18.07.2005

 

Edebiyat �izgi Romana Ne Katar?

Kemal Karatay

T�rkiye�de �izgi roman, edebiyata yak�n g�r�ld���nden "roman" olarak adland�r�lm��. Bu yak��t�rma, uyumlu bir birlikteli�in garantisi olmam�� elbette. Karatayl�, �izgi roman�n edebiyatla ili�kisini incelerken T�rkiye�deki yetkin �rneklere de de�iniyor.

T�rkiye�de �izgi roman, comics olan �zg�n isminden terc�me edilirken edebiyat�n bir par�as� olarak d���n�lm�� ve "roman" olarak alg�lanm�� (Bu tercihte �izgi roman�n zararl� say�lmamas� i�in yay�nc�lar taraf�ndan geli�tirilmi� bir korumac�l�k g�d�s� de aranabilir). S�fat tamlamas� olarak sinema roman, resimle roman, resimli roman ve �izgi roman bi�iminde bir de�i�im g�stermi�. Bat��da oldu�u gibi T�rkiye�de de �izgi roman�n edebiyat ya da sineman�n d���nda / �tesinde farkl� bir anlat�m arac� say�lmas� ise olduk�a yak�n tarihli. Genel kabul g�ren g�r�� ise �izgi roman�n sinemaya ya da edebiyata yakla�t��� oranda �zg�nl���n� yitirdi�i. Bu sorun, sinema ya da edebiyattan �izgi romana uyarlamalar yap�lmas� s�z konusu oldu�unda g�r�n�rle�iyor.
Sinemadan yap�lan �izgi roman uyarlamalar� edebiyattan yap�lanlarla k�yasland���nda nicel olarak olduk�a azd�r. Bu oran�n hemen t�m �lke �izgi romanlar� i�in ge�erli oldu�u rahatl�kla s�ylenebilir. T�rkiye�de yap�lan sinema uyarlamalar�nda ilk akla gelen �rnekler, Faruk Ge�in Love Story ve Kleopatra, �ahin Erko�ak��n (Sencer) E.T. ve �mer Muz�un Mad Max i�in yapt��� �al��malard�r. Oysa edebiyat uyarlamalar� pedagojik niyetlerle ili�kilendirildi�inden olacak, geni� bir �e�itlili�e sahiptir. �zellikle �ocuk dergileri �nemli klasik romanlar�n� �izgi olarak yay�nlam��, yerli yazarlar�n �yk� ve romanlar�n� uyarlamak konusunda olduk�a istekli davranm��lard�r. �ocuklar i�in �retilmi� yerli �izgi romanlar�n oran�n�n, genel �izgi roman anlay��� i�erisinde s�n�rl� bir yeri oldu�unu hat�rlatmakta fayda var. �ocuklar i�in �retilmi� ve pop�lerlik kazanm�� �izgi roman say�s� bir elin parmaklar�n� ge�mez. Bu s�n�rl�l�k, edebiyat uyarlamalar�n�n (�ocuk meselesiyle bir arada d���n�ld���nde) yayg�nla�mas�n� etkileyen bir sorun olmu�tur.

Dergilerde yay�nlanan edebiyat uyarlamalar� belli bir d�neme kadar yabanc� kaynakl� (�talyan ve Frans�z) olmu�tur. �o�u da metinleri �zetleyen, �ocuklar i�in ehlile�tirilen, �izgi kalitesi vasat�n alt�nda �al��malar olarak tan�mlanabilir. Bu �al��malarda �izerin (ya da uyarlamay� yapan yazar�n) varl���n�n pek de bir �nemi yoktur do�rusu. Ba�kas�n�n �yk�lerini anlat�rken kendini a���a ��karan sanat��larla kar��la�mam�z uzun zaman alm��t�r. Bu s�re�te ilgin� olan, "edebiyat" dendi�inde bir �talyan �izgi roman�n�n hat�rda kalmas�, ilk a��zda s�ylenir olmas�d�r. Edebiyat�n �a�r��t�rd��� bir�ok etmeni i�erdi�inden olacak, Ken Parker bu esteti�in (ya da �izgi roman� estetize etme �abas�n�n) simgelerinden biri olmu�tur. T�rkiyeli okurun al���k olmad��� bi�imde "politik" duru�u, edebiyata yapt��� g�ndermeler, metinleraras� oyunbazl��� bu �izgi roman� �zellikli k�lm��t�r. Ken Parker, Bonelli kal�plar� i�inde kendi "rengini" yaratmay� ba�arabilmi� birka� istisna �al��madan biri asl�nda. Edebiyatla ili�kisi, fumettilerin Hollywood�a y�nelik g�ndermeleri kadar a��rl�kl� bir yere sahip. Benzer bir yorum, m�zik ya da tiyatro i�in de yap�labilir hi� ku�kusuz.

