12.09.2005

 

Alfred E. Neuman: Anlat�lmam�� Bir Hik�ye

Can Yal��nkaya

Mad dergisi T�rkiye�de d�nyan�n en �ok satan mizah dergisi olarak bilinir. Can Yal��nkaya, bu �nl� derginin sembol� olan Alfred�in ilgin� tarihini inceliyor.

Alfred E. Neuman (1), mizah d�nyas�n�n en tan�nan emek�ileri aras�ndad�r. 1955�ten bu yana Mad dergisinin hemen her say�s�n�n kapa��nda yer alm��; derginin daimi maskotu ve s�zc�s� haline gelmi�tir. Son elli y�ld�r girmedi�i k�l�k, oynamad��� rol kalmam��t�r: Sam Amca, George Washington, Noel Baba gibi ya�l� karakterleri; Rosemary�nin bebe�i, bir hippi, bir lise ��rencisi ya da daha gen� karakterleri; Michael Jackson, Hintli bir Guru, Tutank-Neuman, Alfred E. Toto ve Ninja Kaplumba�a Alfredo gibi farkl� �rk ve etnik k�kenlerden karakterleri ayn� ba�ar�yla canland�rmay� bilmi�tir. K�l�k de�i�tirmedi�i zamanlarda y�zlerce espriye ve f�kraya malzeme olmakta ve 1956�dan bu yana her se�imde �Daha k�t�s�n� de yapabilirsiniz, zaten hep yap�yorsunuz� slogan�yla ba�kanl��a adayl���n� koymaktad�r.

�lk ortaya ��kt��� g�nden bu yana Alfred E. Neuman��n �iar� �Endi�elenmek kim, ben kim?� olmu�tur. Bunun d���nda sadece arada s�rada, baz� �zl� s�zler s�yledi�inde, konu�tu�u g�r�lm��t�r. Zeka ve salakl���n kar���m� olan bu s�zler �endi�elenmek kim, ben kim?� ruhunu tan�mlamaya yard�mc� olmu�tur. Deme�lerinden bir tanesi ��o�umuz ne istedi�imizi tam olarak bilmeyiz ama ona sahip olmad���m�zdan eminizdir� �eklindedir. Bir ba�kas� �e�er k�z arkada��n�zla evlenmenin nas�l bir �ey olaca��n� ��renmek istiyorsan�z k���k karde�ine nas�l davrand���na bak�n� tavsiyesini verir.

Mad�in maskotu k�lt stat�s�ne ula�m��t�r. Her y�l binlerce ebeveyn Alfred�e benzedi�ini iddia ettikleri �ocuklar�n�n foto�raflar�n� dergiye yollamaktad�r (2). Baz� da�c�lar, Himalayalar�da 28.000 fit y�ksekli�e onun resmini ta��yan flamalar yerle�tirmi�tir, 1964�te baz� ��renciler bir Goldwater mitingini bas�p, ba�kanl�k aday� olarak Neuman�� g�stermi� ve tutuklanma riskini g�ze alm��lard�r.

Alfred E. Neuman��n, Mad�in kapaklar�na ilk ��kmaya ba�lad��� zamanlarda bir ad� yoktu. Daha sonra Melvin Coznowski, Mel Haney, �Endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�u gibi farkl� isimlerle an�lm��t� ama Alfred E. Neuman ismi hi� kullan�lmam��t�. Bu isim, EC comics yazarlar�n�n Henry Morgan��n radyo �ovundan duyduklar� ve �izgi romanlar�nda kulland�klar� bir isimdi, Henry Morgan ise bu ismi, Hollywood�daki bir m�zik y�netmeni olan Alfred Newman�dan dev�irmi�ti. Mad�in yarat�c�s� Harvey Kurtzman�a g�re ise, bu aptal s�r�t��l� �ocuk i�in Alfred E. Neuman ad�n� ilk kullananlar okuyucular olmu�tu.

