23.09.2005

 

Polisiye Okuru G�z�yle Nick Raider ve Julia

O�uz Eren

Alfred Hitchcock'un, Simenon'la g�r��mek isteyip de, sekreterinden, �nl� yazar�n roman yazmakla me�gul oldu�u cevab�n� al�nca verdi�i kar��l�k me�hurdur: "Sorun de�il, beklerim.."



Polisiye Roman
a. Whodunit?
Geride b�rakt���m�z y�zy�lda, ba� d�nd�r�c� bir h�zda polisiye roman yaz�ld�; ve m��terisini de buldu. Roman, t�r�n zanaatkarlar� taraf�ndan belli ba�l� kurallara ba�l� kalarak �retilir. Van Dine ve Raymond Chandler gibi baz� polisiye yazarlar� bu kurallar� yaz�ya d�km��ler. K�saca aktarmak gerekirse; su�un i�lenme ko�ullar�n�n ve ��z�lmesinin inand�r�c� temellere dayanmas�, ger�ek�ilik, olay�n okurun i�inde ya�ad��� d�nyada ge�mesi, bir a�k �yk�s� i�ermemesi, ak�lc�l�k, okurun, olay�n ��z�m�nde detektifle ayn� olanaklara sahip olmas�, kas�tl� aldatmacalara hedef olmamas� vb.

T�r�n standart bir �rne�i, ��z�m�ne okurun da davet edildi�i bir bilmecedir. �lgin� bir �rnek olarak Ellery Queen, bir�ok roman�n�n sonuna yakla��ld��� bir noktada durur ve okuyucuya seslenir, meydan okur: O ana kadar verilen ipu�lar�n�n okurun katili tespit etmesi i�in yeterli oldu�unu duyurur.

Poe'nun "Morg soka��nda cinayet" ile yaratt��� t�re ilk damgas�n� vuran yazar, A.C. Doyle oldu. Poe'nun Auguste Dupin'i ve Doyle'un Sherlock Holmes'u, ikinci d�nya sava��na dek s�recek olan klasik polisiyenin, bir ba�ka tabirle "whodunit?" bilmecelerinin vazge�ilmez akt�rleri olan detektiflerin prototipini olu�tururlar. Detektif, �yk�n�n tekinsiz atmosferinde bize �nderlik eder. Bir cinayetin soru�turulmas� ve ��z�me ula�t�r�lmas� i�in �st�n zeka seviyesi, g�zlem ve muhakeme yetene�i, gerekirse katilin yarataca�� olas� bir tehdide kar�� fiziksel g��le donat�lm��, uyumsuz bir kahramand�r detektif.

b. A��l�mlar
�kinci d�nya sava�� ve sonraki d�nemde oyunun kurallar� de�i�iyor. �nl� ediplerin polisiyeye "g�n�l indirmesi" ve ayn� zamanda baz� polisiye yazarlar�n�n da eserlerine edebi nitelik katma kayg�lar�yla, klasik polisiye roman� bir�ok farkl� a��l�mlara gebe kal�yor: Kara roman, suspense roman�, siyasi polisiye vs. Bu de�i�imin mimarlar� aras�nda Chesterton, Simenon, Dashiel Hammet gibi yazarlar� anmak gerekir.

Simenon'un detektifi, yazar� kadar bile s�rad��� de�ildir. Maigret, mutlu bir evlili�i olan, cinayeti ��zmek i�in �st�n zekas�ndan veya fiziki g�c�nden ziyade, insan� tan�mas�ndan g�c�n� alan bir polis m�fetti�idir. Su�lu ise, so�ukkanl� bir katilden �ok, toplumun bir kurban�d�r.
Bir di�er ak�m ise, klasik bilmecenin yerini entrikalara, su�lunun yerini gangsterlere ve casuslara b�rakt��� casus ve gangster romanlar�d�r. Analitik zekan�n hakim oldu�u eski tip polisiyeler yerine, aksiyonun ve teknolojinin tercih edilmesi, ��phesiz d�nya sava�lar�n�n ka��n�lmaz etkisidir. Ernst Mandel'e g�re, polisiye roman�n tarihi, toplumsal su� tarihinin bir izd���m�d�r.