Senarist Berardi, ba�lang��ta olmasa bile sonralar� Ken Parker�� tutkulu bir okur olarak g�stermeyi tercih etmi�tir. Bir "eylemci" olan kahraman prototipi d���n�l�rse bu okuma al��kanl���, Ken Parker��n yar�-uygar hayat duru�una "m�rekkepli" bir derinlik katm��t�r. T�rk�e�de "Gazeteci Leydi" ad�yla yay�nlanan ser�vende Parker, yetkin bir okur de�ildir. Romeo ve Juliet�ten okunan par�alar� a�dal� ve kendi hayat�ndan uzak buldu�u gibi, "okumu�lara" kar�� mesafeli oldu�unu g�steren s�zler sarf eder. Yazarlar�n kendileri gibi d���n�lmesini istemelerinden �ik�yet�idir. Ele�tirdi�i modernist yazarlar m�d�r yoksa k�lliyein kalem ehli entelekt�elleri mi kast etmektedir, �ok a��k de�ildir. Tart��t��� Leydi, sonralar� akl�nda kalacak (ama ilk anda ele�tirdi�i) bir cevap verir: "B�t�n yazarlar �yledir. Bu y�zden onlara g�venmeyin ama okumay� da b�rakmay�n. Ancak b�ylece iyi ve k�t�y� birbirinden ay�rt edebilirsiniz." Ona istedi�i zaman al�p okuyabilece�i kitap torbas�n� g�sterir (�ki sat�rla ge�i�tirilen T�rk�e �evirinin asl�na bak�ld���nda, Leydi�nin Ken Parker�a Irwing, Hawthorne ve Poe gibi yazarlardan s�z etti�ini g�r�yoruz). Ayn� �yk�de yaya olarak yola devam etmek zorunda kald�klar� bir anda Parker�in kitap �uval�n� yan�nda ta��d���n� g�ren Leydi, kitap okuman�n arkada�l�ktan �ok "saplant�ya" d�n��t���n� fark etmi�tir. Ken�in cevab�: "K�lt�r fedak�rl�k istiyor" olur. Ya�ad�klar� okuma zevkini etkilemi� olmal� ki "S�nmeyen Kin" ser�veninde Gazeteci Leydi�yi anmadan edemez: "Okumay� severim. Bir �ngiliz gazeteci bana zamana ayak uydurman�n en iyi yolu budur demi�ti" der. "�air Soyguncu" ser�veninde, beklemek konusunda sab�rs�zl�k g�steren yol arkada�lar�na buldu�u ��z�m� s�yler. Walt Whitman��n �iir kitab�n� g�stererek, "Kafan� me�gul edecek bir �ey bul yeter" der. "Kuzey�in Atl�lar�"nda, m�tevaz�l�k olarak de�erlendirilebilecek bir itirafta bulunur: "[Okurlukta] �ok yeniyim. Ne kadar cahil oldu�umu yeni yeni fark ediyorum." Zaman� yakalamak i�in �aba g�sterdi�ine i�aret eden s�zler de eder. Da�larda kazand��� tecr�beyi de�i�en zaman i�in yetersiz bulmaktad�r: "G�n�m�zde i�e yaram�yor."

Bir�ok �yk�de Ken Parker�� geceleri kitap okurken g�steren kareler resmedilmi�tir. "Vicdan Borcu"nda, Poe okumaktad�r. "G��menler", "Devlerin Yolu" ya da "Kiral�k Katil" gibi �yk�lerde ne okudu�u belirsizdir. T�rk�e�de yay�nlanmayan "Grev" �yk�s�nde, elinde Marx��n Kapital�i vard�r. Bir cep kitab�n� and�ran, bir �zet izlenimi veren (o tarihlerde �ngilizce�de �yle bir bask� var m�yd�, tart���l�r) Kapital�in dilinin a��rl���ndan / anla��lmazl���ndan yak�n�r Ken. Whitman��n metaforlar�n�, Marx��n c�mlelerine tercih etti�i kesindir. Kapital yorumunu otantik ve ger�ek�i bulmak da m�mk�n, konu�an�n Berardi oldu�unu d���nmek de...