EC comics�in as adamlar�ndan Al Feldstein ve yard�mc� edit�r Nick Meglin, �ocuktaki potansiyeli fark edince, yapt�klar� ilk i�, kapaklar� �izecek bir ill�strat�r bulmak oldu. �� i�in ilk ba�vuranlardan biri Norman Mingo�ydu ve kendisi 1956�dan 1980�e kadar Mad�in kapaklar�n� �izen isim oldu. Mingo, siyah beyaz ve iki boyutlu Neuman�dan renkli ve daha canl� g�r�n�ml� bir Neuman ortaya ��kard�. Mingo d���nda, Frank Kelly Freas ve Richard Williams gibi isimler Neuman�� resmeden sanat��lar aras�ndayd�lar.

Pek �ok ki�i �endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�unun y�z�n� ilk kez ve sadece Mad�de g�rm��se de, asl�nda bu y�z�n k�kenleri baz� kaynaklara g�re 20. y�zy�l�n ba�lar�na, hatta baz�lar�na g�re 19. y�zy�l�n son �eyre�ine kadar dayanmaktad�r. Anla��lan o ki, bu �ocu�un y�z� Amerikan halk�na pek de yabanc� de�ildir. Alfred E. Neuman, Mad�in kapaklar�n� s�slemeye ba�lad�ktan k�sa bir s�re sonra, dergiye �lkenin d�rt bir yan�ndan, �endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�unun k�kenleriyle ilgili mektuplar gelmeye ba�lar.

Mad�in 27. say�s�nda, bir sayfa okuyuculardan gelen ve �ocu�un daha erken d�nemlerden kalma gazete k�p�rlerine ve karpostallar�na ayr�lm��t�r. Pek �o�unun alt�nda �Endi�elenmek kim, ben kim� ve benzeri c�mleler yazmaktad�r. Okuyucular�n �e�itli iddialar� vard�r. Bir okuyucu, �ok satan bir kartpostal serisini hat�rlatarak �...orijinali 30 y�l kadar �nce eski dostum, m�tevvefa Harry Spencer Stuff taraf�ndan yarat�lm��t�� demektedir. Bir ba�ka mektuptaysa �ocu�un �ilk kez 1915�te otoyollardaki ilan panolar�nda, �Papaya� adl� patentli bir ilac�n reklam�n� yapmak� i�in kullan�ld��� �ne s�r�lmektedir. Neuman��n modern anlamdaki ilk �izgi roman kabul edilen Yellow Kid�e benzedi�i de s�ylenenler aras�ndad�r. Uzun y�llar boyunca, okuyucular, Neuman��n ge�mi�iyle ilgili, rastlad�klar� her t�rl� d�k�man� dergiye yollamaya devam etmi�lerdir. Gelen d�k�manlar aras�nda her t�rl� eski reklam, karpostallar ve hatta II. D�nya Sava���ndan kalma ve �zerinde �Endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�unun resmini bulunduran bir u�a��n foto�raf�, ya da F.D. Roosevelt kar��t� bir karikat�r� (�Elbette Roosevelt�i tutuyorum�) bile mevcuttur.

1950�lerin sonuna do�ru Mad kendini, �ocu�un resmini kulland��� i�in, telif haklar�n�n ihlali ile ilgili bir dizi dava i�inde buldu. Helen Pratt Stuff��n, m�tevvefa e�i Harry Stuff��n, karpostallar� i�in alm�� oldu�u telif hakk�n�n �i�nenmi� oldu�u iddias�yla a�t��� dava, 1965�te New York Federal Temyiz Mahkemesi�nin �n�ne gelmi�ti. Stuff, telif haklar�n� 1914�te alm��t�, fakat 1920�den sonra hi� kartpostal basmam�� olmas�na ra�men, e�i 1941�de telif hakk�n� yenilemi�ti. 1941�le 1948 aras�nda telif haklar�n�n ihlali ile ilgili tam alt� dava kazanm��t� ve Mad�e kar�� a�t��� davay� da kazanmas� kuvvetle muhtemeldi.

