27.04.2005

 

�a�lar Boyu Amerikan �izgi Roman� 2

Kutlukhan Kutlu

Amerikan �izgi roman�n�n tarihi ile ilgili yaz�n�n ikinci b�l�m�n� aktar�yoruz.

KAMUOYU BASKISI VE SANS�RE DO�RU
Rock and roll denen g�r�lt�l� bir m�zik; e�li�inde tepinen asi gen�li�e y�nelik tedirginli�in, n�kleer sava� korkusunun, kom�nizm ku�kusunun ve bunun bir sonucu olarak Senat�r McCarthy'nin �nc�l���ndeki kom�nist "cad� av�"n�n ya�and��� 50'li y�llar Amerika's�, b�y�k bir gerilim ve paranoya co�rafyas�yd�. Yerle�ik Amerikan d�zeni bu gerginli�e tepki olarak, banliy�de ya�ayan �ekirdek aileyle temsil edilen yapay bir mutluluk ve huzur imaj�n� dayatmaya �al���yordu. B�yle bir atmosferde, �izgi romanlar�n y�ll�k toplam has�lat�n�n 1 milyar dolar� ge�ti�i 1954'te, bask� dayan�lmaz bir h�l ald�. Psikiyatrist Dr. Frederic Wertham'�n "Seduction of the Innocent" (Masumun G�naha Te�viki) adl� kitab�nda �zellikle korku ve su� t�r�ndeki �izgi romanlar�n �ocuklar� zehirledi�ini ve su�a te�vik etti�ini ileri s�rmesi, �izgi roman kar��tlar�n� iyice galeyana getirmi�ti. Kendilerine ku�aklar aras� u�urum ve asi gen�lik konusunda su�layabilecekleri bir g�nah ke�isi sunulan anne ve babalar, bu f�rsat�n adeta �st�ne atlad�. �ok ge�meden toplu �izgi roman yakma olaylar� g�r�lmeye ba�land�. Kongre ise konuyu mercek alt�na alm��t�. Devlet sans�r�nden korkan �izgi roman yay�nc�lar�, t�pk� yirmi sene kadar �nce Hollywood'un yapt���m yap�p, kendileri bir denetim ve sans�r y�ntemi uygulamaya karar verdiler. B�ylece "Comis Code Authority", yani "�izgi roman nizamnamesi yetkisi" do�du. Ancak 16 Eyl�l 1954 tarihli bu nizamname, �zellikle korku ve su� �yk�s� unsurlar�n� yasaklayan yap�s�yla, EC'yi bitirmek i�in d�zenlenmi�ti adeta. EC aynen bu yollu itirazda bulunduysa da, nafileydi. Nizamnameyi sekt�r�n tamam�na yak�n� kabul etti ve CCA damgal� olmayan �izgi romanlar gazete bayiilerinde sat�lmamaya ba�lad�. Bu s�recin sonunda su� ve korku t�rleri �izgi romandan �ekilmi�; mecray� olgunla�t�rmaya y�nelik �nemli ad�mlar atm�� olan EC neredeyse tamamen ortadan kalkm��t� (Gaines ak�ll�ca bir hareketle, sonralar� ba�ka bir efsane haline gelecek olan MAD adl� yay�n�n� dergi format�nda basarak CCA nizamnamesinin elinden kurtarm��t�). Gerek yetkililer, gerekse yay�nc�lar�n�n kendileri "comics" kelimesinin lanetine kap�lm��cas�na, bu mecran�n tamamen �ocuklara y�nelik oldu�u pe�in h�km�yle �izgi roman�n ufuklar�n� karartm��t�. Ve meydan bir kez daha s�per kahramanlara kald�.

G�M�� �A�
G�m�� �a� b�yle ba�lad�. 1956 Ekim'inde, Showcase'in 4. say�s� ��kt�. Bu say�da Alt�n �a� kahraman� Flash (K�rm�z� �im�ek), yeniden do�uyordu. Ama eski kimli�iyle de�il, ba�ka bir kimlikle: Julius Schwartz ilk ba�ta bu eski kahraman� aynen geri getirmeyi d���nd�yse de, daha sonra ayn� g��lere sahip yeni bir karakter yaratmaya karar verdi. B�ylece K�rm�z� �im�ek'in "ikinci s�r�m"� Barry Allen'�n maceralar� ba�lam�� oldu.

