17.04.2005

 

�a�lar Boyu Amerikan �izgi Roman� 1

Der.Kutlukhan Kutlu

Gazetelerdeki �izgi bantlardan "komik kitap"lara, Alt�n �a�'dan korku �izgi romanlar�na ve G�m�� �a�'dan g�n�m�ze, Amerikan �izgi roman�n�n tarihi�Daha �nce Sinema dergisinde yer alan (Aral�k 2004) bu yaz�y� iki b�l�m halinde aktar�yoruz.


Bizim i�in "�izgi roman", i�aret et�ti�i �eyi her zaman bire bir kar��lamasa da pek mu�lak olmayan, nispeten iyi tan�mlayabildi�imiz bir kelime. Ve mecra. Amerikal�lar i�in �yle de�il. Yirminci y�zy�l�n ilk yar�s�nda Amerikal�lar karika�t�rleri, komik �izgi bantlar�, �yk� anlatan seri �izgi bantlar� ve nihayetinde bizim "�izgi roman" dedi�imiz mecray� tek bir kelimeyle ifade edivermi�ler: "comics" (bildi�iniz "komik" kelimesinden geliyor). Ve bu durum, Amerika'da hakiki �izgi roman�n kaderini belirlemi�. �te yandan, Amerikan �iz�gi roman�n�n k�klerine g�z gezdirdi�inizde, bi�raz esefle de olsa, bunun neden b�yle oldu�unu gayet iyi anlayabiliyorsunuz.

Amerika'da 20. y�zy�l�n ba��nda pop�lerle�en �izgi bantlar�n (atas�, 1896'da ba�layan ve gaze�telerin ilk tan�nm�� �izgi karakteri haline gelen "The Yellow Kid" ola�rak kabul ediliyor) genel olarak "comics" ad�n� , almas�n�n sebebi, epeyce bir ; s�re bu bantlara mizah�n ha�kim olmas�yd�. �lk 30 y�lda �izgi bantlar�n neredeyse tamam�, �nceki g�nk� konuyla ili�kisi olmayan, her g�n kendi ba��na ayr� bir �ey anlatan bantlard�. Sonralar�, Buhran'�n kas�p ka�vurdu�u 30'lu y�llar Amerika's�nda, ad�n� bas�ld��� ucuz ka��ttan alan "pulp" �yk� dergilerinde, sinemada ve radyoda yayg�n olarak kullan�lan seri kurmaca mant���na uygun ola�rak bir ser�venin bir g�ne s��mad���, uzun s�re devam eden macera �yk�leri, su� �yk�leri, hatta fantastik �yk�ler anlatan �izgi bantlar giderek yayg�nla�t�. 1929'da gazetelerde yerini alan Buck Rogers'�n �nc�l�k etti�i bu y�nelim, Baytekin ya da sadece Gordon dedi�imiz feza fatihi "Flash Gordon" ve her t�rl� deforme y�zl� su�luyla u�ra�an �nl� dedektif "Dick Tracy" gibi �nl� �izgi karakterlerle devam etti. Lee Falk'un yaratt��� ve bizde �ok iyi tan�nan K�z�lmaske ("The Phantom") ve Mandrake ("Mandrake the Magician") de 30'lar�n gazete band� karakterlerindendi.

SER� KURMACA �TT�FAKI
Ser�vene a� bu yeni �izgi bantlar, "pulp" dergilerin, seri filmlerin ve "soap opera" denen "arkas� yar�n" radyo programlar�n�n do�al m�ttefikiydi. D�rt mecra aras�nda �ok �retken bir etkile�im ba�lam��t�. Bir�ok �r�n bu mecralar�n birka��n� birden dola��yordu. �rne�in "Flash Gordon" �izgi bant�larda hayat�na ba�lam��, sonra hemen radyo�da, "pulp" dergilerde ve sinemada boy g�s�termi�ti (Bu arada 1936 tarihli Flash Gordon tahminlere 350 bin dolar civar�nda tahmin edilen b�t�esiyle en pahal� seri yap�m kabul edilir). Kariyerine "pulp" kahraman olarak ba�layan Doc Savage ise �nce radyoya, sonra �izgi romana uyarlanm��t� (sinemaya ise ancak 1975'te u�rayabildi). Ser�venine radyoda ba�lad�ktan sonra hemen hemen var olan her mec�raya s��ram�� olan "The Shadow" da �zellikle 30'lu ve 40'l� y�llarda bu seri �yk� sinerjisinin ���kard��� kahramanlara �ok iyi bir �rnek olu�tu�ruyordu.