Nick Raider
Figen Turna'n�n, Aksoy yay�nc�l�k taraf�ndan yay�mlanmaya ba�layan (2001) Nick Raider'� sunu� yaz�s�nda polisiyenin ad� ge�miyor; onun yerine dizi, bir spagetti-western olarak sunulmu�. Serinin kahraman�n�n, polisiye roman detektiflerinden �ok Teks'i hat�rlatt��� yads�namaz. Teks'in, bir soru�turma y�r�t�rken kulland��� y�ntemler, san�r�m hepimizin malumudur. Teks'in ba� senaristinin elinden ��km�� olan Raider ise, Teks'i mumla aratacak derecede f�tursuz y�ntemlere sahiptir. Resimde, Raider'�n ate� ederek durdu�u motosiklet s�r�c�s�, Raider'�n bir araca ihtiya� duydu�u s�rada civardan ge�mek gafletinde bulunmu� olan masum bir vatanda�t�r.

Nizzi'yle yap�lm�� bir r�portajdan, senaristin Teks'in d��manlar�n�n psikolojik derinli�ine inilmesine kar�� oldu�unu ��reniyoruz. Ona g�re dizide siyah ve beyaz olmal�d�r, griye yer yoktur. Nizzi, Nick Raider karakterini de, Teks'i ba�ar�ya ula�t�ran form�llerle yaratm��.

Raider, polisiye t�r�n�n detektiflerinden �ok uzak duran bir karakter. Eylemleri, zekas� veya ��z�mleme / g�zlem yetene�inden �ok, bilek g�c�ne dayan�yor. Su�luyu yakalamakta baz� ipu�lar�n� de�erlendirip, ak�l y�r�tmeler yapsa da, i�in bu taraf� okura sunulmuyor. Biz ka�ma / kovalama sahneleriyle me�gul olurken birden anl�yoruz ki, su�luyu yakalamakta i�e yarayan baz� ipu�lar� ortaya ��km��, yorumlanm�� ve sonuca ula��lm��.

Okurun ��z�m�ne ortak edilmedi�i bilmece, nihayetinde, ayn� zamanda serinin bir say�s�na da ba�l�k olarak verilen bir "beklenmeyen final" ile birden ��z�l�yor.

�zetle serinin, polisiye okuru i�in cazip olmay���, bir �l��de senaristin bu t�re ilgisinin yetersiz olu�undan kaynaklan�yor. En az�ndan Van Dine ve Chandler taraf�ndan kaleme al�nan kurallar� okumad��� �ok a��k !..

Julia
Julia, Aksoy yay�nc�l�k taraf�ndan Nick Raider'la ayn� anda dilimize kazand�r�ld�. Berardi'nin bu yeni kahraman�, Raider'�n aksine, okura polisiye edebiyat�n olanaklar�n� t�m�yle sunabilen, g��l� bir seri. Berardi, yaratt��� kahraman� "biraz Sherlock Holmes, biraz Audrey Hepburn" olarak tan�t�yor. Bu ifade, dizi edit�r� Figen Turna'da da yank�s�n� buluyor : "Ger�ekten de hem g�zel, hem ak�ll� bir kad�n Julia."

Berardi, Holmes'tan bahsediyor ama, senaryolarda ba�ka etkiler de bulmak m�mk�n. Bunlar�n ilki, yak�n tarihli gerilim sinemas� olsa gerek. Cinayetleri ile kendine dair ipu�lar� veren, pe�indeki polislere mesajlar b�rakan, onlara meydan okuyup, daha da ileri giderek onlarla ileti�im kuran seri katil/sap�klara dizide rastl�yoruz.