K�rm�z� �im�ek, yeniden do�an Alt�n �a� s�per kahramanlar�n�n ilkiydi yaln�zca. Onun ard�ndan Ye�il Fener, Atom, Hawkman gibi birtak�m kahramanlar da geri geldi. Bu karakterler, su� ve korku �izgi romanlar�n�n ortadan kalkmas�yla do�an bo�lu�un yeniden s�per kahramanlarca doldurulmas�na �nayak oldu. Bir s�re sonra Justice League of America (Amerika Adalet Divan�) ad�nda yeni s�per kahraman grubu olu�mu� ve k�sa s�rede kendi �izgi roman�na kavu�mu�tu. Bu geli�me s�per kahramanlar�n sadece Alt�n �a�'a has ge�ici bir heves olmad���, �izgi roman�n ana ak�m�n� olu�turdu�u g�r���n� per�inlemi�ti.

MARVEL �AHA KALKIYOR
G�m�� �a� belki DC'nin s�per kahramanlar�n�n geri d�n���yle ba�lam��t� ama, �a�a damgas�n� vuran yay�nc� Marvel Comics oldu. 50'lerin ortalar�nda da��t�m sorunlar� ve d��en sat��lar nedeniyle maddi a��dan �ok k�t� durumda bulunan Marvel 60'larla birlikte adeta �aha kalkt�. G�m�� �a�'�n ba��nda DC'ye i� yapan Jack Kirby, 1959'da Marvel'a d�nd�. Marvel hen�z yeniden s�per kahraman �yk�leri yay�nlamaya ba�lamam��, bilim kurgu �izgi roman lan ��kar�yordu Bir bak�ma, G�m�� �a�'a ge�ememi�ti. Ve i�ler k�t� gidiyordu. Jack Kirby ile Stan Lee, bir ��k�� yolu buldular: 1961 Eyl�l'�nde, kendi ad�n� ta��yan bir �izgi romanla, Fantastik D�rtl� ("Fantastic Four") do�du. D�rt ki�iden olu�an ve pratikte bir aile te�kil eden bu s�per kahraman grubu, muazzam bir ilgi g�rd�. DC'nin s�per kahramanlar�na hi� benzemiyordu Fantastik D�rtl�, �ncelikle, geleneksel s�per kahramanlar�n aksine mitolojik ve ikonik de�il, son derece insaniydiler. Ve sanki bunun alt�n� �izmek istercesine ilk say�n�n kapa��nda �niformas�z g�r�n�yorlard�. Marvel'in Fantastik D�rtl� ile yakalad��� ba�ar�n�n ard�ndan, s�per kahraman geleneklerine tamamen ayk�r� olan Hulk ("The Incredible Hulk") geldi. Bir Doktor Jekyll ve M�ster Hyde �e�itlemesi gibi olan bu �izgi roman, bilimadam� Bruce Banner'�n ve k�z�nca d�n��t��� asabi ye�il devin maceralar�n� anlat�yordu. Hemen ard�ndan "Amazing Fantasy"nin 15. say�s�nda Amerikan �izgi roman tarihinin en �nl� iki s�per kahraman�n�n ikincisi sahne ald�: �r�mcek Adam. Peter Parker adl� �elimsiz bir ��renci radyoaktif bir �r�mcek taraf�ndan �s�r�l�p insan�st� kuvvete ve d�z duvara t�rmanma yetene�ine sahip oluyor ve bunu takiben "b�y�k g�c�n b�y�k sorumluluk gerektirdi�i" d�sturunu ac� bir tecr�be (amcas�n�n, zahmet edip de yakalamad��� h�rs�z taraf�ndan �ld�r�lmesi) ile ��reniyordu. Muhte�em D�rtl�, �r�mcek Adam ve Hulk gibi Marvel kahramanlar�, �izgi romana yeni bir soluk getirdi. Art�k Marvel s�per kahraman� demek, insani sorunlarla bo�u�an, kimileri okuyucusunun her g�n ya�ad�klar�na �ok benzeyen dertleri ve sorunlar� olan karakterlerdi. Alt�n �a� s�per kahramanlar� o s�ralarda Amerika'y� kas�p kavuran ekonomik Buhran'�n getirdi�i envai �e�it s�k�nt�dan uzakla�mak, ger�ek hayattan ka�mak i�in ideal birer ara�t�. 60'larda Marvel'in yaratt��� onlarca s�per kahraman ise, okuyucular�n� g�ndelik hayattan, ger�ek insanlar�n s�k�nt�lar�ndan al�p bamba�ka bir yere g�t�rm�yor, tersine bu s�k�nt�lar� ve ger�ekli�i kucakl�yordu. DC kahramanlar� genellikle kurmaca �r�n�, var olmayan �ehirlerde ya�arken Marvel'in Amerika'n�n var olan �ehirlerinde ve mekanlar�nda ya�amas� bile bu durumun bir g�stergesiydi. DC'nin s�per kahramanlar�n�n "ikonik", Marvel�in s�per kahramanlar�n�n ise "insani" oldu�u �eklindeki kan�, bug�n de varl���n� devam ettiriyor.

