31.10.2004

 

Fareler Yahudi kediler Nazi

Haberi Ekleyen:
www.seruven.org

Bir hesapla�ma �yk�s� olan 'Maus', ayn� zamanda soyk�r�mdan kurtulanlar�n, soyk�r�m�n nedenlerini anlamaya �abalayan �ocuklar�yla �at��malar�n� sert �ekilde g�zler �n�ne seren bir �izgi roman.

�izgi roman d�kk�nlar�, Teksas, Tommiks, Red Kitlerle b�y�m�� ve i�indeki �ocu�u her daim canl� tutmaya �abalam�� pek �ok yeti�kin gibi, benim de yurt d��� gezilerimde f�rsat bulduk�a oyaland���m u�rak yerleri aras�ndad�r. 'Maus'la ilk kez Boston'da, bu t�r d�kk�nlar�n birinin raflar�nda kar��la�m��t�m. �tiraf etmeliyim ki, ilk kar��la�mam�zda birbirimizden pek fazla ho�lanmam��t�k. Kapaktaki Nazi gamal� Hitler logosunun alt�ndaki iki zavall� fare fig�r� beni zaten bir s�redir rahats�z eden 'Holokost ticareti' hakk�ndaki d���ncelerimi tetiklemekle kalmam��, sayfalar�na ��yle alelacele bir g�z att�ktan sonra yazar/ �izer aleyhine de kesin bir �nyarg� edinmemi sa�lam��t�: "Adam Amerikal� bir Yahudi'ydi, iflah olmaz 'kendinden nefret' hastal���na yakalanm��t�, insanl�k tarihinin en b�y�k dram�n� bir Miki Fare ya da daha do�rusu bir Tom ve Jerry ortam�na ta��yarak 'soyk�r�m hafifletme hareketi'ne kendince katk�da bulunuyordu!" Kitab� ald���m yere b�rakarak, koltu�umun alt�nda Al Capp'in 'Li'l Abner' (bizdeki yayg�n ad�yla Ho� Memo) ciltleriyle d�kk�ndan ��km��t�m.

Ne var ki, biraz merak, biraz da Holokost (Yahudi soyk�r�m�) hakk�nda ilk kez bir �izgi roman okuma d�rt�s� a��r basm�� ve ertesi g�n tekrar ayn� d�kk�na d�nerek kitab� sat�n alm��t�m. �yi ki de �yle yapm���m! Daha ilk birka� sayfal�k okumadan sonra elimdeki �izgi roman�n �ok farkl� oldu�unu kavrayacak, uzun s�re elimden b�rakamayacakt�m.

'Maus' simge bombard�man�yla ba�l�yor: Yahudiler fare, Naziler kedi, Polonyal�lar domuz k�l���nda. Daha sonra Amerikal�lar�n da k�pek k�l���nda dola�t���n� g�r�yoruz. Buradaki 'k�l�k' s�zc���n� kas�tl� olarak kulland�m, zira kitab�n karakterleriyle tan��t�k�a, hepsinin ger�ek hayatta var olduklar�n�, sadece milliyetlerini belirleyen birer maske takt�klar�n� fark ediyoruz. Bu maskeler olduk�a yal�n ve minimalist bir �slupla �izilmi�. ��yle ki y�z ifadeleri hemen hemen yok. G�zler basit iki noktadan olu�unca, y�z ifadesi de - o da ancak �ok gerekli hallerde- ka� ve a��z �izgileriyle betimleniyor. Tiplemeler birbirlerinden k�yafetleri dolay�s�yla ay�rt ediliyor. �izer, okuyucunun dikkatini anlatt��� �yk�ye odaklarken, gereksiz ayr�nt�lara tak�lmas�n� da engellemeyi arzulam�� besbelli.

Asl�nda fare ile kedi metaforunda hem ironi hem de b�y�k bir �eli�ki hakim. �roni ��nk� Alman propagandas� Yahudileri zaten resmen farelerle �zde�le�tiriyor ve Walt Disney'in Mickey Mouse'unu bir k�lt�r yozla�mas� olarak g�r�yor. "(...)hayvanlar �leminin en i�ren� yarat���, bakteri ta��y�c�s�(...)" t�mceleriyle tasvir edilen Yahudiler, Almanlara inat Almanca'da fare anlam�na gelen 'Maus' boyunca, fare k�l���nda dola��yorlar. Hatta bir yerde yazar�n babas� (Vladek), an�lar�n� kaydedip �izgiye d�ken o�luna (Art Spiegelman), 'umar�m bir g�n Walt Disney gibi olursun' derken alays�lama doru�a ula��yor.