"KOM�K K�TAP"IN DO�U�U
Amerika'da �izgi roman, gazetelerdeki �izgi bantlar�n �z be �z �ocu�u. Do�rudan onlar�n eseri. ��nk� mecra ilk ba�ta bu �izgi bantlar�n katlan�p �eyrek gazete boyunda bir ek olu�tura�bilece�i bir format alt�nda toplanmas�; sonra da ayn� anda bir�ok gazetede yay�nlanan baz� bantlar�n dergi bi�iminde biraraya getirilerek yeniden bas�lmas�yla do�du. Gazetelerdeki bu �izgi bantlara "comics" dendi�i i�in, bu bantla�r�n derlendi�i dergilere de "comic book" (hatta bazen "funny book") dendi. Yani komik kitap. Bu isim, insanlar�n mecraya bak���n� da, beklentileri de belirledi, h�l� da belirlemeye devam ediyor. Ba�larda sadece daha �nce gazetelerde yay�nlanm�� �izgi bantlara yer veren "komik kitap"larda, sonra sonra �zg�n i�ler de yay�nlanmaya ba�lad�. Ama yeni yeni olu�maya ba�layan bu "comic book" mecras�n� ate�leyen as�l olay�n ger�ekle�mesi i�in 1938'e kadar beklenmesi gerekti.

VE S�PERMEN...
1938 Haziran'mda, Action Comics'in birinci say�s� gazete bayilerinde (o d�nem "comics"in standart sat�� noktas�) g�r�nmesiyle, her �ey de�i�ti. Mavi taytl� (ve nedense tayt�n�n �st�ne k�rm�z� bir don giymi� gibi g�r�nen), k�rm�z� �izmeli ve k�rm�z� pelerinli bir adam, koca bir arabay� kafas�n�n �st�ne kald�rm��, bir kayaya �arp�yordu. Biz art�k her nevi "s�per"i kan�ksam�� durumday�z, ama 1938'de o kapa�� g�renler, mitolojik boyutlarda bir g�� g�sterisi sunan bu kost�ml� adamdan epey etkilenmi� olmal�. Jerry Siegel ve Joe Shuster, 1933'te yaratt�klar� bu karakteri defalarca gazetelere �izgi bant olarak satmaya �al��m��lar, ama hi�bir inan�l�rl��� bulunmayan b�yle bir kahraman�n �izgi band�m almay� kimse istememi�ti. Bunun bir sonucu olarak da S�permen ("Super-man"), gazete bantlar� yerine "comic book" format�nda, yani bizim deyi�imizle �izgi roman mecras�nda do�du. Ve hemen bu mecran�n tart��mas�z liderli�ini �stlendi. Bir y�l sonra S�permen kendi ad�m ta��yan bir �izgi romana ge�mi�ti. S�per kahraman furyas� ba�lam��t� art�k. Bununla birlikte, Alt�n �a� da.

ALTIN �A�
Amerikan �izgi roman�n�n tarihinde iki tane ad� kesin olarak konmu� d�nem var. Bunlardan ilki, S�permen'in ortaya ��k���yla ba�layan ve kimine g�re 1945'e, yani ikinci D�nya Sava��'n�n bitimine dek, kimine g�reyse 50'lerin ortas�na kadar s�ren ve mecraya ilginin doru�unu olu�turan Alt�n �a� (1943'te Amerika'da ayda toplam 25 milyon �izgi roman sat�l�yordu!). Bob Kane ad�ndaki gen� �izer S�permen'in ba�ar�s�n� g�r�nce, birka� sene �nce kafas�nda kurmaya ba�lad��� kost�ml� kahramana yeniden odaklan�yor ve b�ylece, ilk olarak 1939 May�s'�nda Detective Comics'in 17. say�s�nda g�r�nen Batman (anlam�: yarasa adam) do�uyordu. �nceleri "The Bat-Man" olarak an�lan bu karakter, bir sene sonra hem S�permen gibi kendi �izgi roman�na sahip oldu, hem de �imdiki "Batman" ad�m ald�. S�permen'in aksine s�per g��lere sahip olmayan ve intikam gibi tehlikeli bir motivasyonla hareket eden bu kahraman�n da �abucak pop�ler olmas�yla, �izgi romanlarda mantar gibi s�per kahraman bitmeye ba�lam��t�.