YERALTI ��ZG� ROMANI
60'l� y�llarda Amerikan �izgi roman�nda ba�ka bir hareket de ya�an�yordu. CCA damgas�yla hi� i�i olmayacak bir �izgi romanc�l�k. Yeralt� �izgi romanc�l���, ya da "comix". "Fritz the Cat" ile �nlenen Robert Crumb ba�ta olmak �zere Gilbert Shelton, Spain Rodriguez, Art Spiegelman, Justin Green, Kim Deitch gibi �izerlerin s�r�kledi�i bu ak�m, asl�nda 60�larda g�r�len alternatif k�lt�r hareketinin bir uzant�s�yd� K�lt�r�n her alan�nda hem dalgalar y�kseliyor, yerle�ik d�zenle aras� hayli limoni olan yeni ku�ak farkl� �eyler deniyordu. Frans�z �izgi roman� "Barbarella�n�n Roger Vadim taraf�ndan y�netilen sinema uyarlamas�n�n masum cinsel obje / kad�n kahraman�n� oynayan Jane Fonda'n�n ��plak g�r�nd��� Newsweek kapa��nda "Her �ey Serbest" ba�l��� dikkati �ekiyordu. DC ve Marvel gibi ana ak�m� parsellemi� g�r�nen b�y�k yay�nc�lar�n i�ine girmeyip, i�lerini kendi basan ya da k���k yay�nevlerinden bast�ran yeralt� �izgi romanc�lar�, Will Eisner'den ve belki EC'den sonra s�per kahramans�z �izgi roman�n en �nemli ad�mlar�ndan birini daha atm��t�lar. Uyu�turucu "trip"lerinin de etkisiyle ortaya ��kan "psyehedelic" �izimler, kimi tamamen d��avurumcu �izgiler (baz� Robert Crumb i�lerinde g�r�lebilece�i �zere), keskin toplumsal yorumlar ve parodiyle bezeli bu ak�m, 70'lerin ortalar�nda uyu�turucu sat��� yasaklan�r, 60'lar ruhunun alevi s�nerken, �zellikle da��t�m a��n�n ortadan kalkmas� sonucu yava� yava� kayboldu. Ancak 50'ler paranoyas�n�n eseri �izgi roman nizamnamesinin tamamen d���nda, bamba�ka, yeti�kinlere y�nelik bir �izgi romanc�l���n, "sanat" olarak g�r�len bir �izgi romanc�l���n �n�n� a�t�lar.