�kincisi, resimde g�r�len karelerde de a��k�a g�nderme yap�lan Georges Simenon. Burada Berardi'nin Nizzi'den farkl�l��� da ortaya ��k�yor. Nizzi'nin aksine Berardi, grilerden korkmuyor. Julia da, ayn� Maigret gibi, polisiye bilmecenin Kim, Neden ve Nas�l'�n�n en �ok Neden k�sm�na kafa yoran bir karakter.

Son olarak, Berardi'nin ka��� edebiyat�na kar�� ger�ek�ilikten yana tav�r koymas�, bulutlar�n �zerinden inmek gerekti�ini vurgulamas� da, Julia �yk�lerini birer "kara roman" yap�yor. Julia'n�n su�luyu ortaya ��karmas�, �o�unlukla bir zaferden �ok buruk bir hava yarat�yor. Anlat�lan �yk�lerde toplumsal yap�n�n ��k���ne vurgular var; �yk�ler karanl�k bir atmosferde ge�iyor.. B�t�n bunlar seriyi kara romana yakla�t�ran ve Cantek'in deyimiyle "demir leblebi" yapan �zellikler.
Julia'n�n T�rk�e�de d�zenli bir yay�n� ne yaz�k ki yok. �n�m�zdeki d�nemde daha �ok T�rk�e Julia alb�m� ile bulu�may� umuyoruz.

Kaynak�a
Akku�, Zeynep (2004). �Edit�r yaz�s��, Teks ayl�k seri 27, Mart, �stanbul: Maceraperest.
B.Roloff ve G. Seeβlen (1997). Cinayet Sinemas� (Polisiye Sinemas�n�n Tarihi ve Mitolojisi). �stanbul: Alan Yay�nc�l�k.
Cantek, Levent (der.) (2002). �izgili Hayat K�lavuzu. �stanbul: �leti�im.
Mandel, Ernest (1996). Ho� Cinayet (Polisiye Roman�n Toplumsal bir Tarihi). �stanbul: Yaz�n Yay�nc�l�k.
T.Kak�n� (1995). 100 Filmde Gerilim/Polisiye Filmleri . Ankara: Bilgi.
Vanoncini, Andre 81995). Polisiye Roman. Cep �niversitesi Dizisi, �stanbul: �leti�im Yay�nlar�.

Aksoy Yay�nc�l�k Julia 1-15 say�lar� (2000-2002); O�lak-Maceraperest Julia 1 (2003)
Aksoy Yay�nc�l�k - Bay F�rt�na 1-15 (2001-2002)






En Son Eklenen 5 İnceleme

Tuna�nın Ağıdı: Plevne
03.11.2007
T�rkiye�de tarihi �izgi romanın gelişiminde �nemli bir durak olan Ratip Tahir Burak�ı ayrıcalıklı kılan se�tiği konular ve �izgisinin orijinalliği idi. ...

Kızlar İ�in Manga:
11.10.2007
Kitap d�kkanı zincirlerinden birine girdiğinizde yerde uzanmış manga � Japon yazarlar tarafından yazılmış ve �izilmiş, siyah beyaz, kalın �izgi romanlar � okuyan bir gen� kızla karş...

Harry Potter ve The Books Of Magic
03.10.2007
Harry Potter serisi ve the Books of Magic (B�y� Kitapları) serisi arasındaki benzerlikler bir �ok kişi tarafından rastlantıdan �te bir şey olarak g�r�l�yor. ...

Hanımlar ve beyler, şu elimde g�rm�ş olduğunuz �izgi roman...
28.01.2007
�izgi romanın doğasına ve potansiyeline ilişkin Emre Kuzuoğlu'dan bir deneme......

Zoraki Casus: Max Friedman
28.01.2007
Vittorio Giardino'nun �nemli bir d�nem �alışması olan Max Friedman, ayrıntıcı �izgileri ve insani hik�yeleriyle benzersiz niteliklere sahip......



 

雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|