� maddi imk�nlarla devaml�l�k g�sterebilen yerli �izgi romanlar, yabanc� yay�nlarla nicelik ve nitelik olarak rekabet edebilmi� de�illerdir. �izerlerimizin �ocuklar� d���nerek pek �izgi roman �retmemi� olmalar� bir ba�ka nedendir; genellikle gen�ler ve b�y�kler i�in �rettiklerini s�ylerler. Bu tercihin de a��klamas� �u olabilir: �izerlerimiz �o�unlukla karikat�r k�kenlidir, g�ndelik siyasetle me�bu bir �izgi ge�mi�inden gelmektedirler. Genellikle �ocuklar�n t�ketti�i �izgi romanlardan farkl� bir i� yapma, i�e -ve kendilerine- bir ciddiyet katmaya �al��t�klar� d���n�lebilir. Ayr�ca �ocuk dergileri d���k sat��larla var olduklar� i�in �zg�n bir �izgi roman� maddi olarak ya�atabilecek g�ce sahip de�illerdir. Yerli �izgi roman yerine daha ucuza malolan - bazen kopyalanarak daha da ucuza getirilen- yabanc� �izgi romanlar� tercih etmi�lerdir. �lk �izerlerin gazetelerde kadrolu olarak �al��mas�n�n nedeni b�t�n�yle ekonomiktir. Hatta O�uz Aral da bir gazete sahibinin deste�iyle G�rg�r�� -ve �izerlik mesle�ini- cazibe merkezi haline getirmi�tir.

G�rg�r ve benzeri dergilerde �izgi roman �reten �izerlerin konu tercihleri de �b�y�kler i�in� olmu�tur. G�rg�r��n ticari ba�ar�s� yerli �izerlerin karikat�rle varolan ili�kilerini g��lendirmi�, komik-karikat�rize �izgiyi yayg�nla�t�rm��t�r. Yukar�da �izgi roman denildi�inde akla gelenlerin yabanc� �izgi romanlar oldu�unu yazm��t�k, �yle ki uzun y�llar �izgi roman� tan�mlarken Tommiks-Teksas denmi�tir. ��ocuklar i�in� �retilmi� bu �izgi romanlarla �b�y�kler i�in� �retilen yerli �izgi romanlar aras�ndaki fark sadece konu tercihlerinde de�ildir. T�rkiye�de yayg�n olarak sevilen yabanc� �izgi romanlar photo-realistic denilen foto�rafa yak�n ger�ek�i bir �izgiyle �retilmi�lerdir. Mizahi bir vurgu yapmak gerekmedik�e b�t�n �izimler ger�ek�idir, insanlar�n duru�lar�, jestleri (do�al olarak anlat�lan hik�ye ve diyaloglar) olduk�a ciddi ve deyim yerindeyse a��rba�l�d�r. Hatta kimi �rneklerin kendini a��r� ciddiye alan anlat�lar olduklar� rahatl�kla s�ylenebilir. Mizah dergilerinde yay�nlanan-pop�lerlik kazanm�� �izgi romanlar ise kendileriyle alay eden, ironik, kahramanl�k edebiyat�na ve ser�ven k�lliyat�na y�nelik sarkastik bir dil ta��yan anlat�lard�r. Yay�nland�klar� mecran�n �izgi tercihine uygun olarak karikat�rize ve komik �izgiyle anlat�l�rlar.

T�rkiye�de �zellikle yabanc� �izgi romanlar� okuyarak t�re sempati (ya da fan d�zeyinde tutku) besleyen okurlar aras�nda mizah dergilerinden ��kan �al��malar� �izgi roman saymama e�ilimi olduk�a g��l�d�r. Yerli �al��ma olarak sadece photo-realistic �izgilerle �retilmi� s�n�rl� say�daki (elbette yine b�y�kler i�in olan) �izgi romanlar ise daha kolay kabul g�r�r. �izgideki bu �slup farkl�l��� bizdeki kadar sert olmasa da hemen her �lke �izgi roman�nda ya�anm��t�r. Photo-realistic �izginin ��k��� ve yayg�nla�mas�, bask� tekniklerinin yetersizli�i nedeniyle foto�raf�n gazetelerde s�n�rl� olarak kullan�labildi�i bir d�neme denk d��er. �izgi roman�n orijinalinde (comics) var olan komiklikle ilgili tarihsel bir k�r�lmay� da i�aret eder. �izgi roman gazetelerde yayg�nla�t�k�a, pazarlanabilir bir �r�ne d�n��t�k�e farkl� ilgileri olan okurlar hedeflenmi�, komik olmayan �izgi roman ve bantlar �retilmi�tir.