Yazar�n �eli�kisi
Yazar�n (galiba �izer yerine yazar demek daha do�ru olacak) �eli�kisi ise kitab�n b�t�n�nde fark ediliyor. Fare Yahudi, kedi Nazi metaforunu �yk� boyunca ustal�kla i�leyen yazar, okurun bir an i�in olsa bile bu karakterleri hayvan sanmas�n� istemiyor. Bu y�zden pek �ok �nlem almak zorunda kal�yor. S�k s�k kendisini Vladek'i sorgularken �iziyor. �lk b�l�m�n sonlar�na do�ru �izdi�i ger�ek bir la��m faresi deseniyle okuru adeta uyarma ihtiyac�n� hissediyor: "Dikkat! Bu tiplemeler fare de�il, ger�ekte varolmu� insanlard�r! Hakiki fare b�yle �izilir!" �kinci b�l�m�n hemen ba��nda ise, bu kez okura hayvan g�r�nt�lerinin birer maske oldu�unu ve her millete g�re belirlendiklerini vurgulayarak an�msatma gere�ini hissediyor olmal� ki, Frans�z bir H�ristiyan olan ve sonradan -salt yazar�n babas�n� mutlu k�lmak i�in- Yahudi dinine ge�en kar�s�n� hangi hayvan k�l���nda �izmesi gerekti�ini okurla birlikte sorguluyor. Bununla da yetinmiyor, yine ikinci b�l�m�n ikinci k�sm�nda, bu kez kendi kendisini y�z�nde bir fare maskesiyle �izerek sanal maskeyi iyiden iyiye indiriyor. Sonlara do�ruysa, bir karedeki foto�raf sayesinde Vladek'in ger�ek y�z�yle tan���yoruz.

'Maus' asl�nda bir hesapla�ma �yk�s�. Vladek ad�nda bir Polonya Yahudisi'nin kendi ge�mi�iyle hesapla�mas�n� anlat�yor. Fakat ayn� zamanda Holokost'tan sa� olarak kurtulanlar�n, sava� sonras� d�nemin ilk ku�a�� olan ve Holokost'un nedenlerini, ni�inlerini anlamaya �abalayan �ocuklar�yla �at��malar�n� da sert bir �ekilde g�zler �n�ne seriyor. Art Spiegelman bu gen� ku�a��n tipik bir temsilcisi. 70'li y�llarda Underground diye tan�mlanan modern bir �izgi roman t�r�n�n �izeri. Annesi ve babas� Auschwitz �l�m kamp�ndan sa� kurtulan nadir �ansl� (?) Polonya Yahudilerinden. Sava�tan sonra birbirlerini buluyor ve Amerika'ya yerle�iyorlar.

Vladek'in anlat�s�nda -ki kamplarda sa� kalmak i�in elinden gelen her �eyi yapt��� s�ylenebilir- hayatta kalmay� �nemsedi�i anla��l�yor. Holokost'tan sa� ��kman�n yaratt��� 'su�luluk duygusu'nun ipu�lar�n� bir �ekilde Art Spiegelman'�n �izimlerinde hissediyorsak da bunun �ok belirgin oldu�u s�ylenemez. Ama Vladek'in kar�s� ve Artie'nin (�yk�de Art Spiegelman'�n ad� Artie diye ge�iyor) annesi i�in durum farkl� olmu�. Sava� esnas�nda kaybettikleri ve t�m u�ra�lar�na ra�men bulamad�klar� fakat ya�ad���na g�n�lden inand�klar� o�ullar� Richieu'n�n ac�s� anneyi yiyip bitiriyor. Anja'n�n intihar ederek hayat�na son vermi� oldu�unu daha kitab�n ilk sat�rlar�ndan itibaren ��reniyoruz. Artie ise hi�bir zaman tan�mad��� bu a�abeyin g�lgesinde b�y�yor. Annesinin intihar�na tan�k oluyor ve do�al olarak soruyor: Neden?

�izimi tam on �� y�l s�ren �yk� boyunca Art Spiegelman �ok samimi. Zaman zaman bunal�ma giriyor, y�ld���n�, �yk�s�n�n sonunu getiremeyece�ini d���n�yor ve bunu da okurdan gizlemiyor, tam aksine onunla payla��yor. Niyeti kesinlikle belgesel boyutta bir �izgi roman yaratmak de�il. Yazar�n derdi tamamen ki�isel... Sorunu kendisiyle ve ebeveyniyle, daha do�rusu babas�yla... Babas�n�n tersliklerine, huysuz davran��lar�na, tutumlulu�una empatiyle yakla��yor, konu�turabildik�e babas�n� anlamaya �al���yor. Her ne kadar kitapta birebir ger�ek �emalar, krokiler ya da foto�raflar yer al�yorsa da, bunlar yazar�n, yukar�da da de�indi�im, okuru arada s�rada sars�p ger�e�e d�nd�rme iste�inden kaynaklan�yor. Yaratt��� tiplemelerin, t�m soyutlamalara ve sadele�tirmelere kar��n, birer Tom ve Jerry karakterine d�n��melerinden korkuyor. San�r�m ilk b�l�mlerin Amerikan okuru �zerinde yaratt��� etki ve yazar�n kar��la�t��� yo�un ilgi -ki yaln�zca �izgi roman okuru de�il bu, yazar bir de Pulitzer �d�l�ne hak kazan�yor!- kendisini �rk�t�yor. Ger�eklerin hayale, yaratt��� tiplemelerin ise ger�e�e d�n��mesinden korkuyor. �kinci b�l�m�n ikinci k�sm�nda bu endi�eler iyice belirginle�iyor. Yazar bir k�lt �izgi roman ger�ekle�tirmek pe�inde ko�mad���n�, yaratt��� karakterlerin hi�bir �ekilde ticari meta olmalar�na izin vermeyece�ini beyan etmek zorunda hissediyor kendini. Hemen ard�ndan, kald��� yerden Auschwitz'e d�n�� yap�yor ve bu b�l�m� �izmenin oralar� hi� ya�amam�� birine ne denli zor geldi�ini vurguluyor.