Tutkulu bir okura d�n��en Ken Parker��n ser�venleri i�erisinde ba�ar�l� bir edebiyat uyarlamas� mevcut. Berardi, Ambroce Bierce��n "Askerlerin ve Sivillerin �yk�leri" adl� �yk� kitab�ndan yapt��� uyarlamada, Parker ile yazar� kar��la�t�r�yor. Ayn� hayvan� vuran, bu y�zden birbirleriyle kavga eden, sonunda bir ate� ba��nda vurduklar� av� payla�arak arkada� olan iki adam birbirlerine hik�ye anlatmaya ba�l�yorlar. Daha do�rusu, laf� her defas�nda Ken�in a�z�ndan alan Bierce anlat�yor. Yazar�n d�rt �yk�s�ne dayand�r�lan "Asker Hik�yeleri", �yk� ge�i�lerinde iki yeni arkada��n hayatla-edebiyatla ilgili diyaloglar�yla zenginle�tirilmi�.

Berardi �yk�leri uyarlarken ara b�l�mler eklemeyi tercih etmi�. Diyaloglar ve i� sava� d�nemine ili�kin �ark�lar, mar�lar, �rk�� anlay��lar, sava��n d���nda ya�anan g�ndelik hayata ili�kin geli�meler gibi otantik ayr�nt�lar�, �yk�leri yorumlarken becerikli bir bi�imde kullanm��. Bir ba�ka deyi�le, her �yk�ye kendini katm��. "Owl Creek K�pr�s��nde Bir Olay" adl� �yk�y�, birinci tekil �ah�s/�l�n�n a�z�ndan anlatarak, ilgin� bir de�i�iklik yapm�� �rne�in. �yk� bitti�inde Bierce ile konu�an Ken Parker, metinleraras� g�ndermeyi i�aret ediyor elbette: "Yaln�z g�cenme ama [bu t�r �yk�ler] bana biraz Edgar Allan Poe�yu hat�rlat�yorlar." �lgin� olan s�zlerin (ele�tirinin) Bierce�dan �ok Berardi i�in s�ylenmi� olmas�. Bierce (ya da Berardi), rahat bir savunma yap�yor: "G�cenecek bir �ey yok... Poe hepimizin ustas�d�r." Sonraki konu�malar var olan b�t�n anlat�lar�n Homeros�a ya da Kitab-� Mukaddes�e dayand���n�, hemen herkesin bu temeli kulland���n� iddia eden arg�manlarla geli�iyor. Bierce, edebiyat tarihinde yeri olan, nedense post-modernizme aitmi� gibi g�sterilen fikirleri anlat�yor Ken�e: "Ama halk bunu asla bilmemeli. Aksi halde, etraf�m�zda yarat�lan sihirli halka kaybolur ve kitaplar�m�z� kimse sat�n almaz." Asl�na bak�l�rsa, Bierce ile Parker��n geceyar�s�nda yemek yerken yapt�klar� konu�malar, Berardi�nin yazarl�k anlay���n� da a��kl�yor. Ona g�re, bir yazar�n amac� ger�ek de�il, benzerini yaratmak. Ger�ek olaylar tarih�ilerin i�idir. Yazar ise bunlar� hareket noktas� olarak kullan�r. Bir askerin �ld�r�lmesinin k�nanmas�, geni� anlamda sava��n k�nanmas� demektir. Bu sebeple, hayal ger�e�in kendisinden daha ger�ek olabilir. �te yandan Berardi, d���ncelerini Bierce�� kullanarak aktard��� i�in, b�t�n�yle o mu konu�uyor bilebilmek �ok m�mk�n de�il. Elimizde anlat�lanlardan fazlas� yok. Ama bir izlenim olarak, Berardi�nin Ambroce Bierce yorumu biraz da yazar�n kendisi gibi duruyor. Bu a��dan d���n�ld���nde, yazar�n�n kendini a���a ��karmad��� bir �izgi roman t�r� i�inde Berardi bir ka�amak haz�rlam�� kendine. Ken Parker�la ayn� d�nemde ya�am�� (!) bir yazar�n �yk�lerini, "sava� kar��tl���" ba�lam�nda se�mi� ve uyarlam��. Se�ti�i d�rt �yk�y� birbirine ba�larken, arada kahramanlar�yla konu�mu�.