T�rkiye�de �izgi roman, sineman�n yayg�nla�mad��� bir d�nemde dergilerde yer alm��, kimi zaman �sinema roman�� ad�yla kullan�lm��t�r. Otuzlu y�llarda pop�lerlik kazanan yabanc� �izgi romanlar�n sinema uyarlamalar�n�n g�sterimde olmas� tesad�f de�ildir. D�nemin yay�nc�lar� �izgi roman se�imlerinde sinemaya g�sterilen ilgiyi kullanm��lard�r. Sinemalarda ucuz bilet fiyatlar�yla g�sterilen d���k b�t�eli seriyal filmlerine �o�unlukla �ocuklar�n ra�bet etti�ini hat�rlatal�m. Beyazperdedeki filmin kahraman�n�n yeni ser�venleri dergilerde yer almaktad�r. O d�nemin t�m �ocuklar�n� b�y�leyen Alex Raymond�un Baytekin�i (Flash Gordon) bug�n photo-realistic �izginin ba�yap�t� say�lmaktad�r. T�rkiye�deki �izgi roman kavram�n� bi�imlendiren ilk olgu (sineman�n katk�lar�yla) Baytekin�e g�sterilen ilgidir. Ona benzeyen �izgi romanlar�n telifi al�nm��, �slup olarak onu izleyen ser�ven �izgi romanlar�ndan olu�an dergiler yay�nlanm��t�r. Raymond ve photo-realistic �izgilere g�sterilen ilgi T�rkiye�ye �zg� de�ildir. O d�nemlerde hemen her �lke hen�z kendi tarz�n� ve yerel �al��malar�n� �retememi�tir, global �l�ekli bir yayg�nl�k kazanan Amerikan �izgi romanlar� hayranl�kla okunmaktad�r. �rne�in yine T�rkiye�de b�y�k ilgi g�ren Tommiks ve Teksas��n yarat�c�lar� olan Essegesse ekibi Raymond izleyicisidir, photo-realistic bir �izgiye sahiptirler. Hik�ye tercihleri ve anlat�m bi�imleri Amerikan �izgi roman�n�n Golden Age d�nemi (1930-40 y�llar�) �r�nlerini model olarak almaktad�r. Sinematografik kurgu ve Hollywood etkisi bariz olarak kendini hissettirmektedir.

T�rkiye�deki �izgi roman kavram�n� bi�imlendiren ikinci olgu Tommiks ve Teksas��n yay�nlanmas� ile ger�ekle�ir. Western t�r�ndeki bu �izgi romanlarla k���ttaki sinema gelene�i s�rd�r�l�r. Her iki �izgi roman�n orijinal isimleri de�i�tirilirken sinemaya ba�vurulmu�tur. Biri western filmlerinin �nl� bir oyuncusundan di�eri kovboylar diyar� yar�-mitik Teksas b�lgesinden ismini alm��t�r. �stelik (Amerikan �izgi romanlar�n� model alan ve Amerikan �izgi romanlar�na g�re daha d���k telifli) �talyan �izgi romanlar� b�t�n�yle Hollywood�un yayg�nla�t�rd��� Western k�lt�r�n� i�lemektedirler. T�rkiye�deki yay�nc�, isim de�i�ikli�i ile Amerikanvarili�i g��lendirmek istemi�tir. �lgin�tir, okuyucu bu �izgi romanlar�n y�llarca Amerikal�lar taraf�ndan haz�rland��� sanm��t�r, ticari olarak san�lmas� da istenmi�tir. Tommiks ve Teksas o g�ne de�in k�smen telifsiz, �o�u kopya �izgili yay�nlarla dolu �izgi roman piyasas�nda kolayl�kla sivrilirler. Ne yapt���n� bilen senaryosu, iyi tasarlanm�� kurgusu ve sarih bir �izgisi vard�r her iki �izgi roman�n da.