Asl�nda 'Maus' i�in otobiyografik bir �izgi roman demek do�ru olabilir. �u farkla ki; 'Maus', soyk�r�mdan sa� kurtulmu� bir insan�n otobiyografisi de�il, fakat onu takip eden ilk ku�aktan, bizlerin 68 ku�a�� diye tan�d��� ve adland�rd��� bir d�nemi temsil eden Amerikan Yahudisi bir gencin kendi varl���n� sorgulayan otobiyografisidir. Yaln�z �izgi roman merakl�lar�n�n de�il, b�t�n kitapseverlerin duyumsayarak okuyacaklar� bir yap�tt�r. Kitab�n T�rk�e �evirisi belli ki �zenerek yap�lm��. Yazar ve �evirmen Ali Cevat Akkoyunlu, kitab�n asl�na tamamen sad�k kalarak, �zellikle �izgi romanlarda g�rmeye al��t���m�z efekt �eviri hatalar�na hi� d��memi�. �evirmen, kitab�n polifonik yap�s�n� da aynen muhafaza etmi� ve b�ylelikle zenginlik i�eren etnik anlat�m�n bozulmamas�n� sa�lam��.


Kaynak: 29/10/2004 Radikal Kitap, �zel Rozental


En Son Eklenen 5 Yazı

Fantastik olmak i�in radyasyon laz�m
19.08.2005
Fantastik D�rtl� ya da sevenlerinin adland�rd��� bi�imde F4, Amerikan �izgi roman� a��s�ndan bir d�n�m noktas�d�r. �lk say�s�ndan itibaren bir ekibin ser�venleri olarak ��kmas�, gizli kimlik olay�n� reddetmesi, bir s�per kahraman birli�inde...

Hayaller Ger�ek oldu
17.08.2005
Bazı �izgi roman hayranları i�in S�perman'in şehri Metropolis'le Batman'in şehri Gotham, ikisine de ilham veren New York kadar ger�ektir. New York sever �izgi romancılar sevinsin, ��nk� artık New York �ık&...

"Timsah utanmazdır ama kızlar onu se�er"
14.08.2005
Daral: Fabrikat�r �nal day�n�n o�lu. E�itim g�rm��, hali vakti yerinde. Hayata dair meseleleri olan, d�nyay� anlamland�rmaya, kendini geli�tirmeye �al��an ancak di�er yanda her ortamda daralan, �ok da mutlu olmayan biri.

Timsah: ��i, pa...

Miyazaki'nin K�zlar�
09.08.2005
Cumartesi g�n� �ok iyi bir i� yapt�m, kendime birka� DVD ald�m. B�ylece de, hi� hesapta olmayan bir hayal �lemine tepetaklak dalma f�rsat�m oldu: Bir Miyazaki d�nyas�. Nefis peyzajlar, eski kasabalar, �u ya da bu �ekilde havalanan insanlar,...

Fantastik d�rtl� ve bir k�t� adam
02.08.2005
Mucit, astronot bilim adam� Dr. Reed Richards'�n hayali ger�ekle�mek �zereydi. Kozmik bir f�rt�nan�n merkezine yap�lacak bir uzay yolculu�una �nayak olmu�tu. �nsan�n genetik kodlar�n� ��z�mlemekte bir�ok gizli kalm�� soru i�aretini ayd�nlat...



雪茄| 雪茄烟网购/雪茄网购| 雪茄专卖店| 古巴雪茄专卖网| 古巴雪茄价格| 雪茄价格| 雪茄怎么抽| 雪茄哪里买| 雪茄海淘| 古巴雪茄品牌| 推荐一个卖雪茄的网站| 非古雪茄| 陈年雪茄| 限量版雪茄| 高希霸| 帕特加斯d4| 保利华雪茄| 大卫杜夫雪茄| 蒙特雪茄| 好友雪茄

古巴雪茄品牌| 非古雪茄品牌

Addmotor electric bike shop

Beauties' Secret化妝及護膚品

DecorCollection歐洲傢俬| 傢俬/家俬/家私| 意大利傢俬/實木傢俬| 梳化| 意大利梳化/歐洲梳化| 餐桌/餐枱/餐檯| 餐椅| 電視櫃| 衣櫃| 床架| 茶几

Wycombe Abbey| 香港威雅學校| private school hong kong| English primary school Hong Kong| primary education| top schools in Hong Kong| best international schools hong kong| best primary schools in hong kong| school day| boarding school Hong Kong| 香港威雅國際學校| Wycombe Abbey School

邮件营销| 電郵推廣| edm营销| 邮件群发软件| 营销软件|