70�LER
70'lerde DC'nin i�leri pek iyi gitmiyordu. DC Patlamas� ve DC S�n��� denen iki durumda, DC �nce bir�ok �izgi roman yaratm��, sonra bunlar�n �o�unu yay�ndan kald�rmak zorunda kalm��t�. ��k��� G�m�� �a�'�n "Marvel �a��" haline gelmesinde b�y�k pay� bulunan Jack Kirby'yi getirmekte g�rd�ler. Bu transferde adeta s�perstar muamelesi g�ren Kirby, DC evrenine bug�n h�l� kullan�lan baz� yeni kahramanlar ve k�t�ler getiren "New Gods" �izgi roman�na imza att�.

Transfer bir yana, 70'lerde DC'nin bile �yk�leri toplumsal sorunlarla daha i�li d��l� olmu�, daha bir ger�ek�ile�mi�ti. 1971'de Marvel CCA damgas� alamayacak bir �yk�yle piyasaya ��kt�, �r�mcek Adam'�n 96. �la 98. say�lar�nda anlat�lan �yk�, nizamnamenin bahsetmeyi dahi yasaklad��� bir konuyu, uyu�turucu konusunu ele al�yordu -ama zararlar�n� anlatmak i�in. CCA damgas�z bu �yk� ilgi g�rd�kten ve insanlar bu konuda Marvel'� destekledikten sonra, �izgi roman nizamnamesi biraz yumu�amak zorunda kald�. Korku �izgi romanlar�n�n yeniden yay�nlanmas�n�n �n� a��ld�, DC'nin "Swamp Thing"i (Batakl�k Canavar�) ve Marvel'�n Ghost Rider'� (Hayalet S�r�c�) gibi bir taraftan da s�per kahraman �izgi roman� olan korku dizileri ��kt�. Ayr�ca Marvel, Robert E. Howard'�n "pulp" fantezi kahraman� Conan'� �izgi romana uyarlad�. Kimmeryal� barbar�n hayali bir ge�mi�teki maceralar�n� anlatan bu �izgi roman ilgi g�r�nce, ilk olarak Conan'da g�r�l�p epey tutulan Red Sonja karakteri de kendi �izgi roman�na terfi etti. Bunu Kral Kull'un maceralar�n�n izlemesiyle "k�l�� ve b�y�" t�r� ana ak�m �izgi romanda kendine hat�r� say�l�r bir yer edindi. Conan'�n bir ba�ka �nemi, ba��ms�z �izgi romanc� Dave Sim'in destans� "Cerebus the Aardvark"�n�n bir Conan parodisi olarak yola ��kmas�d�r (sonralar� bu dar patikadan ��k�p kurmaca d�nyas�nda toplumsal konular� ele alan, daha karma��k, benzersiz bir �ey haline gelmi�tir Cerebus). Dave Sim'in b�y�k yay�nc�lardan ba��ms�z olarak yay�nlanan �nl� �izgi roman�, yeni ba��ms�z �izgi roman yay�nc�lar�n�n ��k���na �nayak oldu. 70'lerin Amerikan �izgi roman tarihi a��s�ndan �nemli g�nlerinden biri, 1975 yaz�nda X-Men 1. say�n�n ��kt��� g�nd�. Bu yeni ku�ak s�per grup, geleneksel s�per kahramanlardan de�il, do�u�tan farkl� olan "mutant'lardan olu�uyordu ve bu �zellikleriyle biraz 70'ler ortas�n�n punk ak�m�n� �a�r��t�r�rcas�na toplumd���yd�. �r�mcek Adam gibi X-Men de zaman zaman kendini yabanc�la�m�� ve d��lanm�� hisseden "tipik gen� �izgi roman okuru" profilinin kolayl�kla �zde�le�ebilece�i tiplerdi. Bu d��lanm�� s�per tipler karde�li�i, g�n�m�z�n en pop�ler s�per grubu.

(Devam Edecek)

Notlar:
+ Bu yaz�n�n tamam� daha �nce Sinema dergisinin Aral�k 2004 say�s�nda yer alm��t�r.
+ Yaz�da kulland���m�z foto�raf Jack Kirby'ye aittir.



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|