Ba�lang��taki cazibesine ra�men Amerikan �izgi roman� bizdeki etkisini giderek yitirmi�tir. Nedeni Amerikan �izgi roman�nda temelden ya�anan de�i�ikliklerdir. Bizi, �talya�y� ve t�m Avrupa�y� etkileyen Golden Age d�nemi �izgi romanlar�n�n ya�am alan� 1940 y�l�ndan sonra gazetelerle s�n�rlanm�� ve eski s�ksesini giderek yitirmi�, S�per Kahraman ekol� olarak adland�r�lan (milad�n� S�permen ve Batman�in olu�turdu�u) yeni tarz bir �izgi roman �ne ��km��t�r. Bu yeni tarz�n (Holywood aya�� gecikti�inden olmal�) T�rkiye�deki etkisi nerdeyse hi� olmam��, nitelikli �rneklerinin yay�nlanmas� ancak yar�m as�r kadar sonra ger�ekle�ebilmi�tir. Golden Age d�neminin ikamesi olan �talyan �izgi romanlar� (fumetti) ise ayn� d�nemin ba�atlar� olmu�tur. T�rkiye�de �izgi roman denilince ilk akla gelen, en uzun s�re yay�nlanan, �ok satan yabanc� �izgi romanlar�n tamam� �talyan �izgi roman end�strisinin �r�nleridir. Yabanc� �izgi romanlar i�erisinde uluslararas� bir ba�ka ekol olan Frankofonlar bizde daha �ok �ocuk dergilerinde yer alm��, Asteriks, Tenten ve Red Kit d���nda pop�lerlik kazanamam��t�r. Bunun nedeni �talyan �izgi romanlar�n�n �ok sayfal� yo�un �retimlerine ba�lanabilir; Frankofonlar�n y�lda bir ya da iki kez ��kan 46 sayfal�k alb�m gelene�i �talyanlar�n ayda 96 sayfa ��kan dergi tempolar�na direnememi�tir. �talyan �izgi romanlar�, T�rkiye�de �izgi roman�n �ok sayfal� ve zamansal olarak s�k aral�kl� yay�nlanmas� al��kanl���n� getirmi�tir. Yine bir�ok �lke �izgi roman�nda renkli olarak s�rd�r�len �izgi roman yay�nc�l��� bizde siyah beyaz ve ���nc� hamur k���tlara bas�l� olarak ger�ekle�mi�tir. K�saca �izgi roman, yabanc� �rneklerin (�zellikle �talyanlar�n) katk�s�yla �ocuklar i�in �retilen, ser�ven arzusunu doyuran e�lencelik bir anlat� t�r� olmu�tur.

Doksanl� y�llar�n ikinci yar�s�ndan itibaren �izgi roman� farkl� bi�imde yeniden tan�mlamaya y�nelik �abalar ba�lam��t�r. Nostaljiyle kar���k bir ilgi, y�llarca �t� kaka� say�lmas�n�n diyeti olan iade-i itibar, �izgi roman� sanat�n ve hayat�n i�inde yeniden yorumlayan de�erlendirmeler i� i�e ge�mi�tir. Bug�n, eskiye nazaran daha nitelikli yay�nlar i�ermesine kar��n k���lm�� bir piyasa var. Yabanc� �izgi romanlar i�erisinde, ili�kilerini yeni kahramanlar�n� Hollywood y�ld�zlar�ndan se�ecek kadar alenile�tiren �talyanlar�n h�kimiyeti s�r�yor. Amerikan s�per kahramanlar�, �ngilizcenin yayg�nla�mas�, televizyondaki �izgi filmlerin ve epey zamand�r Hollywood uyarlamalar�n�n �o�almas�yla ilgi g�r�yor ve yay�nlan�yor. Frankofonlar, Red Kit, Asteriks ve Tenten d���nda pek bilinmiyor. D�nyada giderek artan bir ilgi g�ren Japon �izgi roman� (manga) bizde hen�z yay�nlanmad�. �izgi romana sanat olarak yakla�an farkl� Frankofon alb�mleri ya da Amerikan grafik romanlar�n yay�nlanabilirli�i o �izgi romanlar�n sinema uyarlamalar�n�n yap�lmas�na ba�l�. Bir ba�ka deyi�le, bug�n �izgi roman� estetik, entelekt�el ya da sanatsal kayg�larla yeniden tan�mlamak isteyenlerin kar��s�nda, hali haz�rda (ve bug�ne kadar) yay�nlanan �izgi romanlar�n olu�turdu�u k�lt�rel kodlarla ilgili bir engel var. Mesele �izgi roman�n bu de�er katma �abas�n� hakkedip etmemesi de�il.

Son s�z yerli �izgi roman i�in: Bug�n bir iki yay�na, birka� gazete k��esine s�k���p kalm�� bir �retim s�z konusu. �zellikle komik ve underground tarz� bir hik�yecilik yayg�n. Yerli �izerlerin yabanc� �izgi romanlar�n bi�imlendirdi�i piyasa ile pek bir ili�kileri yok. Yabanc� �izgi roman okurlar�n�n onlar�n �retimlerini �izgi roman saymamas� gibi onlar da yabanc� �r�nleri �ocuk�a, hayat�n d���nda ya da de�ersiz g�r�yorlar.

Bu yaz� 8 Nisan 2005 tarihli Radikal Kitap ilavesinde yer alm��t�r.


En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|