Y�ZBA�I VE D��ERLER�
Marvel, ya da o zamanki ad�yla Atlas Comics, 30'lar�n sonlar�nda ilk Human Torch karakterini (Johnny Storm de�il) ve Atlantis'li sualt� insan� Namor'u yaratm��t�. Daha sonra, 4O'l� y�llar�n ba��nda ve bu defa Timely Comics ad�yla, Joe Simon ve sonralar� "Kral" lakab�na lay�k g�r�lecek olan Jack Kirby'nin yaratt��� Captain America'y� (Y�zba�� Amerika) ��karacakt�. �stelik, deneme s�resi olmaks�z�n, do�rudan kendi ad�m ta��yan bir �izgi romanla. �nsan�st� kuvvete, Amerikan bayra��n�n renklerini ta��yan bir kost�me ve kalkana sahip olan Y�zba�� Amerika, kat�ks�z bir milliyet�i, azg�n bir vatansever ve elbette Nazilerin korkulu d��man�yd�. Y�zba�� ile ayn� y�l, mecran�n ilk kad�n kahraman� olmasa da ilk d�nemin en �nl� s�per-kad�n� olan, Wonder Woman (Harika Kad�n) da �izgi romanlarda boy g�sterdi. DC Comics'in e�itim dan��man� William Moulton Marston, "S�permen'in g�c�ne ve iyi ve g�zel bir kad�n�n b�t�n cazibesine sahip bir kad�n karakter" ortaya ��karma amac�yla yaratm��t� bu kementli, g�r�nmez u�akl�, bileklikleriyle kur�unlan savu�turabilen Amazon'u. O s�rada DC'deki s�per kahraman say�s� daha da artm��, ye�il bir g�� y�z��� sayesinde inan�lmaz �eyler yapabilen Green Lantern (Ye�il Fener) ve d�nyan�n en h�zl� adam� olan Flash (K�rm�z� �im�ek) gibi karakterler, Justice Society of America ya da k�saaca JSA (Amerika Adalet Cemiyeti) adl� bir grupta bir araya gelmi�lerdi. Bu, g�n�m�z�n X-Men'inin de aralar�nda bulundu�u s�per kahraman gruplar�n�n ilk �rne�iydi. (Bu arada �ok g��l� bir s�per kahraman olmas�na kar��n Harika Kad�n'�n 40'l� y�llar�n ayr�mc� atmosferinde bu gruptaki faaliyetine sekreter olarak ba�lad���n� da belirtelim.)