Asker Hik�yeleri�nin T�rkiye�deki ilk yay�n�ndan bir on y�l sonras�na gidece�im. Arada ge�en y�llarda, farkl� edebiyat uyarlamalar� yap�lmad���ndan ya da �e�itli terc�meler yay�nlanmad���ndan de�il. T�rkiyeli okurun kar��la�t��� ilgin� bir edebiyat uyarlamas� �izgi romandan bahsedebilmek i�in yapaca��m bunu. Ya�ad���m�z d�nemin �nemli yazarlar�ndan biri olan Paul Auster��n New York ��lemesi�nin ilk kitab� Cam Kent�in �izgi roman uyarlamas� yay�nlanm��t� o d�nem. Hemen s�yleyeyim: David Mazzuchelli�nin �izgileriyle olu�turulmu� �al��ma, bana g�re, T�rk�e�de yay�nlanm�� en ba�ar�l� edebiyat uyarlamas�. Y�zlerce uyarlama aras�nda Cam Kent�i b�yle bir de�erde an�yor olmam, s�zc�klerin ve metaforlar�n (sahnelerin demiyorum), �izgiye d�n��t�r�lmesinde g�sterilen maharetten kaynaklan�yor. Hemen her t�rde g�r�len "sadakat" sorunu, Cam Kent�te konu�ulmuyor, anlat�lan�n farkl� bir dilde i�ledi�i hemen fark ediliyor ��nk�. Mazzuchelli�nin k�vrak zekal� ironik kurgusu, �al��man�n bir romana, bir metne dayand���n� unutturuyor.

Ba�kas�n�n hik�yesini anlatan Berardi, bir edebiyat uyarlamas�nda, "yazarla" kendini a���a ��karm��, yazarl�k hakk�nda d���ncelerini anlatm��t�. Cam Kent�te polisiye romanlar yazan kahraman�n kar��s�na (vakt-i zaman�nda kendisi de polisiye romanlar yazm��) bir yazar olarak ��kar Auster. Hem de garip bir bi�imde, �zel detektif Paul Auster�i arayan yanl�� bir telefonla: "Burada Paul Auster diye biri yok." Cam Kent, kahraman ve yazar�n kim oldu�unun birbirine kar��t���, ger�ek, roman�n ger�ekli�i ve hayalin i� i�e ge�ti�i bir "oyun." Do�al olarak, Ken Parker gibi s�reli yay�n olma bask�s�yla haz�rlanmam��, ba�ar�l� bir roman� �izgi romana uyarlamay� ama�layan artistik bir deneme.

En �nemli ilgin�li�i, nesneleri zoom yaparak ba�kala�t�ran, metni ba�kala�t�r�lan imgeler aras�nda kurulan ba�lant�larla anlatan g�rsel dili. (Bir apartman�n �nce labirente, sonra bir parmak izine d�n��mesi, uzun konu�malar�n mutlaka �a�r���msal imgelere dayal� bir bi�imde bezenmesi vb.)
�zetle, edebiyat uyarlamalar�n� �� grupta �son ikisini �rneklerle� de�erlendirmeye �al��t�m. �lki, �ocuk dergilerinde pedagojik ama�l� �retilen, onlara okuma al��kanl��� kazand�rmaya ve daha �ok edebiyat� sevdirmeye �al��an �retimler. �kinci grup, Ken Parker gibi s�reli yay�nlar�n olu�turdu�u estetize edilmi� uyarlamalar. Edebiyattan �ok �izgi roman�n �ne ��kt���, roman ya da �yk�n�n sadece konu olarak de�il, �a�r��t�rd�klar�yla bir arada g�rselle�tirildi�i �al��malar bunlar. �te yandan, uyarlaman�n kendisinden �ok "kahraman�n kendisiyle" (�rne�in Ken Parker�la) hat�rlanmalar�, uyarlaman�n �l�e�ini de belirliyor asl�nda. ���nc� gruptakiler ise Cam Kent gibi istisnai, romandan yola ��kan ama o roman olmayan, �izgi roman�n s�n�rlar�n� zorlayan uyarlamalar olarak g�sterilebilir.

�izgi roman okurunun ya� ortalamas� ge�mi�e nazaran y�kseldi�i i�in, ilk gruptaki uyarlamalar giderek azal�yor. �kinci gruptaki Ken Parker ya da Corto Maltese gibi T�rkiye�de "edebiyat esteti�i" denilebilecek bir alanda yer alabilecek �izgi romanlar ise �ok satm�yor. Cam Kent gibi istisnalar bat�da da az �retildi�inden, T�rkiye�ye pek gelmiyor. Yukar�daki yarg�lar� bir hay�flanmadan �ok tespit olarak okumakta fayda var. Berardi�nin yapt��� ka�amaklar�, Cam Kent gibi yenilik�i denemeleri seven biri olarak edebiyat�n �izgi roman� zenginle�tirdi�ini d���n�yorum. Elbette edebiyat� taklit eden de�il, kendi diliyle konu�abilen bir zenginli�i tercih ediyorum.

Ayr�nt�lar Ser�ven #2'de...


En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|