Derginin davay� kazanmas� i�in iki se�ene�i vard�: Ya Stuff�lar�n telif haklar�n� korumam�� olduklar� bir emsal bulmal�yd�lar ya da �endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�unun resminin 1914 �ncesinde de var oldu�unu kan�tlamak zorundayd�lar. Bu sebeple �lkenin d�rt yan�nda i�lerine yarayacak kan�tlar aramaya ba�lad�lar. Ba�ka yay�nc�lar taraf�ndan al�nm�� telif haklar�n�n yan�s�ra, herhangi bir telif hakk� al�nmaks�z�n kullan�lm�� resimler buldular. 1936�da resmin telif hakk�n� sat�n alm�� olan William A. Schmeck adl� bir ki�i taraf�ndan da dava edilmi� olan Mad, iki davay� kar��l�kl� olarak birbirlerine kar�� kullanarak su�lamalardan beraat etti. Anayasa Mahkemesi, �nceden al�nm�� b�t�n telif haklar� ge�ersiz k�ld� ve Mad de sevgili maskotuna kavu�mu� oldu.

��in ilgin� taraf�, �ocu�un 1914 �ncesinde yay�nlanm�� pek �ok resminin de olmas�yd�. 1910�larda di��iler taraf�ndan �a�r�s�z di� �ekilir� slogan�yla birlikte kullan�lm��t� (eksik olan di�i buradan geliyor olsa gerek). 1909�da Newlyweds� Grown Up Baby adl� bir Broadway �ovunun afi�inde, 1904�te ise Maloney�s Wedding Day adl� bir m�zikalin program�nda g�r�nm��t�. 1901-1903 aras�nda bir sokak panay�r�n�n tan�t�m rozetinde kullan�lm��t�. 1902�de �ekilmi� iki foto�rafta, resminin dekoratif ama�l� olarak kullan�ld��� anla��lmaktayd�. Bunlara benzer pek �ok �rne�in d���nda, baz� karikat�rlerde de �ocu�un y�z�ne rastlamak m�mk�nd�. Baz�lar�na g�re �ocuk ger�ekten ya�am�� bir ki�iydi.

Asl�nda, anlat�lan hi�bir hikaye �ocu�un k�kenini tatmin edici bir �ekilde a��klamamaktad�r. Bilinen en eski resmi 1895 tarihlidir; �ngiltere ve Almanya gibi Amerika d���ndaki yerlerde de resimlerine rastlanm��t�r. Leconcombre.com sitesine bir e-posta atan Art Neuendorffer�in iddias� ise, �ocu�un ilk olarak 1876�da Henry Holiday�in, Lewis Carrol��n The Hunting of the Snark adl� kitab� i�in yapt��� ill�strasyonlarda g�r�nd��� y�n�ndedir. Sitede bu ill�strasyonlardan ikisini g�rmek m�mk�nd�r.

Peki, �endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�unu bu kadar �ekici k�lan �zellik neydi? Bu metni derledi�im kitab�n yazar� Maria Reidelbach�a g�re, Alfred E. Neuman tiplemesi Jung�vari bir arketip olma �zelli�i te�kil ediyor. Reidelbach, Neuman��n, d�nyadaki en eski halk hikayelerinde g��l� bir rol� olan d�zenbaz/soytar� karakterine m�kemmel bir �ekilde uydu�unu s�ylemektedir. D�zenbaz/soytar� karakteri, k���k ve �aresiz g�r�n�m�n�n alt�nda yapt��� �akalarla b�y�k bir kar���kl�k ��karabilme yetisine sahiptir. K�l�k de�i�tirmekten ho�lan�r. Orta �a�daki karnavallarda boy g�sterir ve s�k s�k ba��n� belaya sokar. Soytar�n�n ba�ka bir �zelli�iyse, kibarl�k ve d�r�stl�k gibi toplumsal gereklilikleri g�rd��� yerde ka�t��� i�in, hepimizin ba�l� oldu�u tabulardan, hiyerar�ik d�zen ve �rg�tlerden ba��ms�zd�r. Bizler de onun yapt�klar�n� seyrederken yeniden soluk almaya ba�lad���m�z� hissederiz. ��imize �ekti�imiz bu temiz havayla birlikte taze d���nceler ve yeni fikirler ediniriz ya da hi� yoktan oturup ��yle g�zel bir kahkaha patlat�r�z (3).