W�LL E�SNER VE S�NEMASAL ETK�LER
O esnada gazete kulvar�nda, d�nya �izgi anlat�m tarihini ciddi �ekilde etkileyecek ba�ka bir s�re� ba�l�yordu. �lk g�nlerinden itibaren gerek �izer gerekse yay�nc� kimli�iyle �izgi roman sekt�r�n�n i�inde yer alm�� olan Will Eisner, 1940'ta "The Spirit" (Ruh) adl� karakterini �izmeye ba�lam��t�. Pazar g�nleri tamamen �izgi serilere ayr�lm�� olan 16 sayfal�k bir eke ad�n� veren Spirit, �ld� san�ld�ktan sonra geri d�nen ve su�lulara kar�� sava�an maskeli bir kahramand�. Her hafta 7-8 sayfal�k alanda ba�ka bir maceran�n anlat�ld��� karanl�k �ehir polisiyesi "The Spirit", karakter a��rl�kl�, ama karakterden bile �ok atmosferin �n plana ��kt��� yepyeni bir �izgi anlay���n� temsil ediyordu - t�pk� tam da o s�ralar Hollywood'da alt�n �a��n� ya�amakta olan kara film gibi. �iddeti resmetmekten �ekinmeyen bu "noir" gazete bant�, adet oldu�u �zere �ocuklar� de�il, do�rudan yeti�kinleri hedefleyen bir �al��mayd�. Eisner bu yeni mecran�n sundu�u olanaklar� ara�t�rmaya kararl�yd� ve �zellikle �kinci D�nya Sava��'ndan d�nd�kten sonra yapt��� deneylerle �izgi romanda anlat�m�n �n�nde yeni ufuklar a�t�. Eisner �izgi roman�n Orson Welles'i (ikisi ayn� d�nemin yarat�c�lar�), The Spirit ise �izgi roman�n "Yurtta� Kane"i oldu demek hi� abart�l� olmaz. Orson Welles'in kendisinden Hitchcock'a ve kara filmlere var�ncaya kadar d�nemin sinemas�n�n sundu�u anlat�m olanaklar�n� inceleyerek, yepyeni yollar g�sterdi Will Eisner. Kara filmin feti� haline getirdi�i �ok karanl�k ve keskin g�lgeleri bol bol kullanarak "ayd�nlatma"y� �yk�lerinde �nemli unsur haline getirdi. Sinemadaki de�i�en kamera a��lar�n� �izgiye uyarlayarak, bu anlat�m arac�ndan ziyadesiyle faydaland�. Ve getirdi�i yeniliklerle hem sinemasal anlat�m�n ba�lang�c�na imza att�, hem de tamamen �ocuklara y�nelik g�r�len �izgi roman�n yeti�kinlere hitap eden bir mecra olma yolculu�unda �nemli bir ad�ma.

KORKU ��ZG� ROMANLARI DEVR�
�kinci D�nya Sava�� s�ras�nda. Amerikan askerleri �nemli bir okuyucu kesimini olu�turuyordu ve sava��n ard�ndan sat��lar d��meye ba�lam��t�. S�per kahramanlara olan ilgi de azal�yordu. Dahas�, "asi gen�lik" Amerika'y� son derece tedirgin eder hale gelmi�ti ve su� �yk�s�n�n �ok pop�ler bir t�r haline geldi�i bu d�nemde �izgi roman su�lular� y�celten, masum beyinleri zehirleyen zararl� bir mecra olarak g�r�lmeye ba�lam��t�. 15 - 20 y�l �nce Hollywood'un kar�� kar��ya kald��� t�rden bir kamuoyu bask�s� olu�mu�tu �izgi romana kar��. Tamamen bu ko�ullara cevaben Educational Comics (��retici �izgi Romanlar) ad� alt�nda didaktik ve ��retici �izgi romanlar basmaya ba�layan eski AA'in ba�� Max Gaines gibilerinin �abalar� da bo�a ��k�yordu. ��nk� bu �yk�ler satm�yordu.

1947'de Max Gaines'in �l�m� �zerine, Educational Comics'i 25 ya��ndaki o�lu Bili Gaines devrald� ve ad�n� Entertainment Comics'e (E�lendirici �izgi Romanlar) �evirdi. Ve radyo programlar�ndan a�ina olup �ok sevdi�i bir t�re, korkuya y�neldi. EC'nin ba��n� �ekti�i korku yay�nlar�n�n Amerikan �izgi roman�nda kalite ve olgunluk a��s�ndan bir ba�ka alt�n �a� te�kil etti�i s�ylenebilir, i�in ironik yan�, EC'nin tematik a��dan seleflerine k�yasla son derece zengin korku �yk�lerinin, "Amerikan de�erleri" denen �eyin �zerinde ciddi bir �ekilde durmas�yd�. "The Vault of Horror" ve "Tales From the Crypt" serileri, g�rsel a��dan ve �yk� anlat�m� a��s�ndan �izgi romanlar� yepyeni bir d�zeye ula�t�rmakla kalm�yor, a��r� milliyet�ilikten ayr�mc�l��a varana kadar 50'ler Amerika's�n�n toplumsal ve psikolojik bir haritas�n� da ��kar�yordu.

(Devam edecek)



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|