Dipnotlar
(1) Bu metin b�y�k �l��de, Maria Reidelbach��n Completely Mad: A History of the Comic Book and Magazine adl� kitab�n�n �Alfred E. Neuman: The Untold Story� adl� b�l�m�n�n k�salt�lm�� bir �evirisidir. Yararlan�lan di�er kaynaklar i�in kaynak�a k�sm�na bak�n�z.

(2) 1958�de ise, baz� okurlar, 10 ya��ndaki Prens Charles��n, o d�nemde pek �ok yerde bas�lm�� olan bir karpostal�n� dergiye g�ndererek Neuman�la aralar�ndaki benzerli�e dikat �ekmi�lerdir. Birka� hafta sonra, dergiye, Buckingham Saray� antetli bir ka��da, �ocuksu bir el yaz�s�yla yaz�lm�� bir mektup gelir: �Sevgili baylar, Hay�r bana hi� � hatta zerre kadar bile benzemiyor. Yani, tepe tepe kullan�n! G�r���r�z! Charles P.� Mektubun asl� kayboldu�u i�in ve Buckingham Saray� a��klama yapmay� reddetti�inden bu olay�n asl� astar� bir s�r olarak kalm��t�r.

(3) Alfred E. Neuman��n k�kenleriyle ilgili bu hikaye asl�nda T�rk k�lt�rel tarihindeki bir fenomeni de hat�rlatmaktad�r: Bundan 20-25 sene �ncesinde, hemen her evde, d�kkanda g�r�lmesi m�mk�n olan a�layan �ocuk karpostallar�n� ve posterlerini... Murat Belge, Tarihten G�ncelli�e (1983, Alan Yay�c�l�k) adl� kitab�nda, bu resmin bu kadar pop�ler olmas�n�, T�rk toplumunun i�ten i�e �ocuklar�na kar�� bir su�luluk duygusu beslemesine yoruyordu. Nurdan G�rbilek ise K�t� �ocuk T�rk (2001, Metis) adl� kitab�nda, T�rk toplumunun, daha ziyade kendini bu a�layan �ocukla �zde�le�tirdi�ini �ne s�rmektedir. G�rbilek, a�layan �ocuk resmi i�in �...bu y�z bize ac�y� de�il, hak etmedi�i halde ac�ya maruz kalm�� olmay� anlat�r...Onu seyredenler i�in ayn� zamanda bir direnci temsil eder ac�l� �ocuk... Derinden yaral�d�r, �ocuk ya�ta �rselenmi�tir, ama buna ra�men (sanki tam da bu y�zden) ona k�t� davranan d�nyaya inat y�k�lmam��, ayakta kalm��t�r � demektedir (G�rbilek, 2001: 39).

Benzeri bir okumay� Alfred E. Neuman i�in de yapabiliriz. �Endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�unun y�z�n�n, Amerika�da �e�itli d�nemlerde pop�ler olmas�n�n alt�nda, belki de onu �evreleyen iyimserlik aura�s�n�n etkisini bulmak m�mk�n olabilir. T�rk toplumu bilin�alt�nda, tarih sahnesinde ve hayat gailesinde s�rekli haks�zl��a u�ram�� oldu�u hissiyle a�layan bir �ocuk ta��yorsa e�er, kurulu�undan bu yana bir iki istisna d���nda kazanmaya al��m�� olan bir �lkenin, her t�rl� zorlukta �ben Amerika�ya inan�yorum. G�zel g�nler yak�nd�r� diye d���nen vatanda�lar�n�n toplumsal bilin�alt�nda da, �endi�elenmek kim, ben kim� �ocu�una rastlamak �ok �a��rt�c� olmaz herhalde.

Kaynak�a
Reidelbach, Maria (1991). �Alfred E. Neuman: The Untold Story.� Completely Mad: A
History of the Comic Book And Magazine. Little, Brown and Company, Canada. http://www.leconcombre.com/concpost/us/postcard4/alfred_e_neuman_documents.html
http://www.toonopedia.com/alfred_e.htm
http://www.toyotter.com/dc/alfred.html



En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|